Seri muhakeme usulü, mahkemelerdeki iş yükünü azaltmak ve belirli suçlar bakımından yargılama sürecini hızlı bir şekilde sona erdirmek amacıyla 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yazımızda seri muhakeme usulüne ilişkin merak edilen soruları yanıtlayacağız.

Seri muhakeme usulü nedir?

Seri muhakeme usulü, CMK m. 250/1’de sayılan suçlardan dolayı başlatılan soruşturma kapsamında cumhuriyet savcısının şüpheliye müdafisi huzurunda yaptığı teklifin kabul edilmesi üzerine cezada indirim yapılması yönünde mahkemeye yazılı talepte bulunması durumunda talep doğrultusunda hüküm kurulmasını sağlayan bir kurumdur.

Seri muhakeme usulü hangi suçlarda uygulanır?

CMK m.250/1’e göre seri muhakeme usulü Türk Ceza Kanununda yer alan aşağıdaki suçlarda uygulanır:

• Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci ve üçüncü fıkra), 
• Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde 170), 
• Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikinci ve üçüncü fıkra), 
• Gürültüye neden olma (madde 183), 
• Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra), 
• Mühür bozma (madde 203), 
• Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde 206), 
• Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228, birinci fıkra), 
• Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (madde 268), 
• 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13. maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları ile 15. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar, 
• 6831 sayılı Orman Kanununun 93. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç,
• 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2. maddesinde belirtilen suç,
• 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.

Seri muhakeme usulünün şartları nelerdir?

• Soruşturma evresinin sonuna gelinmiş olmalıdır.
• Kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilmiş olmalıdır.
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmemiş olması gerekir.
• Katalog suçlardan birinin mevcut olması gerekir.
• Şüphelinin ulaşılabilir olması, bilgilendirilmesi ve şüphelinin savcı tarafından teklif edilen yaptırımı müdafi huzurunda kabul etmesi gerekir.
• Şüphelinin yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik hali olmamalıdır.
• Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.
• Seri muhakeme usulü, bu kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde uygulanmaz.

Cumhuriyet savcısı yaptırımı nasıl belirler?

Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan ve koşulları bulunduğu takdirde zincirleme suça ilişkin hükümler uygulandıktan sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı belirler. Belirlenen hapis cezası Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya ertelenebilir. Cumhuriyet savcısı tarafından şartları bulunması halinde Ceza Muhakemesi Kanunu m.231’de yer alan hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumu da uygulanabilir.

Savcılığın talep yazısı nedir?

Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Bu talep yazısına talepname denir. Talepnamede yer alması gereken hususlar şunlardır: 

• Şüphelinin kimliği ve müdafi, 
• Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya kanuni temsilcisi, 
• İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri, 
• İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi, 
• Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri, 
• İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti, 
• Cumhuriyet savcısı tarafından bu usulün uygulanmasının şüpheliye teklif edildiği ve şüphelinin müdafi huzurunda teklifi kabul ettiği, 
• Belirlenen ceza ve/veya güvenlik tedbirleri ile uygulanmış ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hapis cezasına seçenek yaptırımlar veya hapis cezasının ertelenmesine ilişkin hususlar.

Seri muhakeme usulünde mahkeme nasıl hüküm kurar?

CMK m.250/9’a göre mahkeme, şüpheliyi müdafi huzurunda dinledikten sonra şartların gerçekleştiği, eylemin seri muhakeme usulü kapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiği kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen yaptırımdan daha ağır olmamak üzere hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır. 

Mahkeme tarafından kurulan hükme itiraz edilebilir mi?

CMK m.250/14’e gereğince dokuzuncu fıkra kapsamında mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir. 

Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder