Hakaret suçu nedir?

Hakaret suçu Türk Ceza Kanunu’nun 125. Maddesinde tanımlanmıştır. Maddeye göre, “Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek” veya “sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırmak” hakaret suçunu oluşturmaktadır. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere hakaret suçunun koruduğu değer insan onuru ve şerefidir. Bu sebeple hakaret suçunun tüzel kişilere (dernek, vakıf, şirket, spor kulübü, siyasi parti) işlenmesi mümkün değildir.

Hakaret suçunun cezası nedir?

Hakaret suçunun işlenilmesi halinde hükmedilecek cezanın basit hali TCK 125/1 maddesinde düzenlenmiştir. İlgili maddede “Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir” denilmiştir. Suçun basit şeklinde hakim ya hapis cezası ya da adli para cezası verecektir. 

Hakaret suçunun nitelikli hali TCK 125/3 maddesinde düzenlenmiştir. İlgili maddede “Hakaret suçunun; a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı, b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı, c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.” denilmek suretiyle mağdurun kamu görevlisi olması (avukat, polis, doktor, memur vs.) ve hakaretin görevinden dolayı yapılmış olması, kişinin mensup olduğu dinin kutsal değerlerine veya din özgürlüğünün kullanılmasına hakaret edilmesi hakaret suçunun nitelikli şekli olarak kabul edilmiştir.

TCK 125/4 maddesinde hakaret suçunun alenen işlenmesi durumu düzenlenmiştir. İlgili maddede “Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.” denilmek suretiyle suçun alenen işlenilmesi bir ağırlaştırıcı neden olarak öngörülmüştür. Kanunumuzda aleniyetin kesin bir tanımı yapılmamış olmakla birlikte Yargıtay kararlarından yola çıkarak aleniyetin, hakaret teşkil eden fiilin belirli olmayan birçok kişi tarafından algılanabilir bir mahiyette bulunması olarak tanımlanabilir. Bu tanımdan bahisle cadde, televizyon programı, duruşma salonu, site bahçesi, cami gibi alanların aleni sayılabileceği kabul edilebilir.

Hakaret davasında suçun aleni işlenmesinin hükmolunacak ceza üzerinde büyük etkisi olduğundan aleniyetin doğru tespit edilmesi eğer doğru tespit edilmemişse itirazda bulunulması gerekir. Bu sebeple hakaret davalarınızı ceza avukatı ile takip etmeniz faydalı olacaktır.

TCK 125/5 maddesinde kurul halinde çalışan kamu görevlilerine karşı işlenecek hakaret suçu düzenlenmiştir. İlgili maddede “Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.” denilmiş olup zincirleme suç hükümlerine göre ceza ¼’ten ¾’e kadar arttırılabilecektir. Kurul halinde çalışan kamu görevlilerine; sağlık kurulu, bilirkişi heyeti, mahkeme heyeti gibi örnekler verilebilir.

Hakaretin bir haksız fiil nedeniyle gerçekleşti ise TCK md. 129/1-2 maddeleri kapsamına girmektedir. Bu husus ilgili maddede “(1) Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir. (2) Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.” şeklinde düzenlenmiştir. Örnek vermek gerekirse; bir kişiye sizin bir malvarlığınıza haksız şekilde zarar vermesi üzerine hakaret etmişseniz bu durum 129. Maddenin ilk fıkrasına girmektedir. Hakim böyle bir durumda cezanızı üçte bire kadar indirebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçebilecektir. Diğer durumda ise bir kişiye kasten yaralama fiili nedeniyle hakaret etmişseniz burada cezaya hükmolunmayacaktır.

Hakaretin karşılıklı olması durumu ise TCK 129/3 maddesinde “Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.” şeklinde düzenlenmiştir. Madde hükmünden de anlaşıldığı üzere  karşılıklı hakaretin söz konusu olduğu durumlarda hakim somut olaya göre cezayı indirebilecek veya ceza vermekten vazgeçebilecektir. Örneğin kendisine ‘şerefsiz’ denildiği öğrenen kişinin birkaç gün sonra karşı tarafa benzer mahiyette bir hakaret etmesi durumu bu madde kapsamında değerlendirilecektir.

Hakaret suçunda pek çok farklı ağırlaştırıcı ve hafifletici neden bulunmaktadır. Bu nedenlerin iyi tespit edilmesi ve buna uygun beyanlarda bulunulması gerekmektedir.  Bu sebeple haksız cezalar almamanız veya size hakaret eden kişiye hükmolunacak cezanın doğru belirlenmesi için davanızı ceza avukatı ile yürütmeniz faydanıza olacaktır.

Hakaret suçu iletişim araçlarıyla işlenebilir mi?

Hakaret suçu iletişim araçlarıyla da işlenebilmektedir. Bu husus TCK 125/2 maddesinde “Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.” şeklinde düzenlenmiş olup hakaret suçunun iletişim araçlarıyla işlenmesi durumunda da birinci fıkrada öngörülen cezaya hükmolunacağı belirtilmiştir. Yukarıdaki maddeye göre SMS, e-mail, whatssap, facebook, instagram, skype, messenger, twitter vb. gibi iletişim araçlarıyla doğrudan mağdurun hedef alınarak hakaret edilmesi de hakaret suçunu oluşturacaktır.

Hakaret suçu şikayete tabi midir?

Hakaret suçunun basit hali takibi şikayete bağlı suçlardandır. Suçun mağduru, hakaret edeni ve hakareti öğrendiği tarihten başlamak üzere 6 ay içerisinde şikayet hakkını kullanmak zorundadır. Aksi takdirde şikayet hakkını kaybedecektir. Ancak kamu görevlisine karşı hakaret suçunun işlendiği durumlarda şikayet gerekmeksizin cumhuriyet savcısı re’sen harekete geçerek soruşturma yürütebilecektir.

Hakaret suçu uzlaştırmaya tabi midir?

Kamu görevlisine ve cumhurbaşkanına hakaret suçu hariç olmak üzere, Türk Ceza Kanunu’nun 125 ve 130. maddesinde tanımlanan hakaret suçları uzlaştırmaya tabi olup, soruşturma kapsamında kamu davası açılmasını gerektirecek yeterlilikte şüpheye ulaşılmışsa öncelikle uzlaştırma prosedürü uygulanacaktır.

Hakaret suçlarında görevli mahkeme hangisidir?

Hakaret suçları nedeniyle yapılan yargılamalarda asliye ceza mahkemeleri görevlidir.

Hakaret sayılan/sayılmayan sözler nelerdir?

Kanunumuzda hangi sözlerin hakaret kabul edileceği sayılmamış, şeref ve saygınlığa zarar veren sözlerin hakaret olduğu şeklinde genel bir tanım yapılmakla yetinilmiştir. Bu sebeple sıklıkla bazı sözlerin hakaret mi sayılması yoksa ifade özgürlüğü çerçevesinde mi değerlendirme yapılması gerektiği tartışmalı olabilmektedir. Ancak üzerinde tartışma bulunmayan bazı kelimeler bulunmaktadır.

Hakaret sayılan sözler; Şerefsiz, geri zekalı, haysiyetsiz, aptal, pislik, hayvan, hırsız, rüşvetçi, sahtekar, eşek, köpek, öküz, it topal herif, kör, fahişe, kambur, frengli, insan müsveddesi, aklı kıt, spastik, kel, deli vb. kelimeler olabileceği gibi ‘amk’ gibi daha çok sosyal medyada kullanılan kısaltmalar da olabilmektedir.

Hakaret sayılmayan sözler ise; Yargıtay tarafından;

–Beddua niteliğindeki kelime ve sözler (Allah belanı versin, Allahından bul, Allah canını alsın vb.)

-Eleştiri veya ağır eleştiri (Örneğin mahkeme hakimine yönelik “taraf tutuyorsunuz cümlesi” hakaret oluşturmayacaktır.)

–Kaba hitap ve nezaket dışı kelime ve sözler (Terbiyesiz, saygısız, riyakar, yalancı vb.)

–Salt rahatsız edici sözler (Eğitimsiz, tecrübesiz, cahil vb.) olarak sıralanmıştır.

Hangi kelimelerin hakaret suçuna vücut verdiği hususunda halen pek çok tartışma bulunduğundan sarf edilen sözün ifade özgürlüğü kapsamında olup olmadığı doğru tespit edilmelidir. Bu sebeple uzman bir ceza avukatı ile hakaret davanızı yürütmeniz faydanıza olacaktır.

Hakaret suçu için HAGB kararı verilebilir mi?

Suçun cezasının 2 yıl veya altında belirlendiği hallerde HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) kararı verilmesi mümkündür. Hakaret suçu açısından da HAGB kararı verilebilmektedir.

Hakaret suçu nedeniyle tazminat davası açılabilir mi?

Hakaret suçu nedeniyle manevi tazminat davası açmak mümkündür. Öncelikle hakaret davasında ceza mahkemesi kişi mahkumiyet veya HAGB kararı vermelidir. Hakaret suçuna ilişkin manevi tazminat davası, hakaret suçu işlenmesi sonucu mağdurun manevi zarar gördüğü durumlarda açılabilir. Hakaret kaynaklı manevi tazminat davaları asliye hukuk mahkemelerinde açılmaktadır.

Sonuç olarak; hakaret suçu pek çok ağırlaştırıcı ve hafifletici nedeni bünyesinde barındıran, farklı araçlarla işlenebilecek, kimi zaman ifade özgürlüğü ile iç içe geçebilen bir suçtur. Aynı zamanda hakaret davalarının cezai boyutu bulunduğu gibi hukuki boyutu da bulunmaktadır. Bu sebeplerle hakaret davalarınızda ceza hukuku alanında uzman bir avukattan yardım almanız faydalı olacaktır.

Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder