İleri Tarihli Çek İle Satışta Hukuki Riskler
23 Nisan 2025
Sözleşmelerde Mücbir Sebep Klozu Nasıl Yazılmalı?
25 Nisan 2025
1. Ticari Sözleşmelerde Faizin Tanımı ve Hukuki Dayanağı
Ticari sözleşmelerde faiz, borcun geç ödenmesi, borcun zamanında ödenmemesi ya da vadeli ödeme yapılması halinde uygulanmak üzere belirlenen ek parasal yükümlülüktür. Türk hukukunda faizin dayanağı, başta Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Türk Ticaret Kanunu (TTK) olmak üzere çeşitli özel mevzuatlara dayanır. TTK madde 8/2 uyarınca, ticari işler sebebiyle doğan alacaklarda, taraflar aksini kararlaştırmamışsa, ticari faiz geçerli olur. Bu bağlamda ticari sözleşmelere konulacak faiz hükümleri, hem sözleşme serbestîsi çerçevesinde hem de yasal sınırlar içinde belirlenmelidir.
2. Faiz Türlerinin Belirlenmesi: Kanuni, Akdi ve Temerrüt Faizi
Ticari sözleşmelerde en çok karşılaşılan üç faiz türü vardır: kanuni faiz, akdi faiz ve temerrüt faizi. Kanuni faiz, taraflar arasında özel bir oran belirlenmemişse yasal düzenlemeler çerçevesinde uygulanan faizdir. Akdi faiz, sözleşme ile taraflar arasında belirlenen, borç vadesine kadar uygulanacak faiz oranıdır. Temerrüt faizi ise borcun vadesinde ödenmemesi durumunda uygulanır. Bu üç faizin oranı, uygulanma zamanı ve kapsamı sözleşme metninde açıkça yer almalıdır.
3. Taraflar Arası Anlaşma ile Faiz Belirleme Serbestîsi
Taraflar, ticari sözleşme yaparken serbestçe faiz oranı belirleyebilir. Bu oran, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca tarafların karşılıklı rızası ile kararlaştırılırsa, sözleşme hükmü olarak geçerlidir. Ancak bu serbestlik, fahiş oranlar veya Borçlar Kanunu’nun emredici hükümleriyle sınırlı olabilir. Özellikle tüketici ile yapılan sözleşmelerde veya tek taraflı dayatmalarla belirlenen faiz oranlarında hâkimin denetimi devreye girer. Bu nedenle sözleşmelerde belirlenen faizin, taraflar arasında hakkaniyetli ve objektif esaslara dayanması önem arz eder.
4. Faizin Oranı Belirlenmemişse Ne Olur?
Taraflar arasında faiz oranı açıkça belirlenmemişse, devreye kanuni faiz oranı girer. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’a göre, ticari işler için uygulanacak temerrüt faizi, belirli dönemlerde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen oranlar üzerinden hesaplanır. 2024 yılı itibarıyla ticari temerrüt faizi genellikle yıllık %15 ila %20 arasında değişmektedir. Bu nedenle, sözleşmede faiz oranı belirtilmemişse, tahsil edilecek faiz oranı yasal sınırlara göre belirlenir.
5. Faiz Başlangıç Tarihinin Belirlenmesi
Ticari sözleşmelerde faizin ne zaman işlemeye başlayacağı hususu, sıklıkla tartışmalara konu olur. Sözleşmede özel bir düzenleme yoksa, faiz genellikle borcun muaccel olduğu yani vadesinin geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ancak taraflar bu tarihi daha erken bir tarihe çekebilir veya belirli bir şartın gerçekleşmesini faiz başlangıcı olarak kabul edebilir. Bu durumun netleştirilmemesi halinde, faiz başlangıç tarihi konusunda ciddi hukuki uyuşmazlıklar doğabilir ve faiz hesaplaması hatalı yapılabilir.
6. Fahiş Faiz Oranlarının Hukuken Geçerliliği
Ticari sözleşmelere konulan fahiş faiz oranları, her ne kadar taraflarca kabul edilmiş olsa da, TBK madde 27 kapsamında “ahlaka ve kamu düzenine” aykırı olarak değerlendirildiğinde geçersiz kabul edilebilir. Ayrıca Yargıtay kararları da, ticari faizin aşırı yüksek olması durumunda indirime gidilmesi gerektiği yönündedir. Bu nedenle sözleşmelere yazılacak faiz oranlarının güncel piyasa koşullarına uygun, makul ve ölçülü olması gereklidir. Aksi takdirde sözleşme maddesi tamamen geçersiz hale gelebilir.
7. Faiz Hesaplamasında Basit ve Bileşik Faiz Uygulaması
Faizin hesaplanmasında en sık kullanılan yöntemler basit faiz ve bileşik faiz uygulamalarıdır. Basit faiz, ana paraya tek bir oran uygulanarak yapılan düz hesaplamadır. Bileşik faiz ise faiz üzerinden yeniden faiz işletilmesi esasına dayanır ve daha çok banka alacaklarında kullanılır. Türk hukukunda genel kural olarak bileşik faiz yasağı vardır. Ancak tacirler arasında yapılan sözleşmelerde, taraflar açıkça kararlaştırmışlarsa bileşik faiz uygulanabilir. Bu noktada tarafların iradesi belirleyicidir.
8. Faiz Talebinin İcra Takibinde ve Dava Aşamalarında Önemi
Alacak davası açılırken ya da icra takibine başvurulurken, faiz oranı, türü ve başlangıç tarihinin açıkça belirtilmesi gerekir. Aksi halde talep edilen faizin neye dayandığı netleşmediği için alacak kısmen veya tamamen reddedilebilir. İcra hukukunda faiz alacağının tahsili için, faiz talebinin açık şekilde belirtilmiş olması, mahkemeye sunulacak delillerin eksiksiz olması büyük önem taşır. Özellikle ihtarname ya da faturada faiz belirtisi varsa, bu durum icra takibine dayanak oluşturur.
9. Uluslararası Ticari Sözleşmelerde Faiz Belirleme
Uluslararası sözleşmelerde faiz belirleme işlemi, genellikle sözleşmede belirtilen uygulanacak hukuk sistemine göre düzenlenir. Taraflar, İngiliz, Alman veya Türk hukukunu tercih edebilir. Bu tercihe göre faiz oranları da değişkenlik gösterir. Ayrıca CISG (Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Konvansiyonu) kapsamında, faiz düzenlemesi açıkça yapılmadığı durumlarda, uygulanacak ülkenin iç hukukuna başvurulur. Bu nedenle, uluslararası ticarette faiz belirlemesi daha dikkatli yapılmalı ve uyuşmazlık çözüm yöntemleriyle birlikte düşünülmelidir.
10. Faizle İlgili Anlaşmazlıkların Yargı Yollarında Değerlendirilmesi
Ticari sözleşmelerde faiz konusundaki ihtilaflar, genellikle ticaret mahkemelerinde çözülür. Mahkemeler, sözleşmedeki faiz hükmünün taraflarca rızayla konulup konulmadığını, oranının makul olup olmadığını ve faizin işlemeye başladığı tarihi dikkate alarak karar verir. Bu noktada sözleşmede yer alan diğer deliller (fatura, mail yazışmaları, banka dekontları vb.) de değerlendirme kriteri olur. Özellikle sözleşme dışı faiz talebi yapılmışsa, bu talep reddedilir. Bu nedenle faizle ilgili her unsurun sözleşmede açık ve tartışmasız şekilde yer alması gerekir.
11. Sonuç: Ticari Faiz, Sözleşme Güvencesinin Finansal Belkemiğidir
Ticari sözleşmelerde faiz belirlenmesi, yalnızca borcun bedeli değil; tarafların karşılıklı güven ilişkisini, finansal planlamayı ve risk yönetimini doğrudan etkileyen bir unsurdur. Faizin sözleşmeye yazılması, oranının belirlenmesi, hangi koşullarda işleyeceğinin karara bağlanması ve faiz hesaplama şeklinin açıkça ifade edilmesi; ileride yaşanacak uyuşmazlıkların önüne geçer. Bu nedenle sözleşmeler hazırlanırken faizle ilgili her detay titizlikle belirlenmeli, gerektiğinde hukuki danışmanlık alınmalı ve her paragraf ticari güvenliğin teminatı olarak görülmelidir.
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!
