Lahey Sözleşmesi Kapsamında Çocuk İadesi 2026 | Uluslararası Çocuk Kaçırma ve İade Davaları

Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuk iadesi nasıl yapılır? Uluslararası çocuk kaçırma davaları, mutad mesken kavramı, iade şartları, ret nedenleri ve 2026 güncel uygulamaları hakkında kapsamlı rehber.

Lahey Sözleşmesi Kapsamında Çocuk İadesi Nedir?

Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuk iadesi, velayet veya koruma hakkına sahip ebeveynlerden birinin rızası olmadan başka bir ülkeye götürülen veya başka bir ülkede hukuka aykırı şekilde alıkonulan çocuğun, mutad meskeninin bulunduğu ülkeye geri döndürülmesini amaçlayan uluslararası bir hukuk mekanizmasıdır. Türkiye, 1980 Tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi’ne taraftır ve sözleşmenin uygulanması ayrıca 5717 Sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun ile düzenlenmiştir.

Lahey Sözleşmesi’nin amacı velayet konusunda karar vermek değil, çocuğun hukuka aykırı şekilde yerinin değiştirilmesinden önceki hukuki durumunun korunmasını sağlamaktır.

Uluslararası Çocuk Kaçırma Nedir?

Uluslararası çocuk kaçırma;

• Çocuğun diğer ebeveynin rızası olmadan yurtdışına çıkarılması,
• Ortak velayet hakkının ihlal edilmesi,
• Mahkeme kararına aykırı şekilde başka ülkeye götürülmesi,
• Geçici ziyaret amacıyla götürülen çocuğun geri getirilmemesi,

durumlarında ortaya çıkabilmektedir. Lahey Sözleşmesi, hem “kaçırma” hem de “alıkoyma” hallerini kapsamaktadır.

Lahey Sözleşmesinin Temel Amacı Nedir?

Sözleşmenin temel amacı çocuğun üstün yararını korumak ve ebeveynlerden birinin tek taraflı hareket ederek velayet düzenini değiştirmesini önlemektir.

Bu kapsamda;

• Çocuk derhal mutad meskenine döndürülür,
• Velayet konusunda esas karar mutad mesken devletinde verilir,
• Hukuka aykırı yer değiştirmenin avantaj sağlaması önlenir.

Bu nedenle iade davası velayet davası değildir.

Mutad Mesken Kavramı Neden Önemlidir?

Lahey Sözleşmesi uygulamasında en önemli kavramlardan biri mutad meskendir.

Mutad mesken;

• Çocuğun sürekli yaşadığı yer,
• Eğitim aldığı ülke,
• Sosyal çevresinin bulunduğu ülke,
• Günlük yaşam merkezinin olduğu yer,

olarak değerlendirilmektedir.

Çocuğun vatandaşlığı tek başına belirleyici değildir. Türk vatandaşı bir çocuğun mutad meskeni başka bir ülke olabilir.

Çocuğun İadesi İçin Hangi Şartlar Aranır?

Lahey Sözleşmesi kapsamında iade kararı verilebilmesi için genel olarak;

• Çocuğun 16 yaşından küçük olması,
• Taraf devletler arasında sözleşmenin uygulanıyor olması,
• Yer değiştirme veya alıkoymanın hukuka aykırı olması,
• Velayet veya koruma hakkının ihlal edilmiş olması,
• Koruma hakkının fiilen kullanılıyor olması,

aranmaktadır.

Türkiye’de Merkezi Makam Hangisidir?

Türkiye’de Lahey Sözleşmesi kapsamındaki işlemlerde Merkezi Makam, T.C. Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğüdür.

Çocuğu yurtdışına götürülen ebeveyn doğrudan bu kuruma başvurarak iade sürecini başlatabilmektedir. Merkezi makam, talebi ilgili ülkenin merkezi makamına ileterek süreci koordine etmektedir.

Türkiye’de Hangi Mahkeme Görevlidir?

5717 Sayılı Kanun uyarınca çocuk iadesi davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir.

Yetkili mahkeme ise genel olarak;

• Çocuğun bulunduğu yer,
• Çocuğun koruma altına alındığı yer,

Aile Mahkemesidir.

Çocuk İadesi Başvurusu Ne Kadar Sürede Yapılmalıdır?

Lahey Sözleşmesi bakımından başvurunun mümkün olduğunca hızlı yapılması büyük önem taşımaktadır.

Özellikle çocuğun kaçırılmasından veya alıkonulmasından itibaren bir yıl içerisinde başvuru yapılması halinde iade mekanizması daha güçlü şekilde işlemektedir. Bir yıl geçtikten sonra da başvuru mümkündür ancak bu durumda çocuğun yeni çevresine uyum sağlayıp sağlamadığı ayrıca değerlendirilebilir.

İade Talebi Hangi Durumlarda Reddedilebilir?

Lahey Sözleşmesi bazı istisnai durumlarda iade talebinin reddedilmesine izin vermektedir.

Örneğin;

• İade halinde ciddi fiziksel tehlike bulunması,
• Psikolojik zarar riski olması,
• Çocuğun müsamaha edilemeyecek bir duruma düşecek olması,
• Koruma hakkı sahibinin önceden rıza göstermesi,
• Çocuğun belirli yaş ve olgunluk seviyesine ulaşıp iadeye karşı çıkması,

gibi durumlarda mahkeme iade talebini reddedebilir. Ancak bu istisnalar dar yorumlanmaktadır.

Çocuğun Görüşü Dikkate Alınır Mı?

Evet.

Mahkeme, çocuğun yaşına ve olgunluk seviyesine göre görüşünü değerlendirebilir. Özellikle belirli bir idrak seviyesine ulaşmış çocukların beyanları dosyada önem taşıyabilmektedir.

İade Davası ile Velayet Davası Arasındaki Fark

Uygulamada en çok karıştırılan konu budur.

İade davası:

• Çocuğun hangi ülkeye döneceğini belirler.

Velayet davası:

• Çocuğun hangi ebeveynde kalacağını belirler.

Lahey Sözleşmesi kapsamındaki mahkemeler velayetin kimde olması gerektiğine karar vermez. Bu karar mutad mesken devletinin yetkili mahkemelerine bırakılır.

Çocuğun Yurtdışına Götürülmesi Halinde İlk Yapılması Gerekenler

Eğer çocuğunuz diğer ebeveyn tarafından izinsiz şekilde yurtdışına götürülmüş veya geri getirilmemişse;

• Adalet Bakanlığı Merkezi Makamına başvurulmalı,
• İade talebi hazırlanmalı,
• Acil koruma tedbirleri değerlendirilmeli,
• Gerekiyorsa Aile Mahkemesinde dava açılmalıdır.

Bu tür davalarda zaman kaybı yaşanması hak kaybına yol açabilmektedir.

2026 Yılında Lahey Sözleşmesi Kapsamındaki Davalarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

2026 yılında uygulamada en sık karşılaşılan sorunlar şunlardır:

• Mutad meskenin yanlış belirlenmesi,
• Geç başvuru yapılması,
• Ortak velayet haklarının ihlal edilmesi,
• Çocuğun yeni çevresine uyum sağlaması tartışmaları,
• İade istisnalarının yanlış yorumlanması,
• Birden fazla ülkede eş zamanlı dava süreçleri.

Bu nedenle uluslararası aile hukuku ve yabancılar hukuku alanında uzman destek alınması büyük önem taşımaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Lahey Sözleşmesi hangi çocuklar için uygulanır?

Genel olarak 16 yaşını doldurmamış çocuklar için uygulanır.

2. Türkiye Lahey Sözleşmesine taraf mıdır?

Evet. Türkiye sözleşmeye taraftır ve uygulama 5717 Sayılı Kanun ile düzenlenmiştir.

3. Çocuğun Türk vatandaşı olması iade kararını engeller mi?

Hayır. Esas kriter mutad meskendir.

4. İade davası velayet davası mıdır?

Hayır. İade davası yalnızca çocuğun hangi ülkeye dönmesi gerektiğini değerlendirir.

5. Başvuru için süre sınırı var mı?

Bir yıl içinde yapılan başvurular bakımından sözleşme daha güçlü koruma sağlamaktadır.

6. Çocuğun görüşü dikkate alınır mı?

Yaşı ve olgunluğu yeterliyse mahkeme tarafından değerlendirilebilir.

7. İade talebi hangi durumlarda reddedilebilir?

Ciddi fiziksel veya psikolojik tehlike gibi sınırlı istisnai durumlarda reddedilebilir.

8. Türkiye’de hangi mahkeme görevlidir?

Aile Mahkemeleri görevlidir.

9. Merkezi makam hangi kurumdur?

T.C. Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğüdür.

10. Çocuğun geri dönmesi velayetin kaybedildiği anlamına gelir mi?

Hayır. Velayet meselesi ayrıca değerlendirilir.

Uzman Hukuki Destek

Hak kaybı yaşamamak için uzman desteği şarttır. Ankara, İstanbul ve İzmir başta olmak üzere Türkiye genelinde hizmet veren uluslararası aile hukuku ve yabancılar hukuku alanında uzman avukat ile çalışarak haklarınızı güvence altına alabilirsiniz. Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuk iadesi davaları, uluslararası çocuk kaçırma uyuşmazlıkları, velayet ihtilafları, mutad mesken tespiti ve sınır ötesi aile hukuku süreçlerinde FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK olarak profesyonel hukuki destek sunuyoruz.

Hemen Ara: 0312 434 22 22
WhatsApp: 0532 769 22 22
E-Posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr

Bu makale genel bilgilendirme amaçlı olup, herhangi bir hak kaybına uğramamak adına kendi özel durumunuz için avukatınıza danışmanızı tavsiye ederiz.