Açık kambiyo senetleri nedir?

Açık kambiyo senetleri Borçlu tarafından düzenlenen ve imza edilen, bu imza ile borçlunun maddi yükümlülük altına girdiği senetlerdir. Kambiyo senetlerinin geçerli olabilmesi için kanunda birtakım zorunlu unsurlar öngörülmüştür. Zorunlu unsurlardan birinin bile eksik olması senedi geçersiz kılmaktadır.

Ancak bazen zorunlu unsurlardan bazıları bilerek boş bırakılır ve sadece borçlunun imzası bulunan senet alacaklının daha sonra doldurması amacıyla alacaklıya teslim edilir. Uygulamada bu tür senetler açık senet veya açığa imza olarak bilinmektedir. Günlük hayatta sıklıkla kullanılan açık senetler pek çok farklı amaçla düzenlenebilmektedir. Örneğin bir mal satın alıyorsunuz ancak mal yurt dışından getirileceğinden fiyatı net olarak belli değil. Bu nedenle senedi doldurup bedel kısmını boş bırakarak açık senet düzenlenebilir.

Bu yazımızda açık senetle ilgili açık senet geçerli midir, açık senette hangi unsurların yazılmış olması gerekir, açık senedin boş kısımları anlaşılandan farklı doldurulursa ne olur, açık senedin anlaşmaya aykırı olarak doldurulduğu nasıl ispatlanır gibi merak edilen soruları cevaplandıracağız.

Açık senet hukuken geçerli midir?

Açık senette borçlunun imzası dışındaki tüm unsurlar boş bırakılabilir. En çok açık bırakılan kısımlar genelde bedel ve vade olur. Boş bırakılan unsurları tamamlama yetkisi alacaklıya verilecek şekilde açık senet düzenlenirse bu senet hukuken geçerli olur. Ancak hatırlatmakta fayda vardır ki açık senetlerde de mutlaka borçlunun imzası bulunmak zorundadır.

Açık senedin boş kısımları anlaşmaya aykırı şekilde doldurulursa ne olur?

Açık senet anlaşmaya aykırı şekilde doldurulması durumu Türk Ticaret Kanunu m.680’de “Tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış bulunan bir poliçe, aradaki anlaşmalara aykırı bir şekilde doldurulursa, bu anlaşmalara uyulmadığı iddiası, hamile karşı ileri sürülemez; meğerki, hamil poliçeyi kötüniyetle iktisap etmiş veya iktisap sırasında kendisine ağır bir kusur isnadı mümkün bulunmuş olsun.” şeklinde düzenlenmiştir.

Örneğin boş bırakılan bedel kısmının 1.000-TL olarak doldurulacağı şeklinde anlaşma yapılmış olmasına rağmen 10.000-TL olarak doldurulmuşsa bu durumda anlaşmaya aykırılık meydana gelir. Bu durumu bir örnekle açıklamak gerekirse: A, bir araç kiralama şirketi olan B’den araç kiralıyor ve B’ye kaza yapması durumunda doldurması için bir açık senet veriyor. Daha sonra kaza gerçekleşmediği halde B hem aralarındaki anlaşmaya aykırı olarak senedi dolduruyor. Bu durumda A, aralarındaki anlaşmaya aykırı davranan B’ye karşı defi hakkını kullanabilir.

Diğer bir durum ise senedin anlaşmaya aykırı şekilde doldurulup üçüncü kişiye ciro edilmiş olmasıdır. Yukarıdaki örnekten hareketle B, senedi anlaşmaya aykırı şekilde doldurup C’ye verirse, A bu durumda C’ye karşı doğrudan bir açık senet defi ileri süremez. Sorumluluktan kurtulması için ancak C’nin kötü niyetli ya da ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Açık senedin anlaşmaya aykırı şekilde doldurulduğu nasıl ispat edilir?

Açık senedin anlaşmaya aykırı şekilde doldurulduğu iddiası ancak yazılı delille ispat edilebilir. Böyle bir durumda örneğin tanık deliline başvurulamayacaktır. Bu nedenle açık senet vermişseniz çok dikkatli davranmanız gerekmektedir.

Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder