Borçlunun Aracını Piyasa Değerinin Altında Satması Halinde Ne Yapılabilir? 2026 Güncel Rehber
25 Ağustos 2026
Borçlunun Malını Kağıt Üzerinde Satması Nasıl İspatlanır? Muvazaalı Devir Rehberi 2026
25 Ağustos 2026
Borçlunun icra takibinden önce veya takip sırasında evini, aracını, arsasını, şirket payını ya da ekonomik değeri bulunan başka bir malını arkadaşına devretmesi, belirli şartlarda tasarrufun iptali davasına konu olabilir. Malın eşe veya akrabaya değil arkadaşa devredilmiş olması, işlemi tasarrufun iptali hükümlerinin dışında bırakmaz.
Özellikle borçlunun borcunu ödeyemediği dönemde haczedilebilir malvarlığını yakın arkadaşına devretmesi, satış bedelinin gerçekte ödenmemesi, malın piyasa değerinin çok altında satılması veya devirden sonra malı kullanmaya devam etmesi hâlinde işlemin gerçek amacı ayrıntılı olarak araştırılabilir.
Ancak önemli nokta şudur: Borçlunun arkadaşına yaptığı her satış mal kaçırma değildir. Gerçek bir satış yapılmış ve piyasa değerine uygun bedel gerçekten ödenmiş olabilir. Bu nedenle tasarrufun iptali değerlendirmesi somut delillere dayanmalıdır.
Arkadaşa Yapılan Mal Devri Neden Önemlidir?
Uygulamada mal kaçırma amacı taşıdığı iddia edilen devirler yalnızca eş, çocuk veya kardeşlere yapılmaz.
Borçlu bazen:
yakın arkadaşına,
iş ortağına,
çalışanına,
eski çalışanına,
uzun yıllardır ticaret yaptığı kişiye,
kontrol ettiği başka şirkete
mal devredebilir.
Bu nedenle üçüncü kişinin borçluyla akraba olmaması işlemin gerçek bir satış olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Tasarrufun İptali Davası Nedir?
Tasarrufun iptali davası, borçlunun belirli koşullarda alacaklılarına zarar veren tasarruflarının alacaklı bakımından etkisiz hâle getirilmesini sağlayan özel bir dava türüdür.
Temel düzenleme 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 277 ve devamı maddelerinde bulunmaktadır.
2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Buradaki amaç her durumda malı yeniden borçlunun mülkiyetine geçirmek değildir. Şartları gerçekleştiğinde alacaklıya, devredilmiş mal üzerinde cebri icra yoluyla alacağını tahsil etme imkânı sağlanabilir.
Arkadaşa Yapılan Satış Otomatik Olarak İptal Edilir mi?
Hayır.
Arkadaşlık ilişkisi tek başına tasarrufun iptali için yeterli değildir.
Örneğin borçlu 3 milyon TL değerindeki aracını piyasa koşullarına uygun biçimde 2,9 milyon TL’ye arkadaşına satmış, satış bedeli banka üzerinden gerçekten ödenmiş ve borçlu aracı teslim etmiş olabilir.
Bu işlemle:
3 milyon TL’lik araç borçlunun malvarlığından çıkmış,
bunun yerine yaklaşık aynı değerde para girmiştir.
Böyle bir işlem ile aracın görünüşte satılıp gerçekte bedelsiz biçimde arkadaşın üzerine geçirilmesi aynı değildir.
İİK m.280 Arkadaşa Yapılan Devirlerde Uygulanabilir mi?
Evet, şartları gerçekleştiğinde özellikle İİK m.280 önem kazanabilir.
Borçlunun malvarlığı borçlarına yetmediği hâlde alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı işlemlerde, işlemin karşı tarafının da borçlunun durumunu ve zarar verme kastını bildiği veya bilmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu durumlar değerlendirilir.
Dolayısıyla arkadaşın borçlunun mali durumundan haberdar olup olmadığı kritik olabilir.
Arkadaş Borçlunun Borçlarını Biliyorsa Ne Olur?
Bu durum tek başına yeterli olmayabilir ancak önemli bir delildir.
Örneğin alıcı:
borçlunun çocukluk arkadaşı,
şirketinin muhasebecisi,
ticari ortağı,
finansal durumunu yakından bilen kişi
olabilir.
Borçlunun ciddi borçlarının bulunduğunu ve haciz tehlikesi yaşadığını bildiği hâlde haczedilebilir malların devrini kabul etmiş olması, diğer delillerle birlikte değerlendirilebilir.
Borçlu İcra Takibinden Bir Gün Önce Evini Arkadaşına Devrederse Ne Olur?
Satış otomatik olarak geçersiz olmaz.
Ancak zamanlama son derece önemlidir.
Örneğin:
1 Mart: Borçluya ödeme ihtarı gönderildi.
10 Mart: Borçlu ödeme yapamayacağını söyledi.
15 Mart: Ev yakın arkadaşına devredildi.
16 Mart: İcra takibi başlatıldı.
Bu kronoloji işlemin daha ayrıntılı incelenmesini gerektirebilir.
Özellikle satış bedeli de piyasa değerinin çok altındaysa tasarrufun iptali iddiası güçlenebilir.
Borç Doğmadan Önce Arkadaşa Yapılan Devir Ne Olur?
Tasarrufun iptali bakımından borcun doğum tarihi kritik öneme sahiptir.
Genel olarak tasarrufun iptali incelemesinde borcun tasarruftan önce doğmuş olması önem taşır.
Bu nedenle:
borcun doğum tarihi + malın devir tarihi + icra takip tarihi
birlikte belirlenmelidir.
Yalnızca icra takip tarihine bakılması yeterli değildir.
Mal Piyasa Değerinin Altında Arkadaşa Satılmışsa Ne Olur?
Bu durumda İİK m.278 kapsamında ayrıca değerlendirme yapılabilir.
Örneğin:
Taşınmazın gerçek değeri: 15.000.000 TL
Satış bedeli: 3.000.000 TL
ise aradaki ciddi farkın nedeni araştırılmalıdır.
Borçlunun verdiği malın gerçek değerine kıyasla pek aşağı bir karşılık kabul ettiği işlemler, İİK’nın tasarrufun iptaline ilişkin özel hükümleri bakımından önem taşır.
Piyasa Değeri Nasıl Belirlenir?
Değerleme yapılırken bugünkü değer değil, devir tarihindeki gerçek piyasa değeri önemlidir.
Taşınmazlarda konum, metrekare, imar durumu ve emsal satışlar; araçlarda marka, model, kilometre, hasar geçmişi ve piyasa koşulları dikkate alınabilir.
Gerekirse bilirkişi incelemesi yapılabilir.
Arkadaş “Parayı Elden Ödedim” Derse Ne Olur?
Bu savunma somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Örneğin 20 milyon TL değerindeki taşınmaz için:
“20 milyon TL’yi nakit olarak elden verdim.”
deniliyorsa alıcının bu ekonomik güce sahip olup olmadığı ve ödeme iddiasını destekleyen diğer deliller araştırılabilir.
Yüksek bedelli satışlarda ödeme akışının ortaya çıkarılması işlemin gerçekliğinin değerlendirilmesinde önemlidir.
Bankadan Ödeme Yapılmışsa Tasarrufun İptali Açılamaz mı?
Böyle bir kural yoktur.
Banka transferi gerçek satış iddiasını destekleyen önemli bir delildir.
Ancak örneğin:
arkadaş borçluya 10 milyon TL gönderiyor,
borçlu birkaç gün sonra 9,5 milyon TL’yi arkadaşına geri aktarıyor
ise yalnızca ilk transferin varlığına bakılması yeterli olmayabilir.
İşlemin bütün ekonomik akışı incelenmelidir.
Borçlu Malı Devrettikten Sonra Kullanmaya Devam Ediyorsa Ne Olur?
Bu durum önemli bir emare olabilir.
Örneğin borçlu otomobilini arkadaşına sattığını ileri sürmesine rağmen:
aracı sürekli kendisi kullanıyor,
yakıt giderlerini kendisi ödüyor,
sigorta ve bakım masraflarını karşılıyor,
araç sürekli borçlunun evinde bulunuyor
olabilir.
Benzer şekilde ev arkadaşın adına geçirilmiş ancak borçlu hiçbir kira ödemeden yıllarca evde yaşamaya devam ediyor olabilir.
Bu durumlar tek başına muvazaayı kanıtlamasa da diğer delillerle birlikte önem taşır.
Arkadaş Malı Hemen Başkasına Devrederse Ne Olur?
Bu durumda devir zinciri incelenmelidir.
Örneğin:
Borçlu → arkadaş → arkadaşın kardeşi → şirket
şeklinde kısa süre içerisinde birden fazla devir yapılmış olabilir.
Özellikle bütün işlemlerin kısa zaman diliminde gerçekleştirilmesi ve borçlunun malı fiilen kullanmaya devam etmesi işlemlerin gerçekliğinin araştırılmasını gerektirebilir.
Sonraki Alıcı İyi Niyetliyse Ne Olur?
Tasarrufun iptali uyuşmazlıklarında sonraki devralan kişinin hukuki durumu ayrıca değerlendirilir.
Mal kötü niyetli olmayan bir üçüncü kişinin eline geçmiş olabilir.
Bu durumda ilk devralan veya ilgili kişiler bakımından koşulları varsa nakden tazmin sorumluluğu gündeme gelebilir.
Dolayısıyla malın birkaç kez devredilmiş olması alacaklının her durumda hukuki imkânlarını tamamen ortadan kaldırmaz.
Arkadaş Malı Satıp Parayı Borçluya Verirse Ne Olur?
Bu durumda satış bedelinin gerçekten borçluya ulaşıp ulaşmadığı ve sonrasında ne yapıldığı önemlidir.
Borçlu parayı aldıktan hemen sonra:
eşine,
kardeşine,
başka arkadaşına,
ilişkili şirkete
aktarmış olabilir.
Bu durumda mal devriyle birlikte sonraki para hareketleri de ayrıca değerlendirilmelidir.
Arkadaş Borçlunun Şirket Ortağıysa Durum Değişir mi?
Bu bağlantı önemli olabilir.
Borçlunun yakın arkadaşı aynı zamanda şirket ortağı veya yöneticisiyse borçlunun mali durumunu bilme ihtimali daha güçlü şekilde tartışılabilir.
Örneğin şirketin finansal tablolarına erişen bir ortağın:
“Borçlunun hiçbir finansal sorunundan haberim yoktu.”
savunması somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Mal Borçlunun Çalışanına Devredilmişse Ne Olur?
Çalışana yapılan satış da otomatik olarak geçersiz değildir.
Ancak çalışan borçlunun yakın çevresindeyse, mali sorunlarını biliyorsa ve yüksek değerli bir malı ekonomik gücüyle bağdaşmayacak şekilde satın almışsa işlemin gerçekliği araştırılabilir.
Araç Arkadaşa Devredilmişse Hangi Deliller Önemlidir?
Araç bakımından özellikle:
devir tarihi,
devir bedeli,
aracın gerçek piyasa değeri,
banka ödemesi,
aracı fiilen kullanan kişi,
sigorta kayıtları,
bakım giderleri,
alıcının ekonomik durumu
önem taşıyabilir.
Ev Arkadaşa Devredilmişse Hangi Deliller Önemlidir?
Taşınmazlarda ise:
tapu kayıtları,
devir tarihindeki piyasa değeri,
banka hareketleri,
alıcı ve satıcının ekonomik durumu,
taşınmazda kimin oturduğu,
kira ilişkisinin bulunup bulunmadığı,
taraflar arasındaki ilişki
birlikte değerlendirilebilir.
Şirket Payı Arkadaşa Devredilirse Tasarrufun İptali Olabilir mi?
Evet.
Tasarrufun iptali yalnızca ev ve araçlarla sınırlı değildir.
Borçlu değerli şirket paylarını arkadaşına devretmiş olabilir.
Özellikle borçlu pay devrinden sonra şirketi fiilen yönetmeye devam ediyor ve arkadaş yalnızca görünürde ortak olarak bulunuyorsa işlemin gerçekliği ayrıca araştırılabilir.
Marka veya Patent Arkadaşa Devredilebilir mi?
Fikrî ve sınai mülkiyet hakları da ekonomik değer taşıyan malvarlığı unsurlarıdır.
Borçlunun yüksek değerli markasını, patentini veya başka bir hakkını takipten önce üçüncü kişiye devretmesi de şartları varsa tasarrufun iptali bakımından incelenebilir.
Marka ve patent kayıtlarının araştırılmasında TÜRKPATENT önemli resmi kaynaktır.
Arkadaşa Alacak Devri Yapılması da Araştırılabilir mi?
Evet.
Borçlu yalnızca fiziksel mallarını değil, üçüncü kişilerden olan para alacaklarını da devretmeye çalışabilir.
Örneğin müşterisinden 5 milyon TL alacağı bulunan borçlu bu alacağını takipten hemen önce arkadaşına temlik etmiş olabilir.
Bu işlemin tarihi, karşılığı ve gerçek ekonomik amacı ayrıca değerlendirilmelidir.
Tasarrufun İptali Davası İçin Aciz Belgesi Gerekir mi?
Tasarrufun iptali davasının özel dava şartları bulunmaktadır.
Borçlunun mevcut malvarlığının alacağı karşılamadığını gösteren kesin veya geçici aciz belgesi ya da aciz belgesi niteliğinde kabul edilebilecek haciz tutanakları somut dosyada önem taşıyabilir.
Bu nedenle şüpheli devrin bulunması tek başına davanın bütün şartlarının oluştuğu anlamına gelmez.
Tasarrufun İptali Davasında 5 Yıllık Süre Var mı?
Evet.
İİK m.284 uyarınca iptal davası hakkı, iptale tabi tasarruf tarihinden itibaren beş yıl geçmekle düşer.
Bu nedenle şüpheli devir tespit edildiğinde uzun süre beklenmesi ciddi hak kaybı yaratabilir.
Ancak bu beş yıllık hak düşürücü süre ile İİK m.278, m.279 ve m.280’deki özel süre ve koşullar birbirine karıştırılmamalıdır.
Beş Yıldan Eski Arkadaşa Devirlerde Ne Olur?
Tasarrufun iptali bakımından İİK m.284 önemlidir.
Ancak işlem gerçekten muvazaalıysa somut olayın özelliklerine göre Türk Borçlar Kanunu m.19 kapsamında muvazaa hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Tasarrufun iptali ile muvazaa davası aynı hukuki kurum değildir.
Tasarrufun İptali Kazanılırsa Mal Borçluya Geri Döner mi?
Kural olarak amaç malın mülkiyetini tekrar borçluya geçirmek değildir.
Davanın kabul edilmesi hâlinde alacaklıya, alacak ve ferileriyle sınırlı olarak dava konusu mal üzerinde haciz ve satış yoluyla cebri icraya devam etme imkânı sağlanabilir.
Bu nedenle dava, klasik tapu iptal ve tescil davasından farklıdır.
Mal Yeniden Satılmadan Önce Tedbir Alınabilir mi?
Somut olayın özelliklerine göre ihtiyati haciz veya diğer geçici hukuki koruma yöntemleri gündeme gelebilir.
Özellikle borçlunun malını arkadaşına devrettikten hemen sonra başka kişiye satılmaya çalışıldığı belirlenmişse hızlı hareket edilmesi önemlidir.
Çünkü her yeni devir uyuşmazlığa yeni bir üçüncü kişi ekleyebilir ve tahsilat sürecini zorlaştırabilir.
Arkadaşa Mal Devri Dosyasında En Güçlü Delil Nedir?
Tek bir delilden ziyade delillerin birleşimi önemlidir.
Örneğin şu tablo oldukça güçlü olabilir:
Borcun doğumundan sonra satış + takipten hemen önce devir + piyasa değerinin çok altında bedel + banka ödemesinin bulunmaması + yakın arkadaşlık + borçlunun malı kullanmaya devam etmesi.
Bu olguların tamamının aynı dosyada bulunması, yalnızca “arkadaşına sattı” iddiasından çok daha güçlü bir hukuki tablo oluşturabilir.
2026’da Arkadaşa Yapılan Şüpheli Devirde Nasıl Hareket Edilmeli?
İlk olarak borcun doğum tarihi, malın devir tarihi ve icra takip tarihi belirlenmelidir.
Sonrasında malın devir tarihindeki gerçek piyasa değeri tespit edilmelidir.
Üçüncü aşamada satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği ve alıcının ekonomik gücü araştırılmalıdır.
Dördüncü aşamada borçlu ile alıcı arasındaki kişisel ve ticari ilişki incelenmelidir.
Ardından borçlunun malı kullanmaya devam edip etmediği ve malın sonraki kişilere devredilip devredilmediği araştırılmalıdır.
Son olarak İİK m.278, m.279, m.280 ve m.284 ile gerektiğinde TBK m.19 kapsamında hangi hukuki yolun uygulanacağı belirlenmelidir.
Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin ve Bursa’da Arkadaşa Yapılan Mal Devirleri
Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin ve Bursa başta olmak üzere yüksek tutarlı icra dosyalarında borçlunun mallarını yalnızca akrabalarına değil, arkadaşlarına veya ticari bağlantısı bulunan kişilere devretmesiyle de karşılaşılabilir.
Bu nedenle malvarlığı araştırmasında yalnızca “akrabasına devir yapılmış mı?” sorusuna odaklanmak yeterli değildir.
FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK tarafından bu tür dosyalarda borçlunun geçmiş taşınmaz, araç, şirket payı ve diğer ekonomik değer devirlerinin kronolojik olarak incelenmesi; alıcıların borçluyla bağlantılarının ve gerçek ödeme hareketlerinin birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Av. Arb. Fırat Fesih Kaya tarafından özellikle yüksek tutarlı alacakların tahsilinde, şüpheli devirlerin erken tespit edilmesi ve İİK m.284 kapsamındaki beş yıllık hak düşürücü süre geçirilmeden hukuki seçeneklerin değerlendirilmesi önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Borçlu malını arkadaşına satarsa mal kaçırma sayılır mı?
Otomatik olarak değil. Satışın gerçekliği, bedeli, zamanı ve tarafların ilişkisi değerlendirilir.
2. Arkadaşa yapılan satış tasarrufun iptaline konu olabilir mi?
Evet. Kanuni şartlar gerçekleşmişse arkadaşlara yapılan devirler de tasarrufun iptaline konu olabilir.
3. Alıcının akraba olmaması davayı engeller mi?
Hayır. Tasarrufun iptali yalnızca akrabalarla yapılan işlemlere uygulanmaz.
4. Arkadaş borçlunun borçlarını biliyorsa önemli midir?
Evet. Özellikle İİK m.280 değerlendirmesinde üçüncü kişinin bilgisi önem taşıyabilir.
5. Mal piyasa değerinin çok altında satılmışsa ne olur?
Ciddi değer farkı İİK m.278 kapsamında önem taşıyabilir.
6. Satış bedeli bankadan ödenmişse dava açılamaz mı?
Hayır. Banka ödemesi önemli bir delildir ancak işlemin bütün ekonomik gerçekliği değerlendirilir.
7. Borçlu sattığı aracı kullanmaya devam ediyorsa önemli midir?
Evet. Tek başına yeterli olmasa da diğer delillerle birlikte önemli bir emare olabilir.
8. Arkadaş malı başka kişiye satarsa ne olur?
Devir zinciri ve sonraki kişinin iyi veya kötü niyeti araştırılır. Koşullarına göre tazminat sonuçları da gündeme gelebilir.
9. Tasarrufun iptali davasında mal borçluya geri döner mi?
Temel amaç mülkiyeti geri geçirmek değil, alacaklıya mal üzerinde cebri icra yapabilme imkânı sağlamaktır.
10. Arkadaşa yapılan devir için dava açma süresi nedir?
İİK m.284 kapsamında iptale tabi tasarruf tarihinden itibaren beş yıllık hak düşürücü süre özellikle dikkate alınmalıdır.
FFK Partner Hukuk ve Danışmanlık – İletişim
Borçlunun icra takibinden önce taşınmazını, aracını, şirket payını veya diğer değerli malvarlığını arkadaşına devretmesi hâlinde yalnızca alıcının akraba olmadığı gerekçesiyle işlem gerçek kabul edilmemelidir. Devir tarihi, gerçek piyasa değeri, ödeme hareketleri ve borçlu ile alıcı arasındaki ilişkinin birlikte incelenmesi gerekir.
FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK, tasarrufun iptali davaları, muvazaalı mal devirleri, ihtiyati haciz, borçlunun geçmiş malvarlığı hareketlerinin araştırılması ve yüksek tutarlı icra takiplerinde hukuki destek sunmaktadır.
Av. Arb. Fırat Fesih Kaya
Tel: +90 532 769 22 22
Ofis: +90 312 434 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr
Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Tower, Balgat, Çankaya / Ankara
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her tasarrufun tarihi, niteliği, bedeli ve üçüncü kişinin hukuki konumu ayrı değerlendirilmelidir.
