İşçinin ücreti Ücret ödeme borcu, işçinin iş görme borcu karşısında yer alan ve işverenin iş sözleşmesinden borçlarından biridir. Bu yazımızda ücret nedir, nasıl belirlenir, nasıl ödenir, ne zaman ödenir, ücret alacağında zamanaşımı nedir, ücrete ilişkin uyuşmazlıklarda ispatla yükümlü olan kimdir gibi soruları yanıtlayacağız. 

Ücret nedir?

İş Kanunu’nda genel anlamda ücret, “bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar” olarak tanımlanmıştır. Bu tanımdaki ‘üçüncü kişiler tarafından sağlanan’ ibaresi otel lokanta vb. yerlerde müşteriler tarafından yüzdeye göre ödenen paraların işverence işçiye verilmesi halinde bu ödemenin ücret niteliğinde olduğunu açıklığa kavuşturmak için konulmuştur. 

İşçinin ücreti nasıl belirlenir?

Türk Borçlar Kanunu m.401’e göre “İşveren, işçiye sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen; sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde ise, asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücreti ödemekle yükümlüdür.” Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere işçinin ücreti asgari ücretten az olmamak kaydıyla serbestçe kararlaştırılabilir.

İşçinin ücreti ne şekilde ödenir?

İş Kanununa göre ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak kural olarak iş yerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. Ancak işyerleri ve işletmelerinde İş Kanunu hükümlerinin uygulandığı işverenler ile üçüncü kişilerin, Türkiye genelinde çalıştırdıkları işçi sayısının en az 5 olması hâlinde işveren, çalıştırdığı işçiye o ay içinde yapacağı her türlü ödemeyi (kanunî kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutarını) bankalar aracılığıyla ödemekle yükümlüdür. 

İşçinin ücreti döviz cinsinden ödenebilir mi?

4857 sayılı İş Kanun m.32’ye göre, ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakın kural olarak Türk Parası cinsinden ödenmesi gerekir. Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak eğer yabancı bir para birimi olarak kararlaştırılmış ise ödeme günündeki rayice göre yine Türk Parası ile ödeme yapılır. 

Ancak 13 Eylül 2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılacak iş, hizmet sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayacağı düzenlenmiştir.

Ücret hesap pusulası nedir?

Ücret hesap pusulası, ödeme günü ve ilişkin olduğu dönem ile fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her çeşit eklemeler tutarının ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintilerin ayrı ayrı gösterildiği belgedir (m.37/2).

İşçiye ücret hesap pusulası verilmesi zorunlu mudur?

İşveren işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır (m.37/1).

İşçinin ücreti ne zaman ödenir?

İşçinin ücreti kural olarak bir ay içinde ödenir. Ancak bu süre toplu iş sözleşmeleri veya iş sözleşmeleri ile bir haftaya kadar indirilebilir (m.32/5).

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?

İş Kanunu’na göre ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (m. 32/son). Bu hükmün kapsamına fazla çalışma, hafta tatili, Ulusal Bayram ve genel tatil ücretleri ile ikramiye ve prim gibi ücret ekleri ve diğer işçilik alacakları da girmektedir.

Ücrete ilişkin uyuşmazlıklarda ispatla yükümlü olan kimdir?

Ücretin ödendiğini ispat yükü işverene aittir. 

Ücreti zamanında ödenmeyen işçinin hakları nelerdir?

İşçinin, ücreti ödemeyen ya da düzensiz ödeyen işverene karşı başvurabileceği yollar mevcuttur. İlk olarak işçi ücretlerinin ödenmemesi halinde 4857 sayılı İş Kanunu 24. madde gereği iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı ve diğer haklarını talep edebilir. 

İşçinin başvurabileceği diğer yol ise İş Kanunu m.34 gereğince iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınmaktır. Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.

İşçinin ücreti çoğu zaman iş davalarının uyuşmazlık konularından biri olmaktadır. Bu davalarda tarafların iddialarını dayandırdıkları hususları ve delillerini doğru şekilde ortaya koymaları büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle uyuşmazlık konusunun ücret olduğu davalarda iş hukuku alanında uzman bir avukattan yardım almanız faydanıza olacaktır. 

İş Hukuku işçilerin de işverenlerin de kolayca hak kaybına uğrayabileceği kompleks bir hukuk alanı olduğundan davalarınızı İş Hukuku alanında uzman avukatlar ile yürütmeniz faydanıza olacaktır. Av. Fırat Fesih KAYA iş hukuku mevzuatına hakim ve deneyimli ekibi ile birlikte Ankara’da işçi ve işveren avukatlığı yapmakta olup müvekkillerine hukuki destekte bulunmaktadır.

Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder