
Mal Rejimi Davası Boşanma Davasıyla Birlikte Görülür Mü?
9 Mayıs 2025
Boşanmada Çocuğun Üstün Yararı Nasıl Gözetilir?
9 Mayıs 2025Ortak Velayet Nedir?
Ortak velayet, boşanmış ya da boşanmak üzere olan anne ve babanın, çocuk üzerindeki hak ve yükümlülüklerini birlikte ve eşit şekilde sürdürmesi esasına dayanan bir velayet biçimidir. Türk Medeni Kanunu’nda yer alan geleneksel düzenlemeye göre boşanma durumunda velayet hakkı anne veya babadan sadece birine verilmekteydi. Ancak zamanla toplum yapısındaki dönüşümler, çocuğun yüksek yararını esas alan uluslararası sözleşmelerin etkisi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla birlikte, “ortak velayet” uygulaması ülkemizde de tartışılır hale gelmiştir. Ortak velayette her iki ebeveyn de çocuğun eğitim, sağlık, sosyal yaşam ve kişisel gelişimine dair kararları birlikte alma hakkına sahiptir. Bu sistemde çocuğun üstün yararı, ebeveynler arasında adil sorumluluk paylaşımı ve sağlıklı birey gelişimi esas alınır. Ancak ortak velayetin uygulama alanı ve yasal dayanağı, Türkiye’de bazı hukuki kısıtlamalarla karşı karşıyadır ve bu nedenle her boşanma davasında doğrudan uygulanabilir değildir.
Türk Hukukunda Ortak Velayet Mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu’nun mevcut hali, boşanma halinde çocuğun velayetinin sadece anne ya da babaya verilmesini öngörmektedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 336. ve 337. maddeleri, evlilik devam ettiği sürece ortak velayeti esas alırken, boşanma halinde bu düzenlemeyi sona erdirmekte ve yalnızca tek bir ebeveyni velayet sahibi olarak tanımaktadır. Ancak 2016 yılında Yargıtay 2. Hukuk Dairesi tarafından verilen bir karar, Türk hukuk sisteminde önemli bir dönüşümün önünü açmıştır. Bu karara göre, tarafların rızası ve ortak talepleri doğrultusunda ve çocuğun üstün yararı esas alınmak suretiyle “ortak velayet” uygulaması mahkeme kararıyla mümkündür. Dolayısıyla, her ne kadar Medeni Kanun açıkça ortak velayeti düzenlememiş olsa da, Yargıtay içtihatları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının etkisiyle bu uygulama kısıtlı çerçevede mümkün hale gelmiştir. Bu durumda, boşanma davası sırasında ortak velayet talep edilecekse, tarafların mutabakat sağlaması ve bu mutabakatın mahkemece uygun bulunması gerekir.
Yargıtay’ın Ortak Velayet Konusundaki Kararları
Yargıtay, özellikle 2016 tarihli bir içtihadında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına atıfla ortak velayet düzenlemesini ilk kez tanımıştır. Bu içtihatta, tarafların serbest iradesiyle düzenledikleri anlaşmalı boşanma protokolünde ortak velayet talep edildiği ve çocuğun üstün yararının bu şekilde daha iyi korunacağı değerlendirildiği için, mahkemenin bu talebi kabul edebileceği ifade edilmiştir. Bu karar, Türkiye’de yerleşik uygulamada ciddi bir paradigma değişikliğini beraberinde getirmiştir. Ancak Yargıtay’ın bu yaklaşımı sınırsız değildir. Yani her boşanma davasında ortak velayet kararı verilmesi söz konusu değildir. Yargıtay, öncelikle taraflar arasında ciddi bir iletişim ve iş birliği olduğunun gösterilmesini, çocuğun psikolojik ve sosyal gelişiminin bu düzenden zarar görmeyeceğinin ispat edilmesini şart koşar. Bu noktada sosyal inceleme raporları, pedagog görüşleri, aile danışmanlığı raporları gibi ek veriler de mahkeme nezdinde dikkate alınmaktadır. Dolayısıyla, Yargıtay’ın bu konudaki içtihatları önemli bir açılım sunsa da uygulama hâlâ dikkatle ve sınırlı biçimde ilerlemektedir.
Anlaşmalı Boşanmalarda Ortak Velayet Mümkün mü?
Ortak velayet taleplerinin en kolay kabul edildiği süreç, anlaşmalı boşanma davalarıdır. Taraflar, anlaşmalı boşanma protokolünde çocuğun velayetini birlikte yürütmek istediklerini açıkça ifade eder ve bu talebin çocuğun üstün yararına uygun olduğunu belgelerle desteklerse, mahkeme bu talebi onaylayabilir. Ancak bu noktada sadece protokolde yazmak yeterli değildir. Mahkeme hakimi, tarafların gerçekten iş birliği yapabilecek durumda olup olmadıklarını değerlendirmek zorundadır. Bu nedenle protokolde, karar alma süreçlerinin nasıl işletileceği, çocuğun ikameti, eğitim planı, sağlık kararları, sosyal yaşamı ve tarafların anlaşmazlık durumlarında nasıl hareket edecekleri açıkça belirtilmelidir. Ayrıca çocuk psikolojisi üzerine uzman raporları, ebeveynlerin iletişim düzeyine dair sosyal hizmet değerlendirmeleri, geçmişe yönelik bakım sorumluluğu dağılımı gibi veriler, hakim üzerinde olumlu etki yaratabilir. Böylece anlaşmalı boşanmalarda ortak velayet hem çocuğun menfaati hem de ebeveynlerin aktif katılımı açısından daha uygulanabilir bir zemin oluşturur.
Çekişmeli Boşanmalarda Ortak Velayet Uygulanabilir mi?
Çekişmeli boşanma davalarında ortak velayet talebi oldukça zorlu ve çoğu zaman reddedilen bir taleptir. Çünkü ortak velayet, ebeveynler arasında sürekli ve etkili bir iletişim gerektirir. Oysa çekişmeli boşanmalarda taraflar genellikle derin anlaşmazlık içindedir, duygusal çatışmalar yüksektir ve karşılıklı güven ortamı zedelenmiştir. Mahkemeler, böylesi bir atmosferde ortak velayetin çocuğun üstün yararını zedeleyeceği kanaatine varır. Yine de nadir de olsa çekişmeli boşanmalarda da ortak velayet kararı verilebilmektedir; bunun için mahkemeye tarafların ortak velayet uygulamasına uygun hareket edebilecekleri yönünde ikna edici deliller sunulmalıdır. Örneğin velayet dışındaki konularda çekişme yaşanıyor; ancak çocukla ilgili konularda taraflar iletişim kurabiliyorsa ve geçmişte ortak bakım yürüttüklerine dair belge ya da tanık beyanı varsa, mahkeme bu nadir istisnayı uygulayabilir. Fakat bu tür kararlarda sosyal inceleme raporları, pedagog değerlendirmeleri ve çocuğun görüşü kritik rol oynar. Bu nedenle çekişmeli boşanmalarda ortak velayet ancak istisnai bir durum olarak ele alınmaktadır.
Ortak Velayetin Çocuğun Psikolojik Gelişimine Etkisi
Ortak velayet sistemi, çocukların hem anne hem baba ile düzenli ve anlamlı bir ilişki içinde kalmasını destekler. Psikolojik gelişim açısından çocuğun her iki ebeveynle de bağ kurması, duygusal istikrar kazanması ve kimlik oluşumunu sağlıklı şekilde tamamlaması açısından büyük önem taşır. Araştırmalar, ortak velayet altında büyüyen çocukların, ebeveynlerinden yalnızca biriyle büyüyen çocuklara kıyasla daha az psikolojik problem yaşadığını, daha yüksek okul başarısı gösterdiğini ve sosyal ilişkilerde daha dengeli olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak bu olumlu etkilerin ortaya çıkabilmesi için ebeveynler arasında sağlıklı bir iletişim ortamının bulunması gerekir. Aksi halde çocuk, taraflar arasındaki çatışmanın içine çekilebilir ve bu durum gelişim üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Dolayısıyla ortak velayet sadece hukuki bir düzenleme değil, aynı zamanda bilinçli ve duyarlı bir ebeveynlik yaklaşımı gerektirir. Ebeveynler arasında rol dağılımı, iletişim protokolleri ve sınırların net belirlenmesi, çocukların ruhsal sağlığını destekleyici bir ortamın oluşmasını sağlar.
Ortak Velayetin Uygulamada Karşılaşılan Güçlükleri
Her ne kadar ortak velayet çocuğun menfaatine katkı sunabilecek bir sistem olsa da, uygulamada çeşitli zorluklar barındırmaktadır. Öncelikle taraflar arasında geçmişten gelen duygusal çatışmalar, kıskançlık, güven eksikliği gibi durumlar ortak karar almayı güçleştirebilir. Eğitim, sağlık, sosyal etkinlikler gibi konularda sürekli uzlaşma sağlamak mümkün olmayabilir. Ayrıca ortak velayet uygulamasında çocuğun haftalık ya da aylık bazda ev değiştirmesi, bazı çocuklar için uyum problemleri yaratabilir. Bunun yanında eşlerden birinin başka bir şehirde yaşamaya başlaması, yeni bir evlilik yapması ya da taraflar arasında iletişimin tamamen kopması durumunda, ortak velayet sürdürülemez hale gelir. Bu gibi durumlarda, başlangıçta verilen ortak velayet kararı sonradan tek taraflı velayete dönüştürülebilir. Mahkeme, taraflardan birinin talepleri üzerine durumu yeniden değerlendirir ve gerekiyorsa psikolog raporları ve sosyal incelemeler doğrultusunda ortak velayet kararını kaldırabilir. Bu nedenle ortak velayet ancak güçlü iletişim temeli olan ilişkilerde uygulanabilir bir sistemdir.
Ortak Velayet Talebi Nasıl Hazırlanmalı?
Ortak velayet talebinde bulunmak isteyen taraflar, bu talebi boşanma protokolüne ya da dava dilekçesine açık ve net biçimde yazmalıdır. Talebin kabul edilebilmesi için, sadece yazılı beyan yeterli değildir; aynı zamanda bu beyanın içeriği de çok önemlidir. Ortak velayet kapsamında taraflar, çocuğun ikamet edeceği yer, okul tercihleri, sağlık kararları, tatil planlamaları, olağanüstü durumlarda karar alma şekilleri gibi hususları detaylı şekilde belirtmelidir. Bu protokol, çocuğun üstün yararı esas alınarak hazırlanmalı ve gerekirse uzman desteğiyle şekillendirilmelidir. Protokole ek olarak, tarafların geçmişte çocukla ilgili ortak sorumluluk aldığına dair belgeler, tanık beyanları ya da sosyal hizmet raporları gibi deliller de mahkemeye sunulmalıdır. Ortak velayet talebinin gerekçelendirilmesi, sadece ebeveynler açısından değil, çocuğun yaş, gelişim ve ihtiyaçlarına da odaklanmalıdır. Mahkeme, bu belgeler ışığında talebin ciddiyetini ve uygulanabilirliğini değerlendirecek ve karar verecektir. Bu nedenle talep, kapsamlı ve profesyonel bir şekilde hazırlanmalıdır.
Ortak Velayet Kararı Sonradan Değiştirilebilir mi?
Evet, ortak velayet kararı verilmiş olsa bile ilerleyen süreçte koşullar değiştiğinde bu karar yeniden gözden geçirilebilir. Taraflar arasında iş birliği bozulmuşsa, çocuk ortak velayet düzeninden olumsuz etkileniyorsa veya velayet düzeninin uygulanması mümkün hale gelmemişse, taraflardan biri Aile Mahkemesi’ne başvurarak ortak velayetin sona erdirilmesini talep edebilir. Bu başvuruda mahkeme, çocuğun gelişimi, ebeveynler arasındaki ilişkiler, sosyal hizmet uzmanı raporları, pedagog değerlendirmeleri ve gerekirse çocuğun kendi beyanını dikkate alır. Özellikle taraflar arasında ciddi iletişim bozukluğu, ebeveynlerden birinin çocuğu manipüle etmesi veya yurt dışına taşınma gibi durumlar, ortak velayetin sürdürülemez olduğunu gösterebilir. Mahkeme bu gibi durumlarda, ortak velayet kararını kaldırarak velayeti taraflardan birine verebilir. Dolayısıyla ortak velayet esnek bir model olmakla birlikte, çocuğun üstün yararını tehdit eden durumlarda yargı müdahalesiyle tek taraflı velayete dönüşebilir. Bu nedenle sürecin sürdürülebilirliği, iletişim kalitesiyle doğrudan ilişkilidir.
Sonuç: Ortak Velayet Hukuken Mümkün, Fiilen Dikkatli Yönetilmelidir
Boşanma davasında ortak velayet, Türk Medeni Kanunu’nda açıkça düzenlenmemiş olmakla birlikte, Yargıtay içtihatları ve uluslararası hukuk ilkeleri sayesinde uygulama alanı bulan, özel şartlara bağlı bir hukuki kurum haline gelmiştir. Özellikle anlaşmalı boşanmalarda tarafların özgür iradesiyle oluşturduğu protokoller aracılığıyla ortak velayet talep edilmesi mümkündür. Ancak bu talebin mahkeme tarafından kabul edilebilmesi için çocuğun üstün yararı, ebeveynler arası iş birliği düzeyi ve uygulamanın pratikte sürdürülebilirliği dikkatle incelenir. Uygulamada karşılaşılan iletişim sorunları, farklı şehirlerde yaşama, eşlerin yeni evlilikleri veya uyum problemleri gibi sebeplerle ortak velayet kararı sürdürülemeyebilir. Bu nedenle ortak velayet, yalnızca teorik bir hak değil, aynı zamanda bilinçli, kararlı ve çocuk odaklı bir yaşam düzenlemesidir. Profesyonel destekle hazırlanan ve uygulanabilirliği yüksek olan ortak velayet protokolleri, hem çocuk hem ebeveynler için sağlıklı bir boşanma sonrası sürecin kapılarını aralayabilir.
İlgili Resmi Kurumlar
- T.C. Adalet Bakanlığı
- T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
- Yargıtay Başkanlığı
- UYAP Vatandaş Portalı
- e-Devlet – Aile Mahkemesi Davaları
- Türkiye Barolar Birliği
- Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü
- TÜBAKOM – Türkiye Kadın Hukukçular Komisyonu
- Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK)
- Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!




