Türkiye’de Göçmenlerin Haklarını Koruyan Yasalar?

Türkiye Cumhuriyeti, jeopolitik konumu ve tarihsel süreçleri nedeniyle uzun yıllar boyunca göç hareketlerinin odak noktası haline gelmiştir. Özellikle savaşlar, ekonomik krizler, siyasi istikrarsızlıklar ve iklim değişikliği gibi çeşitli etkenler sebebiyle insanlar yaşadıkları bölgeleri terk ederek daha güvenli ve yaşanabilir alanlara yönelmektedirler. Türkiye, hem transit geçiş noktalarından biri hem de nihai yerleşim bölgesi olarak görülmekte olup, göçmenlerin haklarını koruyan hukuki çerçeve oluşturan yasal mevzuatları hayata geçirmiştir.

1. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK)

2013 yılında yürürlüğe giren Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), Türkiye’de bulunan yabancı uyruklu bireylerin hukuki statülerini belirleyen ve uluslararası koruma altına alınan kişilerin haklarını tanımlayan temel kanunlardan biridir. Bu mevzuat, göçmenlerin statülerini düzenlerken ayrıca geri gönderme yasağı (non-refoulement) ilkesi gibi uluslararası insan hakları hukuku standartlarını da temel alarak uygulanmaktadır.

2. Geçici Koruma Statüsü

2011 yılında patlak veren Suriye iç savaşı sonrasında, Türkiye 2014 yılında Geçici Koruma Yönetmeliği’ni yürürlüğe sokarak Suriyeli sığınmacılara hukuki bir statü kazandırmıştır. Bu yönetmelik, geçici koruma altındaki bireylerin sağlık, eğitim, istihdam ve sosyal yardım haklarını kapsayacak şekilde detaylandırılmıştır. Geçici koruma altında bulunan bireyler kalıcı ikamet statüsü elde edememekle birlikte, belirli haklardan faydalanma imkanına sahiptirler.

3. Göçmenlerin İstihdam ve Çalışma Hakları

Türkiye’de yasal olarak ikamet eden göçmenler, Uluslararası Çalışma Kanunu ve ilgili diğer mevzuatlar çerçevesinde belirlenen koşullar dahilinde çalışma izni alarak istihdam piyasasına katılabilirler. Geçici koruma statüsü altındaki bireylerin çalışma izni alabilmeleri belirli şartlar ve kota sistemlerine tabi tutulmuştur.

4. Eğitim Hakkı ve Akademik Destek

Türkiye Cumhuriyeti, göçmen ve sığınmacı çocukların eğitim hakkını anayasal bir güvence altına almıştır. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından organize edilen devlet okulları, göçmen ve sığınmacı öğrencileri kabul etmektedir. Bunun yanı sıra, bazı vakıflar ve sivil toplum kuruluşları (STK’lar) tarafından desteklenen geçici eğitim merkezleri, göçmen öğrencilere ana dillerinde eğitim alma fırsatı da sunmaktadır.

5. Sağlık Hizmetlerine Erişim ve Medikal Destek

Göçmenlerin sağlık hizmetlerinden faydalanmaları, Geçici Koruma Yönetmeliği kapsamında düzenlenmiştir. Geçici koruma altındaki bireyler, devlet hastanelerinde ve belirli sağlık ocaklarında ücretsiz muayene olma hakkına sahiptirler.

6. Mülteci Hakları ve Hukuki Koruma Mekanizmaları

Türkiye, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ni coğrafi kısıtlama ile kabul ettiği için yalnızca Avrupa Konseyi ülkelerinden gelen bireylere mülteci statüsü tanımaktadır. Avrupa dışından gelen bireyler ikincil koruma veya geçici koruma statüsü kapsamında değerlendirilmektedir.

7. Vatandaşlık ve Uzun Dönem İkamet Hakkı

Türkiye’de kesintisiz olarak beş yıl boyunca yasal olarak ikamet eden göçmenler, belirli hukuki şartları yerine getirmeleri halinde Türk vatandaşlığına başvurma hakkı kazanabilmektedirler. Türk vatandaşlığı başvurusu sürecinde başvuru sahiplerinin, belirli düzeyde Türkçe bilmeleri, Türkiye’de kendi geçimlerini sağlayacak bir gelir seviyesine sahip olmaları ve kamu düzeni açısından herhangi bir tehdit oluşturmamaları gerekmektedir. Uzun dönem ikamet izni alabilen bireyler ise süresiz oturum hakkına sahip olmakta ve Türkiye’de ikamet etmeye devam edebilmektedirler.

8. Sosyal Yardımlar ve Destek Mekanizmaları

Türkiye’de bulunan göçmenler, sosyal yardımlar ve insani destek mekanizmaları çerçevesinde ekonomik ve temel ihtiyaç yardımlarından yararlanabilmektedirler. Özellikle Kızılay Kart gibi sosyal yardım projeleri kapsamında geçici koruma altındaki bireylere belirli kriterler dahilinde maddi destek sağlanmaktadır. Ayrıca, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası yardım kuruluşları aracılığıyla gıda, barınma, kıyafet ve eğitim desteği gibi yardımlar da sunulmaktadır.

9. Adli Yardım ve Hukuki Koruma Hakları

Türkiye’deki göçmenler, hukuki sorunlar yaşadıklarında baroların adli yardım hizmetleri aracılığıyla avukat desteği alabilmektedirler. Özellikle, sınır dışı edilme kararı, vatandaşlık başvuruları, çalışma izinleri ve sığınma başvuruları gibi konularda hukuki danışmanlık hizmetlerine erişimleri mümkündür. Göçmenlerin haklarını korumak adına bazı insan hakları örgütleri ve hukuk dernekleri de ücretsiz danışmanlık sağlamaktadır.

10. Sınır Dışı Edilme Süreci ve Geri Gönderme Yasağı

Türkiye Cumhuriyeti, uluslararası hukuka uygun olarak bazı bireylerin ülkesine iadesini engelleyen geri gönderme yasağını uygulamaktadır. Bu kapsamda, savaş, zulüm, işkence veya insan hakları ihlallerine maruz kalma riski bulunan bireyler, menşe ülkelerine zorla geri gönderilemezler. Bununla birlikte, yasa dışı yollarla Türkiye’ye giriş yapan veya kamu düzenini tehdit eden bireyler, yasal süreçler çerçevesinde sınır dışı edilebilmektedirler.

11. Göçmenler İçin Resmi Kurumlar ve Hizmetler

Türkiye’deki göçmenlerin işlemleri, Göç İdaresi Başkanlığı (https://www.goc.gov.tr) ve İl Göç İdareleri tarafından yürütülmektedir. Bu kurumlar, göçmenlerin oturum izinleri, çalışma izinleri, sınır dışı işlemleri ve uluslararası koruma başvuruları gibi konular hakkında hizmet sunmaktadırlar. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve çeşitli uluslararası kuruluşlar da göçmenlere yönelik insani yardım projelerini yürütmektedirler.

12. Gelecekteki Göç Politikaları ve Mevzuat Değişiklikleri

Türkiye’de göç yasaları ve politikaları, uluslararası ilişkiler, ekonomik gelişmeler ve toplumsal dinamiklere bağlı olarak zaman içinde değişim gösterebilmektedir. AB ile yapılan göç mutabakatları, insani yardım programları ve yeni yasal reformlar, bu alandaki hukuki altyapının şekillenmesinde belirleyici rol oynamaktadır.

Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!