İş Yeri Sigortasında Eksik Sigorta Nedir? Tazminattan Ne Kadar Kesinti Yapılabilir? 2026 Güncel Rehber

İş yeri sigortasında eksik sigorta, poliçede gösterilen sigorta bedelinin hasar tarihindeki gerçek sigorta değerinden düşük olmasıdır. Böyle bir durumda sigorta şirketi, kısmi hasarlarda sigorta bedelinin gerçek değere oranını esas alarak tazminatı azaltabilir.

Eksik sigorta kesintisi için kanunda belirlenmiş sabit bir yüzde bulunmamaktadır. Kesinti oranı, poliçedeki sigorta bedeli ile iş yerinin, makinenin, demirbaşın veya stokların hasar tarihindeki gerçek değeri arasındaki farka göre belirlenir. Bu nedenle bazı dosyalarda yüzde 10, bazı dosyalarda ise yüzde 50 veya daha yüksek kesinti uygulanması gündeme gelebilir.

Ancak sigorta şirketi keyfî biçimde eksik sigorta kesintisi yapamaz. Gerçek sigorta değerini, sigorta bedelini ve kullandığı hesaplama yöntemini somut belgelerle açıklamalıdır.

Eksik Sigorta Nedir?

Türk Ticaret Kanunu’nun 1462. maddesine göre sigorta bedeli, sigorta değerinden düşükse ve sigortalanan menfaatin yalnızca bir bölümü zarar görmüşse sigortacı, aksine sözleşme bulunmadıkça sigorta bedelinin sigorta değerine olan oranına göre ödeme yapabilir.

Basit ifadeyle iş yerinin gerçek değeri poliçede düşük gösterilmişse sigorta şirketi, kısmi zararın tamamını karşılamak yerine sigortalılık oranına göre ödeme yapabilir.

Eksik sigorta uygulaması özellikle şu kıymetlerde görülür:

• İş yeri ve fabrika binaları
• Makine ve üretim hatları
• Elektronik cihazlar
• Demirbaş ve dekorasyon
• Ham madde ve ticari stoklar
• Yarı mamul ve mamul ürünler
• Depo stokları
• Yedek parçalar
• Yangına bağlı kâr kaybı teminatları

Her kıymet grubu bakımından poliçedeki sigorta bedeli ve gerçek değer ayrı ayrı incelenmelidir.

Eksik Sigorta Kesintisi Nasıl Hesaplanır?

Eksik sigorta hesabında kullanılan temel oran şöyledir:

Sigortalılık oranı = Poliçedeki sigorta bedeli ÷ Hasar tarihindeki gerçek sigorta değeri

Ödenecek tazminat ise genel olarak şu şekilde hesaplanır:

Tazminat = Gerçek zarar × Sigortalılık oranı

Bu hesaptan sonra poliçede bulunan muafiyet, sovtaj veya diğer geçerli kesintiler ayrıca uygulanabilir. Ancak her kesintinin poliçede açık bir dayanağının bulunması gerekir.

Eksik Sigorta Hesaplama Örneği

Bir fabrika binasının yangın tarihindeki gerçek yeniden yapım değerinin 30 milyon TL olduğunu, ancak poliçede bina sigorta bedelinin 18 milyon TL olarak gösterildiğini kabul edelim.

Bu durumda sigortalılık oranı şöyledir:

18 milyon TL ÷ 30 milyon TL = yüzde 60

Yangında bina üzerinde 10 milyon TL tutarında kısmi zarar meydana gelmişse sigorta şirketinin eksik sigorta hesabına göre ödemesi:

10 milyon TL × yüzde 60 = 6 milyon TL

Bu örnekte eksik sigorta nedeniyle 4 milyon TL kesinti yapılmaktadır. Poliçede ayrıca muafiyet varsa bu tutardan muafiyet kesintisi de gündeme gelebilir.

Makine Hasarında Eksik Sigorta Örneği

Bir üretim makinesinin hasar tarihindeki ikame bedeli 12 milyon TL, poliçedeki sigorta bedeli ise 9 milyon TL olsun. Makinede 3 milyon TL tutarında kısmi hasar meydana gelmişse sigortalılık oranı yüzde 75’tir.

Hesap şu şekilde yapılır:

3 milyon TL × yüzde 75 = 2 milyon 250 bin TL

Sigorta şirketi bu durumda 750 bin TL eksik sigorta kesintisi uygulayabilir. Bununla birlikte makinenin gerçek değerinin 12 milyon TL olup olmadığı, yeni değer veya rayiç değer esasının hangisinin uygulanacağı ve montaj giderlerinin hesaba katılıp katılmadığı ayrıca incelenmelidir.

Stok Hasarında Eksik Sigorta Örneği

Yangın tarihinde depoda bulunan stokların gerçek maliyet değerinin 8 milyon TL, poliçedeki stok sigorta bedelinin ise 4 milyon TL olduğunu düşünelim. Yangında 2 milyon TL tutarında stok zarar görmüşse sigortalılık oranı yüzde 50’dir.

Bu durumda hesaplanan tazminat:

2 milyon TL × yüzde 50 = 1 milyon TL

Stokların yalnızca 2 milyon TL’lik bölümünün zarar görmesi ve bu zararın poliçe limitinin altında kalması, sigorta şirketinin mutlaka 2 milyon TL ödeyeceği anlamına gelmez. Eksik sigorta şartları varsa oransal kesinti yapılabilir.

Tam Hasarda Eksik Sigorta Nasıl Uygulanır?

Sigortalı kıymetin tamamen yok olması hâlinde sigorta şirketinin sorumluluğu kural olarak poliçedeki sigorta bedelini aşmaz.

Gerçek değeri 10 milyon TL olan stokların poliçede 6 milyon TL ile sigortalanması ve yangında tamamının yok olması durumunda sigorta şirketinin azami sorumluluğu, poliçe hükümleri saklı kalmak üzere 6 milyon TL olabilir.

Kısmi hasarda ise zarar poliçe bedelinin altında kalsa bile oransal eksik sigorta kesintisi gündeme gelebilir. Eksik sigortanın işletmeler açısından en ağır sonucu da budur.

Eksik Sigorta Kesintisinin Sabit Bir Oranı Var mıdır?

Hayır. Mevzuatta “sigorta şirketi en fazla yüzde 20 kesinti yapabilir” şeklinde genel bir sınır bulunmamaktadır. Kesinti oranı eksik sigortanın derecesine göre değişir.

Örneğin:

• Gerçek değer 10 milyon TL, sigorta bedeli 9 milyon TL ise sigortalılık oranı yüzde 90’dır.
• Gerçek değer 10 milyon TL, sigorta bedeli 7 milyon TL ise oran yüzde 70’tir.
• Gerçek değer 10 milyon TL, sigorta bedeli 5 milyon TL ise oran yüzde 50’dir.
• Gerçek değer 10 milyon TL, sigorta bedeli 3 milyon TL ise oran yüzde 30’dur.

Buna göre kısmi zarardan yapılabilecek kesinti sırasıyla yüzde 10, yüzde 30, yüzde 50 veya yüzde 70 seviyesine ulaşabilir. Ancak öncelikle gerçek değerin doğru hesaplandığı ispatlanmalıdır.

Gerçek Sigorta Değeri Nasıl Belirlenir?

Gerçek sigorta değeri, poliçenin düzenlendiği tarihteki bedelden ziyade çoğunlukla rizikonun gerçekleştiği tarihteki değer üzerinden değerlendirilir. Kullanılacak yöntem, sigortalanan kıymetin niteliğine ve poliçedeki değerleme esasına göre değişebilir.

Bina değerinde arsa bedeli değil, yapının yeniden inşa maliyeti önem taşıyabilir. Makine ve ekipmanlarda yeni değer, ikame bedeli, rayiç değer, teknik kapasite ve montaj maliyetleri incelenebilir. Stoklarda ise ham madde, yarı mamul, mamul ve ticari emtia için farklı maliyet hesapları yapılabilir.

Gerçek değerin belirlenmesinde şu belgeler kullanılabilir:

• Sabit kıymet listeleri
• Makine satın alma faturaları
• Güncel tedarikçi teklifleri
• İthalat ve gümrük belgeleri
• Yeniden yapım maliyeti raporları
• Envanter kayıtları
• E-fatura ve e-defter kayıtları
• Depo ve ERP kayıtları
• Teknik servis raporları
• Bağımsız değerleme raporları
• Mali müşavir kayıtları
• Döviz kuru ve güncel fiyat verileri

Sigorta şirketinin yalnızca kendi eksperinin belirlediği yüksek değeri kullanması, yapılan hesabın tartışmasız biçimde doğru olduğu anlamına gelmez.

Enflasyon Nedeniyle Oluşan Değer Artışı Eksik Sigorta Sayılır mı?

Poliçe başlangıcında yeterli olan sigorta bedeli, yüksek enflasyon, döviz kuru artışı, inşaat maliyetleri ve makine fiyatlarındaki değişim nedeniyle hasar tarihinde yetersiz kalabilir.

Özellikle yıllık poliçelerde sigorta bedellerinin düzenli olarak güncellenmemesi ciddi kesintilere yol açabilir. Poliçede enflasyondan korunma, endeksleme, otomatik değer artışı veya kur koruma klozu varsa bunun hesaplamaya doğru biçimde uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir.

Enflasyon klozu bulunması, her durumda eksik sigorta riskinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Başlangıçtaki sigorta bedeli zaten düşük belirlenmişse endeks artışı da yetersiz kalabilir.

Mutabakatlı Değer Varsa Eksik Sigorta Uygulanabilir mi?

Poliçe düzenlenirken sigortalı kıymetin değeri tarafların anlaşmasıyla belirlenmiş ve mutabakatlı değer kaydı oluşturulmuşsa sigorta şirketinin sonradan farklı bir değer ileri sürmesi sınırlandırılabilir.

Ancak mutabakatlı değer kaydının kapsamı dikkatle incelenmelidir. Bu kayıt yalnızca bina için düzenlenmiş olabilir; makine, stok ve demirbaşları kapsamayabilir. Ayrıca hile, yanlış bilgi veya kıymetin niteliğinde önemli değişiklik gibi durumlar ayrıca değerlendirilir.

İlk Ateş Sigortasında Eksik Sigorta Kesilir mi?

İlk ateş sigortası, sigortalı kıymetin tamamının aynı anda zarar görmeyeceği varsayımıyla belirli bir limite kadar teminat sağlanan sigorta yöntemidir. Poliçede açık şekilde ilk ateş esasının kararlaştırılması durumunda, limit içindeki zararlar bakımından klasik eksik sigorta uygulamasının yapılmaması söz konusu olabilir.

Ancak poliçede yalnızca düşük bir sigorta bedeli yazması, sigortayı kendiliğinden ilk ateş sigortasına dönüştürmez. İlk ateş esası veya eksik sigorta uygulanmayacağı açıkça poliçede bulunmalıdır.

Eksik Sigorta ile Muafiyet Arasındaki Fark Nedir?

Eksik sigorta ve muafiyet aynı kesinti değildir. Eksik sigorta, sigorta bedelinin gerçek değerden düşük olmasına dayanır. Muafiyet ise poliçede kararlaştırılan belirli tutar veya oranın sigortalı üzerinde bırakılmasıdır.

Sigorta şirketi önce eksik sigorta oranını uygulayıp daha sonra muafiyet kesebilir. Ayrıca sovtaj kesintisi de yapabilir. Bu nedenle toplam kesinti, ilk bakışta tahmin edilenden çok daha yüksek olabilir.

Her kesintinin hesaplama sırası, poliçedeki dayanağı ve miktarı ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Poliçede bulunmayan bir muafiyet veya soyut bir sovtaj değeri tazminattan indirilemez.

Her Teminata Aynı Eksik Sigorta Oranı Uygulanabilir mi?

Kural olarak bina, makine, demirbaş, dekorasyon ve stok kıymetlerinin sigorta bedelleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bir kalemde eksik sigorta bulunması, diğer bütün teminatlara otomatik olarak aynı oranın uygulanmasını haklı kılmaz.

Örneğin bina bedeli yetersiz, makine sigorta bedeli ise güncel olabilir. Bu durumda bina hasarında eksik sigorta gündeme gelirken makine zararında aynı kesinti uygulanmamalıdır.

Poliçede kıymetlerin tek bir müşterek sigorta bedeli altında mı, yoksa ayrı limitlerle mi teminat altına alındığı önemlidir.

Sigorta Acentesi Bedeli Belirlediyse Sorumluluk Kime Aittir?

Sigorta bedelinin sigorta acentesi veya sigorta şirketinin yönlendirmesiyle belirlenmiş olması, eksik sigorta uyuşmazlığını karmaşık hâle getirebilir. Acentenin iş yerinde inceleme yapması, kıymet listelerini alması veya sigorta bedelini kendisinin önermesi durumunda bilgilendirme ve mesleki özen yükümlülüğü incelenebilir.

Bununla birlikte sigorta ettirenin de sigortalanan kıymetler hakkında doğru bilgi vermesi ve değer değişikliklerini bildirmesi gerekir. Bu nedenle tarafların sorumluluğu, teklif formu, yazışmalar, riziko teftiş raporu ve yenileme görüşmeleri incelenerek belirlenmelidir.

Eksik Sigorta Kesintisine Nasıl İtiraz Edilir?

Sigorta şirketinden eksper raporu ve ayrıntılı tazminat hesaplama tablosu yazılı olarak istenmelidir. Raporda gerçek sigorta değerinin nasıl belirlendiği ve hangi fiyatların kullanıldığı açıkça gösterilmelidir.

İtiraz sürecinde şu adımlar izlenebilir:

1. Poliçe, kıymet listesi ve özel şartlar incelenir.
2. Gerçek değer için bağımsız uzman raporu alınır.
3. Sigorta şirketinin sigorta değeri hesabı denetlenir.
4. Enflasyon ve değer artış klozları kontrol edilir.
5. Her kıymet grubu için oran ayrı ayrı hesaplanır.
6. Muafiyet ve sovtaj kesintileri incelenir.
7. Sigorta şirketine yazılı ek ödeme talebi gönderilir.
8. Sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna veya görevli mahkemeye başvurulur.

Eksik ödeme alınırken bunun kısmi ödeme olduğu bildirilmeli ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmalıdır. İçeriği incelenmeden ibraname veya kesin mutabakat belgesi imzalanmamalıdır.

Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin ve Bursa gibi ticaret ve sanayinin yoğun olduğu şehirlerde yüksek bedelli iş yeri hasarlarında eksik sigorta kesintileri ciddi uyuşmazlıklar doğurabilmektedir. FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK tarafından incelenen sigorta dosyalarında poliçe bedeli, gerçek sigorta değeri ve eksper hesaplarının birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Av. Arb. Fırat Fesih Kaya, eksik sigorta kesintisinin yalnızca sigorta şirketinin tek taraflı değer tespitine dayanamayacağını vurgulamaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Eksik sigorta varsa sigorta şirketi ödeme yapmaz mı?

Ödeme tamamen reddedilmez. Şartları varsa kısmi hasarda sigortalılık oranına göre indirim yapılabilir.

2. Eksik sigorta kesintisinin üst sınırı var mıdır?

Sabit bir yüzde sınırı bulunmamaktadır. Kesinti, sigorta bedelinin gerçek değere oranına göre belirlenir.

3. Hasar poliçe limitinin altındaysa yine kesinti yapılabilir mi?

Evet. Kısmi hasar poliçe limitinin altında olsa bile eksik sigorta oranı uygulanabilir.

4. Tam hasarda ne kadar ödeme yapılır?

Sigorta şirketinin sorumluluğu kural olarak poliçedeki sigorta bedelini ve ilgili teminat limitini aşmaz.

5. Enflasyon artışı nedeniyle oluşan fark sigortalıya mı yüklenir?

Poliçedeki enflasyon ve değer artış klozları incelenir. Sigorta bedelinin güncellenmemesi eksik sigorta riski doğurabilir.

6. Acentenin belirlediği bedel düşükse ne yapılabilir?

Teklif formu, yazışmalar ve riziko incelemesi değerlendirilerek acentenin veya sigorta şirketinin sorumluluğu araştırılabilir.

7. Mutabakatlı değer poliçesinde eksik sigorta uygulanır mı?

Mutabakatlı değerin kapsamına göre sigorta şirketinin farklı bir değer ileri sürme imkânı sınırlanabilir.

8. Eksik sigorta ve muafiyet birlikte kesilebilir mi?

Poliçede geçerli hükümler bulunuyorsa her iki kesinti de uygulanabilir. Ancak hesaplama sırası ve miktarı denetlenmelidir.

9. Eksik sigorta kesintisine karşı nereye başvurulur?

Önce sigorta şirketine yazılı itiraz yapılabilir. Sonuç alınamazsa şartlarına göre Sigorta Tahkim Komisyonuna veya görevli mahkemeye başvurulabilir.

10. Bağımsız eksper raporu alınabilir mi?

Evet. Sigortalı, gerçek sigorta değeri ve zarar miktarının belirlenmesi için bağımsız uzman veya sigorta eksperinden rapor alabilir.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlı olup, herhangi bir hak kaybına uğramamak adına kendi özel durumunuz için avukatınıza danışmanızı tavsiye ederiz.

Uzman Hukuki Destek

Hak kaybı yaşamamak için uzman desteği şarttır. Ankara, İstanbul ve İzmir başta olmak üzere Türkiye genelinde hizmet veren iş yeri sigortası ve sigorta hukuku alanında uzman avukat ile çalışarak haklarınızı güvence altına alabilirsiniz. Eksik sigorta kesintisi, eksper raporuna itiraz, yangın hasarı ve eksik tazminat uyuşmazlıklarında FFK Partner Hukuk ve Danışmanlık olarak profesyonel hukuki destek sunuyoruz.

Hemen Ara: 0312 434 22 22
WhatsApp: 0532 769 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr
Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Tower, Balgat, Çankaya / Ankara