
Yıllık İzin Sürelerinin Hesaplanması Nasıl Yapılır?
10 Nisan 2025
Evlenme, Ölüm ve Doğum İzinleri İş Kanununda Nasıl Düzenlenmiştir?
10 Nisan 20251. Ücretsiz İzin Hakkının Tanımı ve Yasal Dayanağı
Ücretsiz izin, işçinin herhangi bir ücret talep etmeksizin çalışmadığı dönemlerde iş sözleşmesinin askıya alınması anlamına gelir. Bu uygulama, 4857 sayılı İş Kanunu’nda doğrudan tanımlanmamış olsa da, uygulamada hem işçi hem işveren açısından yaygın bir yöntemdir. Özellikle doğum izni sonrası süt izni devamında, askerlik, hastalık, eğitim veya zorunlu ailevi nedenlerle ücretsiz izin talep edilebilmektedir. Ücretsiz izin, karşılıklı rızaya dayandığı sürece yasal kabul edilir; ancak işverenin tek taraflı olarak işçiyi ücretsiz izne çıkarması, haklı neden olmaksızın yapıldığında fesih anlamına gelecek ciddi bir ihlal olarak değerlendirilir. Bu sebeple, ücretsiz iznin tanımı, sınırları ve uygulama şekli hem iş hukuku açısından hem de iş barışı bakımından hassasiyetle ele alınmalıdır.
2. Ücretsiz İzin Talebinde İşçi ve İşverenin Rızası
Ücretsiz izin uygulamasının geçerli olabilmesi için işçi ve işveren arasında karşılıklı açık rıza şarttır. İş Kanunu’nda yer alan temel ilkelere göre, işveren işçiyi zorla ücretsiz izne çıkaramaz. Ancak işçi yazılı olarak bu talepte bulunur veya işverenin önerisini açıkça kabul ederse, ücretsiz izin hukuka uygun hale gelir. İşçinin rızası olmadan ücretsiz izne çıkarılması, Yargıtay kararlarında iş akdinin işveren tarafından haksız feshi olarak kabul edilmiştir. Özellikle uzun süreli ücretsiz izinlerde, bu rıza daha da önem kazanır ve belgelendirilmesi gerekir. Uygulamada bu rızanın yazılı ve tarihli şekilde alınması, hem ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar hem de işverenin hukuki sorumluluğunu azaltır.
3. Ücretsiz İzin Süresi Nasıl Belirlenir?
Ücretsiz iznin süresi, taraflar arasında yapılacak yazılı anlaşma ile belirlenir. Kanunda bu süreye ilişkin bir üst sınır konmamıştır; dolayısıyla tarafların ihtiyaçlarına göre esnek bir biçimde düzenlenebilir. Örneğin, doğum sonrası analık iznini takiben alınan en fazla 6 aya kadar ücretsiz izin uygulaması, kanunen özel olarak düzenlenmiştir. Ancak bu sürenin ötesine geçilmesi tarafların yeni bir anlaşmaya varmasına bağlıdır. Yine, pandemi veya doğal afet gibi olağanüstü hallerde daha uzun süreli ücretsiz izin uygulamaları da gündeme gelebilmektedir. Süre sınırsız gibi görünse de, makuliyet ve iş sözleşmesinin devamlılığı ilkeleri çerçevesinde değerlendirme yapılmalı, işçinin mağdur olmaması için planlama dikkatle yapılmalıdır.
4. Ücretsiz İzin Süresince İşçinin Hak ve Yükümlülükleri
Ücretsiz izin süresince işçinin iş görme borcu ve işverenin ücret ödeme yükümlülüğü askıya alınır. Bu dönemde işçi çalışmadığı gibi işverenden maaş da almaz. Ancak bu durum işçinin iş sözleşmesinin tamamen sona erdiği anlamına gelmez. Sosyal güvenlik açısından bu dönem borçlanılamaz ve emeklilik primi yatırılmaz. Aynı şekilde ücretsiz izinde olan işçi, işverenin onayı olmadan başka bir işyerinde çalışamaz; aksi durumda iş sözleşmesinin feshi gündeme gelebilir. İşçinin sadakat borcu bu süreçte de devam eder. İşverenin bu dönemde işçiyi yeniden işe çağırması halinde, işçinin işe dönmesi beklenir, aksi halde devamsızlık oluşabilir. Dolayısıyla ücretsiz izin döneminde tarafların karşılıklı yükümlülükleri devam etmekte, yalnızca çalışmaya ve ücret ödemeye dair haklar durdurulmuş olmaktadır.
5. Ücretsiz İzin Döneminin Kıdeme Etkisi
Ücretsiz izin süresi, işçinin kıdem hesabında çalışılmış süre olarak kabul edilmez. Bu nedenle kıdem tazminatı, yıllık izin, ihbar süresi gibi sürelerin hesaplanmasında ücretsiz izinli olunan dönemler dikkate alınmaz. Özellikle uzun süreli ücretsiz izinlerde bu durum, işçinin haklarında azalmaya neden olabilir. Örnek olarak, 5 yıllık çalışma süresinin bir yılı ücretsiz izinli geçmişse, kıdem süresi 4 yıl olarak hesaplanacaktır. Ancak bazı toplu iş sözleşmeleri veya şirket içi yönetmeliklerde bu sürelerin kıdeme dahil edileceğine dair özel hükümler yer alabilir. Bu nedenle işçi ve işverenin sözleşme metinlerine dikkat etmesi ve ücretsiz iznin kıdem hesabına etkisini önceden belirlemesi önem taşır.
6. Ücretsiz İzin Talebi Ne Zaman Reddedilebilir?
İşveren, işçinin ücretsiz izin talebini her durumda kabul etmek zorunda değildir. Ancak bazı özel hallerde bu talebin reddedilmesi hukuka aykırı olabilir. Örneğin doğum sonrası süt izni hakkından sonra gelen 6 aylık ücretsiz izin, işverenin rızasına tabi olmadan kullanılabilir ve işverenin bunu engelleme hakkı yoktur. Ancak diğer durumlarda, örneğin eğitim, taşınma, ailevi sorunlar gibi nedenlerle talep edilen ücretsiz izinler işverenin insiyatifindedir. Bu noktada işverenin ret kararı verirken eşit davranma ilkesine uyması gerekir. Benzer durumda olan çalışanlara farklı uygulama yapılması, işverenin ayrımcılık yasağını ihlal ettiği anlamına gelir ve işçinin haklı nedenle fesih hakkını doğurabilir.
7. Zorunlu Ücretsiz İzin ve Pandemi Dönemi Uygulamaları
Özellikle Covid-19 pandemisi döneminde işverenlerin işçileri tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarmaları hukuki tartışmaları beraberinde getirmiştir. Bu süreçte çıkarılan geçici düzenlemelerle işverenlerin kısa çalışma ödeneğinden faydalanamadıkları durumlarda işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarma hakkı tanınmıştır. Ancak bu düzenleme geçici niteliktedir ve pandemi sonrasında geçerliliğini yitirmiştir. Olağan şartlarda işverenin işçiyi zorla ücretsiz izne göndermesi, İş Kanunu kapsamında geçersizdir. Böyle bir uygulama, işçinin iş akdini haklı nedenle feshetmesine ve kıdem tazminatını talep etmesine imkân tanır. Bu nedenle olağanüstü durumlar dışında ücretsiz izin uygulamalarında işçinin yazılı onayı şarttır.
8. Ücretsiz İzin Döneminde Sağlık Sigortası ve SGK Durumu
Ücretsiz izinde geçen sürelerde, işçi adına SGK primi yatırılmaz. Bu durum, işçinin emeklilik süresine olumsuz etki edebileceği gibi, sağlık hizmetlerinden yararlanma sürecini de etkileyebilir. Eğer ücretsiz izin süresi 30 günü aşarsa, işçi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler sağlık hizmetlerinden yararlanamaz hale gelebilir. Bu nedenle ücretsiz izne çıkan işçilerin, genel sağlık sigortası primlerini kendilerinin ödemesi gerekebilir. Ayrıca bazı durumlarda işçiler, bu süreleri daha sonra isteğe bağlı sigorta kapsamında borçlanma yoluyla emeklilik hesabına dahil edebilmektedir. Dolayısıyla işçiler ücretsiz izin süresini planlarken yalnızca mevcut maddi durumu değil, uzun vadeli sosyal güvenlik etkilerini de dikkate almalıdır.
9. Ücretsiz İzin Sonrası İşe Dönüş Süreci ve Uygulama Şekli
Ücretsiz izin süresi sona erdiğinde işçi, önceden kararlaştırılan tarihte işe dönmekle yükümlüdür. İşverenin de işçiye görevini iade etme yükümlülüğü vardır. Aksi takdirde işçinin işe başlatılmaması durumunda işe iade davası açma hakkı doğabilir. İşçi, izin bitiminden sonra keyfi olarak işe dönmezse bu durum geçerli bir devamsızlık sebebi sayılır ve işveren, İş Kanunu’nun 25/II-g bendi uyarınca iş sözleşmesini tazminatsız olarak feshedebilir. Dolayısıyla ücretsiz izin sonrası tarafların yükümlülükleri aynen kaldığı yerden devam eder ve bu sürecin yazılı evraklarla desteklenmesi ileride doğabilecek hukuki riskleri azaltır. İyi niyetli ve şeffaf bir iletişimle yürütülen bu süreç, iş ilişkisinin sağlıklı devamı açısından kritik önem taşır.
10. Resmi Kurumlar ve Başvuru Kanalları
Ücretsiz izin uygulamalarında işçi haklarının ihlali, idari ve adli yollarla çözüme kavuşturulabilir. İşçi, zorla ücretsiz izne çıkarıldığını düşünüyorsa ALO 170 hattı üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvurarak inceleme talep edebilir. Ayrıca, iş sözleşmesinin bu nedenle sona erdirilmesi halinde, iş mahkemesine başvurarak kıdem tazminatı ve diğer haklarını talep edebilir. Aşağıda, bu süreçlerde faydalanabileceğiniz resmi kurum linkleri yer almaktadır:
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: https://www.csgb.gov.tr
- SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu): https://www.sgk.gov.tr
- ALO 170 İletişim Merkezi: https://www.alo170.gov.tr
- Adalet Bakanlığı Mevzuat Sistemi: https://mevzuat.adalet.gov.tr
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!




