Basit yargılama usulü, yargılamaların uzun sürmesinin önüne geçmek ve mahkemelerdeki iş yükünü azaltmak amacıyla 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 251. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yazımızda basit yargılama usulüne ilişkin merak edilen soruları yanıtlayacağız.

Basit yargılama usulü nedir?

Basit yargılama usulü; asliye ceza mahkemesince iddianamenin kabulünden sonra nispeten hafif denebilecek suçlarda uygulanabilen, duruşma yapılmadan dosya üzerinden yürütülen ve olağan yargılama usulüne göre daha hızlı bir ceza muhakemesi usulüdür.

Hangi suçlarda basit yargılama usulü uygulanabilir?

CMK m. 251/1 gereğince asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilir.

Basit yargılama usulünün şartları nelerdir?

• Asliye ceza mahkemelerinin görev alanına giren ve adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren bir suç söz konusu olmalıdır.
• İddianamenin kabul edilmiş olması gerekir.
• Basit yargılama usulü ancak mahkemenin uygun görmesi halinde uygulanır.
• Basit yargılama usulü, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik hâllerinde uygulanmadığından sanıkta bu hallerden biri mevcut olmamalıdır.
• Basit yargılama usulüne konu suç soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlardan olmamalıdır.
• Basit yargılama usulü, bu kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde uygulanmaz.
• Duruşma günü belirlenmemiş olmalıdır. Eğer ilk aşamada basit yargılama usulünün uygulanmayacağı, genel yargılama usulünün uygulanacağına yönelik olarak oluşturulan tensip zaptında gösterilen duruşma günü taraflara tebliğ edilirse artık basit yargılama usulüne geçiş mümkün olmayacaktır.

Basit yargılama usulü nasıl uygulanır?

Basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verildiği takdirde mahkemece iddianame; sanık, mağdur ve şikâyetçiye tebliğ edilerek, beyan ve savunmalarını on beş gün içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Tebligatta duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği hususu da belirtilir. Ayrıca, toplanması gereken belgeler, ilgili kurum ve kuruluşlardan talep edilir. 

Beyan ve savunma için verilen süre dolduktan sonra mahkemece duruşma yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın karar verilir. Mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.

Mahkemece, koşulları bulunması hâlinde; kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya hapis cezası ertelenebilir ya da uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.

Mahkemece gerekli görülmesi hâlinde bu madde uyarınca hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açmak suretiyle genel hükümler uyarınca yargılamaya devam edilebilir.

Basit yargılama usulünde itiraz nedir?

Basit yargılama usulüne göre verilen hükümlere karşı itiraz edilebilir. Süresi içinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir. İtiraz üzerine hükmü veren mahkemece duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur. İtiraz üzerine, mahkeme tarafından duruşma açılması ve genel hükümlere göre yargılama yapılması zorunludur. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilmesi hâlinde duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır.

Mahkeme, basit yargılama usulüne itiraz üzerine hüküm verirken, basit yargılama usulüne göre verdiği hükümle bağlı değildir. Ancak, itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından yapıldığı hâllerde sanık lehine yapılan ¼’lük indirim korunur.

İtiraz üzerine verilen hükmün sanık lehine olması hâlinde, bu hususların itiraz etmemiş olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa bu sanıklar da itiraz etmiş gibi verilen kararlardan yararlanır.

İtiraz üzerine basit yargılamadan vazgeçilerek genel hükümlere göre yargılama yapılıp verilen hükümlere karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir.

Basit yargılama sonucu verilen karara karşı itirazın, süresinde yapılmadığı veya kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan tarafından yapıldığı mahkemesince değerlendirildiğinde dosya, itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderilir. Mercii bu sebepler yönünden incelemesini yapar ve kararını gereği için mahkemesine gönderir.

Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder