Çekin ibraz süresi Çek bir ibraz senedidir ve muhataptan ödeme talep edilebilmesi, çekin kanun koyucunun belirlemiş olduğu süreler içerisinde ibraz edilmesine bağlıdır. Bu ibraz muhatap bankanın bir şubesine yapılabileceği gibi takas odasına ibraz da ödeme için ibraz yerine geçer. İbraz bir külfet niteliğinde olup çeki süresi içerisinde ibraz etmeyen hamil kendisine tanınan hukuki imkânlardan örneğin başvuru hakkından yoksun kalır.

Bu yazımızda çekin ibraz süresi nedir, nasıl hesaplanır, ibraz süresi geçirilirse ne olur gibi soruları yanıtlayacağız.

Çekte ibraz süresi nedir? 

Çeki elinde bulunduran meşru hamilin, muhatap bankadan çek bedelini talep edebileceği azami süreye çekte ibraz süresi denir. Ödeme aracı niteliği sebebiyle kanun koyucu çekte kısa ibraz süreleri belirlemeyi tercih etmiştir. İbraza bağlanan hukuki sonuçların meydana gelebilmesi için hamilin çeki süresinde bankaya yahut takas odasına ibrazı gerekir.

Çekte ibraz süresi nasıl hesaplanır?

Hukukumuzda çekin ibraz süreleri, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme ve ödeme yerlerine bakılarak yapılmaktadır. Bu bağlamda TTK m.796’da üç tür ibraz süresi düzenlenmiştir. Buna göre çekin düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibrazı gereklidir. Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek ise düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay, ayrı kıtalarda ise üç ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Kanun koyucunun ayrı kıtalar ile ne kastettiği TTK 796/2’de açıklığa kavuşturulmuş ve bir Avrupa ülkesinde düzenlenip de Akdeniz’e sahili bulunan bir ülkede ödenecek olan ve aynı şekilde Akdeniz’e sahili olan bir ülkede düzenlenip bir Avrupa ülkesinde ödenmesi gereken çeklerin aynı kıtada düzenlenmiş sayılacağı hükme bağlamaktadır. Görüldüğü üzere ibraz sürelerinin tespiti, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenlenme ve ödeme yerlerine bakılarak yapılmaktadır.

Çekin muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edilebilmesi imkânı olduğundan ibraz, üzerine çek çekilen bankanın başka bir şubesine yapılabilirse de fiilen bu ibrazın nerede yapıldığı ibraz sürelerinin tespiti bakımından önem arz etmeyecek, çekin üzerinde yazılı olan düzenlenme ve ödeme yerleri esas alınacaktır.

Çekin ibraz sürelerini örneklerle açıklamak gerekirse:

1. Çekte düzenleme yeri de ödeme yeri de Ankara olarak gösterilmişse bu çekin ibraz süresi 10 gündür.

2. Çekte düzenleme yeri Ankara ödeme yeri İstanbul ise bu çekin ibraz süresi 1 aydır.

3. Çekte düzenleme yeri Fransa ödeme yeri Türkiye ise bu çekin ibraz süresi 1 aydır.

4. Çekte düzenleme yeri Türkiye ödeme yeri Amerika ise bu çekin ibraz süresi 3 aydır. 

Çekin süresi içerisinde ibraz edilmemesinin sonuçları nelerdir? 

İbraz süresinin geçirilmesinin en önemli sonuçlarından biri hamilin (düzenleyene karşı TTK 732 dolayısıyla sebepsiz zenginleşme talebi saklı kalmak kaydıyla) tüm çek borçlularına karşı kambiyo hukuku kaynaklı başvurma hakkını kaybetmesidir. Bu nedenle çeki elinde bulunduran alacaklı çekin ödenmemesi durumunda kambiyo senetlerine özgü takip hakkından mahrum kalır. İkinci olarak düzenleyenin cayma beyanı ancak ibraz süresinin bitiminden sonra sonuç doğurur. Muhatabın karşılıksızdır işlemi ancak ibraz süresi içerisinde yapılabilir, bunun sonucu olarak çeke ilişkin cezai yaptırımlar ibraz süresinin geçirilmesi halinde uygulanamaz. Ayrıca çek üzerinde bloke kaydı varsa bu kayıt ibraz süresinin kaçırılması ile hükmünü yitirir.

SONUÇ

Yukarıdaki açıklamalarımızdan da anlaşılacağı üzere kanun koyucu çekin süresi içerisinde ibraz edilmemesine önemli hukuki sonuçlar bağlamıştır. Çeki elinde bulunduran alacaklının ibraz süresinde hataya düşmesi durumunda hak kaybına uğraması kaçınılmazdır. Bu nedenle sürecin icra hukuku alanında uzman bir avukattan destek alınarak takip edilmesi tavsiye olunur.

Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder