Türkiye’de Yabancıların Haklarını Koruyan Uluslararası Anlaşmalar

1. Giriş: Türkiye ve Uluslararası Hukukta Yabancı Hakları Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle uzun yıllardır göç alan ve yabancı nüfusunun yoğunlaştığı bir ülkedir. Bu kapsamda, yabancıların temel hak ve özgürlüklerini korumak amacıyla uluslararası hukuktan kaynaklanan birçok sözleşme ve anlaşma bulunmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti, taraf olduğu bu sözleşmelerle yabancıların insan haklarını ve hukuk düzeni içerisindeki statülerini koruma altına almaktadır. Bu makalede, Türkiye’de yabancıların haklarını koruyan başlıca uluslararası sözleşmelere detaylıca yer verilecektir.
2. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Yabancı Hakları Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), Türkiye’nin de taraf olduğu en önemli uluslararası insan hakları belgelerinden biridir. AİHS, yabancıların yaşam hakkı, işkence ve kötü muameleye karşı korunma hakkı, adil yargılanma hakkı ve özel hayata saygı hakkı gibi birçok temel hakkını güvence altına alır. Türkiye’de bulunan yabancılar, AİHS hükümlerine dayanarak haklarını talep edebilir ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) bireysel başvuruda bulunabilirler. Özellikle sınır dışı edilme ve kötü muamele vakalarında AİHS önemli bir hukuki dayanak teşkil etmektedir.
3. 1951 Cenevre Sözleşmesi ve Mültecilerin Hakları Türkiye, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ne taraf bir ülkedir ve bu sözleşme kapsamında mültecilerin haklarını koruma altına almaktadır. Ancak Türkiye, sözleşmeye coğrafi sınırlama koyarak yalnızca Avrupa’dan gelen mültecileri tam statüyle kabul etmektedir. Diğer ülkelerden gelen sığınmacılar ise Geçici Koruma Statüsü kapsamında değerlendirilir. Cenevre Sözleşmesi, mültecilerin zorla geri gönderilmesini (non-refoulement ilkesi) yasaklamaktadır. Türkiye’de mültecilerin hukuki statüsü ve hakları, 2013 yılında yürürlüğe giren Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile düzenlenmiştir.
4. Göçmen İşçilerin Haklarını Koruyan Uluslararası Sözleşmeler Türkiye, göçmen işçilerin haklarını korumaya yönelik çeşitli uluslararası sözleşmelere taraftır. Birleşmiş Milletler’in 1990 tarihli “Tüm Göçmen İşçiler ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme” bu alanda önemli bir yer tutmaktadır. Türkiye’de çalışmak isteyen yabancılar, çalışma izni almak zorundadır ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirlenen prosedürlere tabidir. Göçmen işçilerin temel haklarını koruyan bu sözleşme, çalışma koşullarının insan onuruna uygun olmasını güvence altına alır.
5. Kadın ve Çocuk Haklarına İlişkin Uluslararası Anlaşmalar Türkiye, kadın ve çocuk haklarını koruma konusunda önemli uluslararası sözleşmelere taraf olmuştur. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW) bu alandaki başlıca metinlerdir. Türkiye’de yaşayan yabancı kadın ve çocuklar da bu sözleşmeler kapsamında korunmaktadır. Özellikle insan ticareti mağduru kadınlar ve mülteci çocukların eğitim, sağlık ve güvenlik hakları açısından bu anlaşmalar büyük önem taşımaktadır.
6. BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve Yabancı Hakları Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, tüm insanların eşit haklara sahip olduğunu ve ayrımcılığa uğramadan temel insan haklarından yararlanması gerektiğini vurgular. Türkiye, bu bildirgeye bağlı kalarak yabancıların haklarını koruma yönünde çeşitli yasal düzenlemeler yapmıştır. Özellikle adil yargılanma hakkı, işkence yasağı ve ifade özgürlüğü konularında bu bildirge önemli bir hukuki çerçeve sunmaktadır.
7. Türkiye ile AB Arasındaki Geri Kabul Anlaşması Türkiye ve Avrupa Birliği arasında imzalanan Geri Kabul Anlaşması, düzensiz göçle mücadelede önemli bir role sahiptir. Bu anlaşma kapsamında, Türkiye üzerinden Avrupa’ya geçen düzensiz göçmenlerin belirli şartlar altında Türkiye’ye geri kabul edilmesi öngörülmektedir. Bu süreçte yabancıların hakları, uluslararası koruma ilkeleri çerçevesinde ele alınmalıdır.
8. İkili Anlaşmalar ve Yabancıların Hakları Türkiye, birçok ülke ile ikili anlaşmalar yaparak yabancıların haklarını koruma altına almıştır. Özellikle çalışma izinleri, sosyal güvenlik hakları ve eğitim konularında yapılan bu anlaşmalar, Türkiye’de yaşayan yabancıların hayatını kolaylaştırmaktadır.
9. Uluslararası Ceza Mahkemesi Statüsü ve Yabancı Hakları Türkiye, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Statüsü’ne taraf olmasa da, uluslararası suçların önlenmesi ve yabancıların korunması açısından UCM kararları dikkate alınmaktadır. İnsanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve soykırım gibi konularda yabancılar UCM’ye başvurabilmektedir.
10. İltica ve Sığınma Hakkına İlişkin Uluslararası Düzenlemeler Mültecilerin korunması açısından Türkiye’nin taraf olduğu 1967 Protokolü ve diğer iltica hukuku metinleri büyük önem taşımaktadır. Yabancıların sığınma talebi, ulusal ve uluslararası hukuk çerçevesinde değerlendirilir.
11. Deport ve Sınır Dışı İşlemlerinde Uluslararası Standartlar Türkiye’de sınır dışı işlemleri, uluslararası insan hakları normlarına uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Zorla geri gönderme yasağı ve geri kabul prosedürleri, AİHS ve Cenevre Sözleşmesi çerçevesinde değerlendirilmelidir.
12. Türk Hukukunda Yabancılar İçin Sağlanan Haklar Türk hukuku, uluslararası sözleşmelere paralel olarak yabancılar için çeşitli haklar tanımaktadır. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, mülteci ve göçmen statüsündekilere önemli güvenceler sağlamaktadır.
13. Sonuç: Türkiye’de Yabancı Haklarının Geleceği ve Öneriler Yabancı haklarının korunması, uluslararası anlaşmalar ve ulusal mevzuatın etkin uygulanmasına bağlıdır. Türkiye’de yabancı haklarının güçlendirilmesi için daha fazla farkındalık yaratılması ve mevzuatın uluslararası standartlara uygun şekilde geliştirilmesi gerekmektedir.

Resmi Kaynaklar:

• İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı
• Adalet Bakanlığı
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!