
İş Güvenliği Uzmanlarının Hukuki Sorumlulukları Nelerdir?
11 Nisan 2025
İş Sağlığı ve Güvenliği Tedbirlerine Uymayan İşçinin Durumu?
11 Nisan 20251. İş Kazası Nedir? Yasal Tanım ve Kapsam
İş kazası, 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle ya da görevli olarak başka bir yere gönderildiğinde meydana gelen ve bedensel ya da ruhsal zarar doğuran olaylardır. Aynı zamanda işverenin kontrolü altındaki durumlarda da meydana gelebilir. İş kazaları yalnızca fiziksel yaralanma değil, işçinin psikolojik sağlığını etkileyen olayları da içerebilir. Bu kazaların doğru tanımlanması, bildirimin hukuken geçerli sayılması açısından büyük önem taşır.
2. Bildirim Yükümlülüğünün Dayanağı
İşverenin iş kazasını bildirimi, hem Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) hem de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nezdinde zorunlu bir yükümlülüktür. 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi ve 6331 sayılı Kanun’un 14. maddesi uyarınca, işveren kazayı derhal öğrenmesini müteakip belirli süreler içinde ilgili kurumlara yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, işverenin sadece sorumluluğunu değil, aynı zamanda sigortalının haklarının devreye girmesini de sağlar.
3. Bildirim Süresi: SGK ve Bakanlık Nezdinde Ayrım
İşveren, iş kazasını kazanın olduğu günü takip eden 3 iş günü içinde SGK’ya elektronik ortamda bildirmek zorundadır. Ayrıca işyerinin bağlı bulunduğu il müdürlüğüne veya SGK merkezine yazılı bildirim de yapılabilir. Ancak kazanın aynı zamanda ölümle sonuçlanması durumunda derhal kolluk kuvvetlerine ve savcılığa da bildirim yapılması gerekir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na ise, çok tehlikeli işyerlerinde ayrıca raporlanması gerekebilir. Bu sürelere riayet edilmemesi idari para cezasını doğurur.
4. Kazanın SGK’ya Bildirimi Nasıl Yapılır?
SGK’ya bildirim, “e-Bildirge” sistemi üzerinden online olarak gerçekleştirilir. Bu sistemde yer alan iş kazası bildirim formu eksiksiz ve gerçeğe uygun biçimde doldurulmalıdır. Bildirim formunda kazanın tarihi, saati, yeri, kazaya uğrayan sigortalının bilgileri, olayın nasıl meydana geldiği, tanık bilgileri gibi detaylara yer verilir. Bu form, sistem üzerinden gönderildikten sonra kayda alınır. Bildirimin ekran çıktısının alınarak arşivlenmesi önerilir; çünkü bu belge hukuki süreçlerde delil olarak kabul edilir.
5. Bildirim Yapılmamasının Hukuki Sonuçları
SGK’ya bildirim yapılmaması veya geç yapılması halinde işverene 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 7.000 TL’den başlayan idari para cezaları uygulanmaktadır. Eğer kaza, işverenin bildirim ihmali nedeniyle sigortalıya eksik ya da geç hizmet verilmesine yol açarsa, SGK bu zararları rücu edebilir. Ayrıca bildirimsiz kazalarda iş kazası tespit davası açılması söz konusu olabilir ve bu durum işverenin mahkemelerde zor duruma düşmesine neden olur. Bildirimsizlik yalnızca idari değil, maddi sorumluluğu da beraberinde getirir.
6. İşverenin Sağlık Kurumlarına Karşı Sorumluluğu
İş kazası geçiren işçi, genellikle ilk olarak sağlık kuruluşuna başvurur. İşverenin bu durumda, kazanın iş kazası olduğunu hastaneye de bildirmesi gerekir. Hastane, bu bildirimi SGK sistemine “iş kazası” olarak kaydederse, işçi ücretsiz tedavi hakkından faydalanabilir. Aksi takdirde, tedavi masrafları işçinin üzerine kalabilir. Bu yüzden işveren, hastane evraklarında olayın iş kazası olarak kayda geçmesini sağlamakla da dolaylı olarak yükümlüdür.
7. Kazadan Sonra Olay Yeri İncelemesi ve Delil Toplama
Kazadan hemen sonra olay yeri güvenli hale getirilmeli ve mümkünse müdahale edilmeden önce fotoğraflanmalıdır. Olayın şahitleriyle derhal tutanak tutulmalı ve kazanın neden gerçekleştiği belgelenmelidir. İşveren, bu süreçte iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ile iş birliği içinde çalışmalı, kurul varsa İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu’nu da sürece dahil etmelidir. Bu belgeler, hem idari denetimlerde hem de ceza ve tazminat davalarında belirleyici rol oynar.
8. İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekiminin Rolü
Kazanın ardından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olayı değerlendirmeli ve ayrıntılı rapor hazırlamalıdır. Bu rapor, kazanın önlenebilir olup olmadığını, işyerindeki risklerin gözden geçirilip geçirilmediğini, kişisel koruyucu donanımların kullanılıp kullanılmadığını içermelidir. Bu uzmanlar tarafından hazırlanan belgeler, hem SGK hem de mahkemeler nezdinde işverenin kusur oranını doğrudan etkileyebilir. İhmaller varsa bunlar belgelenmeli ve işveren gerekli iyileştirme planını sunmalıdır.
9. Çalışanın Haklarının Devreye Girmesi
İşverenin zamanında bildirim yapması, çalışanın hem maddi hem de sosyal haklarını güvence altına alır. SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm durumunda dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi, bildirimin eksiksiz yapılmasına bağlıdır. Ayrıca kazaya uğrayan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanabilir. İşverenin bu yükümlülükleri yerine getirmemesi, çalışanın dava açma hakkını da beraberinde getirir.
10. Kazanın Tespiti İçin Dava Süreci
Bazı durumlarda işveren bildirimi yapmaz ya da olayın iş kazası olduğunu kabul etmez. Bu durumda işçi veya yakınları, iş kazası tespiti davası açabilir. Bu dava, kazanın gerçekten iş kazası olup olmadığını mahkeme aracılığıyla belirlemeyi amaçlar. Mahkeme, tanık ifadeleri, hastane kayıtları, olay yeri raporları gibi delilleri inceler. Eğer kaza iş kazası olarak tespit edilirse, işveren hem SGK’ya hem de işçiye karşı sorumlu hale gelir. Bu yüzden işverenin kazayı gizlemesi, uzun vadede daha ağır sonuçlara yol açar.
11. İşverenin Cezai Sorumluluğu
İş kazasının bildiriminin yapılmaması, bazı durumlarda yalnızca idari değil, cezai sorumluluğu da beraberinde getirebilir. Taksirle yaralama ya da taksirle ölüme neden olma suçları Türk Ceza Kanunu’nda açıkça düzenlenmiştir. Kazaya yol açan ihmaller ve özellikle bildirim yapılmaması, işverenin ceza soruşturmasına maruz kalmasına neden olabilir. Ayrıca bu durum, şirket itibarı ve işverenin kişisel sicili açısından da ciddi olumsuz sonuçlar doğurur. Bilinçli ihmal, kusur derecesini artırır.
12. Resmi Başvuru ve Bilgilendirme Kurumları
İş kazasıyla ilgili bildirim, şikayet veya bilgi edinme işlemleri için çeşitli resmi kurumlar bulunmaktadır. Bunların başında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İSGGM ve ALO 170 hattı gelir. İşverenler bu kurumlar aracılığıyla yükümlülüklerini öğrenebilir, bildirimlerini yapabilir ve yasal süreci takip edebilir. İşçiler de hak ihlali durumunda bu kurumlara başvurarak denetim veya hukuki süreç başlatılmasını talep edebilir.
Resmi Kurum Linkleri:
- SGK: https://www.sgk.gov.tr
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: https://www.csgb.gov.tr
- İSGGM – İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü: https://www.isggm.gov.tr
- ALO 170 İletişim Merkezi: https://www.alo170.gov.tr
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!




