bilgi edinme hakkı 2003 yılında çıkan 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile vatandaşlara tanınmıştır. Daha sonra 2010 Anayasa değişikliği ile bu hak kamu denetçisine başvurma hakkı ile beraber Anayasa’ya girmiştir. Bu doğrultuda Anayasa’nın 74/4 maddesinde “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.” denilmiştir.

Bilgi edinme hakkı nedir?

Bilgi edinme hakkı bireylerin kamu kurum ve kuruluşlarının görevlerinden dolayı sahip oldukları bilgilere erişim hakkıdır. Bu hakkın amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarını sağlamaktır.

Kimler bilgi edinme hakkına sahiptir?

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.4’te “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Türkiye’de ikamet eden yabancılar ile Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde, bu Kanun hükümlerinden yararlanırlar” denilmiştir. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere tüm gerçek ve tüzel kişiler, bilgi edinme hakkından yararlanabilirler. Ancak Türkiye’de ikamet eden yabancılar ile Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde bilgi edinme hakkından yararlanabilirler.

Hangi kurumlardan bilgi istenebilir?

Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas Ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 2. maddesinde bilgi edinme hakkının yöneltilebileceği kurumlar sayılmıştır. Buna göre:

• Merkezi idare kapsamındaki kamu idareleri ile bunların bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşları,
• Köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik veya şirketleri,
• T.C. Merkez Bankası,
• Üniversiteler,
• Kamu tüzel kişiliğini haiz olan enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum ve kuruluşları,
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları

bilgi edinme hakkının yöneltilebileceği kurumlardır.

Bilgi edinme hakkının sınırları nelerdir?

Bilgi edinme hakkının sınırları Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 15-27. Maddeleri arasında sayılmıştır. Bu sayılan hususlarda bilgi ve belge istenemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Buna göre:

• Yargı Denetimi Dışında Kalan İşlemler (m.15)
• Devlet Sırrına İlişkin Bilgi veya Belgeler (m.16)
• Ülkenin Ekonomik Çıkarlarına İlişkin Bilgi veya Belgeler (m.17)
• İstihbarata İlişkin Bilgi veya Belgeler (m.18)
• İdarî Soruşturmaya İlişkin Bilgi veya Belgeler (m.19)
• Adlî Soruşturma ve Kovuşturmaya İlişkin Bilgi veya Belgeler (m.20)
• Özel Hayatın Gizliliği (m.21)
• Haberleşmenin Gizliliği (m.22)
• Ticarî Sır (m.23)
• Fikir ve Sanat Eserleri (m.24)
• Kurum İçi Düzenlemeler (m.25)
• Kurum İçi Görüş, Bilgi Notu ve Tavsiyeler (m.26)
• Tavsiye ve Mütalaa Talepleri (m.27) 

hususları bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır.

Bilgi ve belgeye erişim ne kadar sürede sağlanmalıdır?

Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi, 15 iş günü içinde sağlamakla yükümlüdür.

Bilgi edinme başvurusu ücretli midir?

Bilgi edinme başvurularından herhangi bir ücret alınmamaktadır.

Bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin itirazlar nereye yapılır?

Bilgi edinme başvurularıyla ilgili yapılacak itirazlar üzerine kurum ve kuruluşlarca verilen kararları incelemek ve kurum ve kuruluşlar için bilgi edinme hakkının kullanılmasına ilişkin olarak karar vermeye yetkili merci Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’dur.

Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder