Ticaret Mahkemelerinde Yargılama Usulü
23 Nisan 2025
Ticaret Hukukunda Noter Onayının Rolü
23 Nisan 2025
1. Şirket Sözleşmesi Kavramı ve Ticaret Hukukundaki Önemi
Şirket sözleşmesi, birden fazla gerçek ya da tüzel kişinin ortak bir ekonomik amacı gerçekleştirmek üzere, sermaye koymak ve bu amaç doğrultusunda işbirliği yapmak amacıyla oluşturdukları hukuki bir belgedir. Ticaret hukukunda şirketin doğumu bu sözleşmenin varlığına ve geçerliliğine bağlıdır. Türk Ticaret Kanunu (TTK), şirket sözleşmesini bir şirketin kurulmasının ön şartı olarak tanımlar. Bu bağlamda şirket sözleşmesi, sadece kurucu iradeyi değil, aynı zamanda şirketin gelecekteki tüm faaliyetlerinin sınırlarını da belirleyen, dinamik bir hukuki çerçevedir.
2. Şirket Türlerine Göre Sözleşme Özellikleri
Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen beş temel şirket türü (adi şirket hariç); kolektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerde sözleşmenin içeriği, şekli ve geçerlilik koşulları farklılık gösterir. Özellikle sermaye şirketlerinde (anonim ve limited) sözleşmenin noter huzurunda imzalanması ve ticaret siciline tescil edilmesi zorunludur. Kolektif ve komandit şirketlerde ise şahıs ön planda olduğu için tarafların irade beyanı daha baskın rol oynar. Her şirket türü için sözleşmede bulunması gereken zorunlu unsurlar kanunen belirlenmiştir. Bu unsurların eksikliği, şirketin geçerli şekilde kurulmasını engeller.
3. Geçerlilik Şartı Olarak Yazılılık ve Noter Onayı
Ticaret hukukunda şirket sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması şarttır. Bu yazılılık şekli, yalnızca ispat kolaylığı değil; aynı zamanda kamu düzeni açısından bir güvencedir. Özellikle anonim ve limited şirketlerde, sözleşmenin noter huzurunda imzalanması ve kurucuların kimliklerinin tespit edilmesi gerekir. Aksi takdirde şirket sözleşmesi yok hükmünde kabul edilir. Noter onayı, hem tarafların iradesini belgeleyen hem de sözleşme içeriğini denetleyen önleyici bir mekanizma işlevi görür. Bu prosedürün yerine getirilmemesi, tescil sürecinde reddedilme riskini doğurur.
4. Şirket Sözleşmesinde Bulunması Zorunlu Unsurlar
TTK’da şirket sözleşmesinde yer alması gereken zorunlu unsurlar detaylı şekilde belirtilmiştir. Anonim şirket sözleşmesinde; şirketin unvanı, merkez adresi, faaliyet konusu, sermaye miktarı, pay bedelleri, yönetim organı, kar dağıtımı gibi hükümler mutlaka yer almalıdır. Limited şirketlerde ise ortakların pay tutarları, sermaye türü ve taahhüt süreleri gibi ek bilgiler de gereklidir. Bu unsurların eksikliği halinde şirket sözleşmesi hükümsüz olur ya da düzeltilmesi talep edilir. Ticaret sicili müdürlükleri, bu noktada sözleşmeleri şekli denetime tabi tutarak kanuna aykırılıkları tespit eder ve red gerekçesi oluşturur.
5. Kurucuların Ehliyeti ve Rıza Serbestisi
Geçerli bir şirket sözleşmesinin kurulabilmesi için kurucuların medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olmaları ve bu sözleşmeyi özgür iradeleriyle imzalamış olmaları gerekir. Hukuken ehliyetsiz kişilerin yaptığı sözleşmeler geçersizdir. Örneğin, reşit olmayan veya kısıtlı kişiler tarafından yapılan şirket sözleşmeleri ancak yasal temsilcilerinin onayı ile geçerlilik kazanabilir. Ayrıca cebir, hile, tehdit gibi irade bozukluğu hallerinde, sözleşme iptal edilebilir. Bu nedenle şirket kuruluşu öncesi kurucuların iradelerinin serbestçe oluşması ve bu iradenin yazılı sözleşmeye tam olarak yansıması sağlanmalıdır.
6. Şirket Konusunun Hukuka ve Ahlaka Aykırı Olmaması
Ticaret hukukunda şirket sözleşmesinin geçerli olabilmesi için sözleşmede belirtilen faaliyet konusunun hukuka, kamu düzenine ve ahlaka aykırı olmaması gerekir. Örneğin uyuşturucu üretimi veya kaçakçılık gibi faaliyetleri konu alan bir şirketin sözleşmesi baştan itibaren geçersiz kabul edilir. Benzer şekilde fiilen mümkün olmayan ya da yasa gereği sadece belirli kişi ve kurumların yapabileceği faaliyet konularını içeren sözleşmeler de geçersizlik riski taşır. Bu nedenle şirket sözleşmesi hazırlanırken hem mevzuat hem sektörel düzenlemeler hem de ahlaki sınırlar dikkatle göz önünde bulundurulmalıdır.
7. Sermaye Taahhütlerinin Şekli ve Süresi
Sermaye şirketlerinde, şirket sözleşmesinin geçerliliği sadece sözleşmenin imzalanmasıyla değil; aynı zamanda sermaye taahhütlerinin kanuna uygun şekilde yapılmasıyla mümkündür. Anonim şirketlerde nakdi sermayenin en az %25’inin tescilden önce ödenmiş olması, kalanının ise 24 ay içinde tamamlanması gerekir. Limited şirketlerde ise sermaye taahhüt süresi genellikle sözleşmede belirlenir ve 24 ayı geçemez. Bu süreler ve oranlar yerine getirilmediğinde, şirketin tescili yapılsa dahi sermaye yükümlülüklerini yerine getirmeyen ortaklar hakkında hem hukukî hem cezai sorumluluk doğabilir.
8. Ticaret Siciline Tescil ve İlan Zorunluluğu
Şirket sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yalnızca iç hukuka uygun şekilde yapılmış olması yetmez; aynı zamanda ticaret siciline tescil edilerek ilan edilmesi gerekir. Tescil işlemi, şirketin tüzel kişilik kazanmasını sağlar. İlan ise üçüncü kişilere karşı hüküm doğurması açısından önemlidir. Tescil ve ilan yapılmayan sözleşmeler, üçüncü kişiler bakımından geçersizdir. Özellikle tacir sıfatının kazanılması, tescil tarihine bağlandığı için, sözleşmenin ticaret sicil müdürlüğü tarafından kayıt altına alınması hayati önemdedir. Tescil süreci elektronik ortamda yapılabilmekte ve MERSİS üzerinden yürütülmektedir.
9. Geçersiz Şirket Sözleşmelerinin Sonuçları
Geçersiz bir şirket sözleşmesi, şirketin tüzel kişilik kazanamamasına yol açar ve kurucular arasında bir adi ortaklık ilişkisi doğar. Bu durumda taraflar şirket hükümlerine değil, Türk Borçlar Kanunu’ndaki adi ortaklığa ilişkin hükümlere tabi olurlar. Ayrıca yapılan işlemler kişisel sorumluluk doğurur. Kuruluş işlemleri sırasında yapılan masraflar, zararlar ve üçüncü kişilere karşı doğabilecek borçlar doğrudan kuruculara rücu edebilir. Geçersizliğin tespiti mahkeme kararıyla olur ve bu karar geçmişe etkili sonuçlar doğurur. Dolayısıyla geçersiz sözleşmeler, sadece teknik hata değil, ciddi bir mali ve hukuki risk demektir.
10. Şirket Sözleşmesinde Sonradan Yapılacak Değişiklikler
Kuruluş anında geçerli olan bir şirket sözleşmesi, şirketin faaliyeti süresince değiştirilebilir. Ancak bu değişikliklerin de yazılı yapılması ve ticaret siciline tescil edilmesi gerekir. Anonim ve limited şirketlerde esas sözleşme değişiklikleri, genel kurul kararıyla gerçekleştirilir. Bu kararlarda toplantı ve karar nisaplarına uyulması şarttır. Değişiklik yapılmadan önce Sermaye Piyasası Kurulu ya da ilgili kamu otoritelerinden onay alınması gereken durumlar da olabilir. Şirket sözleşmesindeki her değişiklik, tescil ve ilan edilmediği sürece üçüncü kişiler nezdinde hüküm ifade etmez.
11. Yargı Kararlarında Şirket Sözleşmesinin Değerlendirilmesi
Yargıtay’ın şirket sözleşmelerine ilişkin kararlarında, şekil şartlarına ve kurucuların irade serbestisine özel önem verdiği görülmektedir. Örneğin, ortakların şirket sözleşmesini fiilen uygulamaya başladıkları durumlarda bile, şekil şartlarına uyulmamışsa sözleşmenin geçersiz olduğuna karar verilebilmektedir. Bu nedenle ticaret mahkemeleri, sadece iradeyi değil, sözleşme içeriğini, usulüne uygunluğunu ve tescil sürecini de bütünlüklü olarak değerlendirir. Şirket sözleşmelerine ilişkin uyuşmazlıklarda hem Borçlar Kanunu hem de TTK hükümleri birlikte uygulanır ve somut olayın gereklerine göre hüküm kurulur.
12. Sonuç: Şirket Sözleşmesi, Ticari Hayatın Hukuki Omurgasıdır
Sonuç olarak şirket sözleşmesi, sadece bir kuruluş belgesi değil; aynı zamanda şirketin ticari geleceğini belirleyen, hak ve yükümlülükleri sınırlandıran, dış dünyayla olan ilişkisini düzenleyen dinamik bir yapıdır. Geçerli bir şirket sözleşmesi olmadan şirket kurulamaz, kurulsa bile faaliyet gösteremez. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken hem şekli hem içerik açısından titizlikle hareket edilmeli, uzman hukuki danışmanlık alınmalı ve tüm süreçler mevzuata uygun yürütülmelidir. Aksi takdirde hem kurucular hem şirket büyük mali ve hukuki yüklerle karşı karşıya kalabilir. Ticaretin temeli güvendir, bu güvenin hukuki temeli ise geçerli ve doğru hazırlanmış şirket sözleşmesidir.
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!
