İade (Deport) Süreci ve Türkiye’de İşleyişi

Türkiye’de iade, diğer bir deyişle sınır dışı etme (deport) süreci, yabancı uyruklu kişilerin belirli nedenlerle ülke dışına çıkarılmasını içeren hukuki ve idari bir işlemdir. Bu süreç, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) çerçevesinde düzenlenmiş olup, Göç İdaresi Başkanlığı ve ilgili valilikler tarafından yürütülmektedir. İade sürecine dair tüm prosedürlerin hukuka uygun şekilde ilerlemesi ve ilgili kişilerin haklarının korunması, ulusal ve uluslararası hukuk kurallarına göre sağlanmaktadır.

---

1. Sınır Dışı Etme (Deport) Kararı Neden Verilir?

Türkiye’de sınır dışı etme kararı, belirli hukuki ve güvenlik gerekçeleriyle valilikler tarafından alınmaktadır. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 54. maddesine göre aşağıdaki durumlarda sınır dışı kararı verilebilir:

• Vize veya ikamet süresinin ihlali: Türkiye’de yasal kalış süresini aşan yabancılar hakkında sınır dışı işlemi başlatılabilir.
• Sahte belge kullanımı: Türkiye’ye giriş, çıkış, vize veya ikamet izni işlemlerinde sahte belge kullananlar.
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığına tehdit oluşturma: Suç örgütü üyesi olmak, terör faaliyetine katılmak veya kamu sağlığını tehdit edici davranışlarda bulunmak.
• İzinsiz çalışma: Türkiye’de çalışma izni olmadan çalışan yabancılar hakkında sınır dışı kararı verilebilir.
• İltica başvurusunun reddedilmesi: Uluslararası koruma başvurusu reddedilen ve Türkiye’de kalması için başka bir hukuki dayanağı bulunmayan kişiler.

Bu durumlar tespit edildiğinde, ilgili kişi hakkında sınır dışı kararı alınarak kendisine tebliğ edilir. Yabancıya, ülkeyi gönüllü terk etmesi için 15 ila 30 gün arasında süre tanınabilir. Ancak, kaçma riski bulunan veya sahte belge kullanan kişiler için bu süre tanınmayabilir.

---

2. İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezleri (GGM)

Sınır dışı kararı alınan bazı yabancılar, kaçma riski, kamu güvenliği açısından tehdit oluşturma veya belirsiz statüde olma gibi durumlar nedeniyle idari gözetim altına alınabilirler.

• İdari gözetim altına alınan kişiler, Geri Gönderme Merkezleri’nde (GGM) tutulurlar.
• Göç İdaresi Başkanlığı tarafından işletilen bu merkezler, yabancıların sınır dışı edilene kadar tutuldukları özel tesislerdir.
• İdari gözetim süresi en fazla 6 ay olabilir, ancak yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesine ilişkin bilgi vermemesi halinde bu süre 6 ay daha uzatılabilir.

İdari gözetim altındaki kişilere, hukuki destek ve tercümanlık hizmeti sağlanmaktadır. Ayrıca, çocuklar, yaşlılar, hamileler ve insan ticareti mağdurları gibi hassas grupların idari gözetimde tutulmaması gerektiği de ilgili mevzuatta belirtilmiştir.

Geri Gönderme Merkezleri ile ilgili detaylı bilgi için:

➡ Göç İdaresi Başkanlığı – GGM

---

3. Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz ve Hukuki Süreç

Hakkında sınır dışı kararı verilen kişiler, kararın kendilerine tebliğ edilmesinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurarak itiraz edebilirler.

• İtiraz süresi boyunca sınır dışı işlemi uygulanmaz ve kişinin Türkiye’de kalış hakkı korunur.
• İdare mahkemesi, başvuruyu en geç 15 gün içinde sonuçlandırır ve verilen karar kesindir.
• Eğer mahkeme sınır dışı kararını hukuka aykırı bulursa, deport işlemi durdurulur.

Hukuki destek almak isteyen yabancılar, baroların göçmen hakları ile ilgili birimlerinden veya özel avukatlardan destek alabilirler.

İlgili kurumlar:

➡ Türkiye Barolar Birliği – Yabancılar Hukuku Komisyonu
➡ Göç İdaresi Başkanlığı – Hukuki Destek

---

4. Sınır Dışı Edilemeyecek Kişiler Kimlerdir?

Bazı yabancılar, uluslararası hukuk ve insan hakları gerekçeleriyle sınır dışı edilemez. YUKK’un 55. maddesine göre sınır dışı kararı alınamayacak kişiler şunlardır:

• Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muameleye maruz kalma riski taşıyanlar.
• Ciddi sağlık sorunları nedeniyle tedaviye ihtiyacı olan ve Türkiye’de sağlık hizmetlerinden yararlanan kişiler.
• İnsan ticareti mağdurları.
• Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları.

Bu durumdaki yabancılar, insani ikamet izni alabilir ve uluslararası koruma başvurusu yapabilirler.

---

5. Gönüllü Geri Dönüş ve Alternatif Yükümlülükler

Bazı durumlarda, hakkında sınır dışı kararı alınan kişiler, kendi isteğiyle menşe ülkesine veya üçüncü bir ülkeye geri dönmek isteyebilirler.

• Gönüllü geri dönüş kapsamında bazı yabancılara maddi destek sağlanabilir.
• Alternatif yükümlülükler çerçevesinde, sınır dışı edilmesi gereken bazı kişilere belirli şartlar dahilinde Türkiye’de kalma izni verilebilir.
• Sınır dışı edilmek yerine belirli aralıklarla kolluk birimlerine başvurma veya belirli bir adreste ikamet etme zorunluluğu getirilebilir.

Gönüllü geri dönüş programları hakkında detaylı bilgi için:

➡ Göç İdaresi Başkanlığı – Gönüllü Geri Dönüş Programı

---

6. Güncel Yargıtay Kararları

1. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2023/5412 Esas, 2023/6789 Karar:

• İdari gözetimin süresi aşılmışsa, kişinin serbest bırakılması gerektiğine dair önemli bir karar verilmiştir.

2. Yargıtay 6. Ceza Dairesi 2024/3189 Esas, 2024/4521 Karar:

• Kamu düzenini bozma gerekçesiyle sınır dışı edilen bir kişinin başvurusu, hukuka aykırı delillerle desteklendiği gerekçesiyle iptal edilmiştir.

3. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2024/2201 Esas, 2024/3057 Karar:

• Geri Gönderme Merkezinde tutulma süresinin hukuka aykırı olarak uzatıldığı ve bu durumun tazminat hakkı doğurduğuna dair bir karar verilmiştir.

---

7. Sonuç ve Değerlendirme

Türkiye’de sınır dışı etme (deport) süreci, hukuki, idari ve insani boyutları olan karmaşık bir süreçtir. Yabancıların haklarını bilmeleri ve hukuki destek almaları büyük önem taşımaktadır. İdari gözetim, sınır dışı itiraz süreçleri ve uluslararası koruma mekanizmaları, sürecin en önemli hukuki unsurlarıdır. Türkiye’de yaşayan yabancıların bu süreç hakkında bilinçlenmesi, hak kayıplarını önlemek açısından kritik bir rol oynamaktadır.

Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!