Çalışma İzninde Belirtilen Ücretin Ödenmemesi Halinde Yabancının Hakları Nelerdir? (2026 Güncel Rehber)
12 Ekim 2026
İşverenin yabancı çalışanın pasaportunu alıkoyup alıkoyamayacağı, pasaportun geri alınması, şikâyet ve hukuki başvuru yolları.
İşverenin yabancı çalışanın pasaportunu sürekli olarak elinde tutması ve çalışana geri vermemesi kural olarak hukuka uygun değildir. İşveren, çalışma izni veya ikamet işlemleri için pasaportu kısa süreli olarak inceleyebilir ya da fotokopisini alabilir; ancak pasaportu borç, sözleşme veya “kaçmasını önleme” gerekçesiyle alıkoyamaz.
Pasaport, yabancının kimliğini ve seyahat hakkını gösteren kişisel bir belgedir. Resmî pasaport teslim işlemlerinde belgenin pasaport sahibine veya usulüne uygun şekilde belirlenmiş kişiye teslim edilmesi esastır.
İşveren Pasaportu Hangi Amaçla İsteyebilir?
İşveren, aşağıdaki işlemler için pasaportu görmek veya bilgilerini almak isteyebilir:
- Çalışma izni başvurusu,
- İş sözleşmesi ve kimlik doğrulaması,
- SGK işlemleri,
- İkamet ve adres işlemleri,
- Vize veya çalışma vizesi işlemleri,
- İşe giriş dosyasının hazırlanması.
Bu işlemler için pasaportun aslı kısa süreli olarak incelenebilir. Ancak işlemin tamamlanmasından sonra pasaport yabancı çalışana geri verilmelidir.
İşverenin pasaport fotokopisini, yabancının açık rızası ve gerekli güvenlik tedbirleri olmadan farklı amaçlarla kullanması da kişisel veri bakımından sorun yaratabilir.
Pasaportun Sürekli Alıkonulması Hukuka Uygun mu?
Hayır. İşverenin yabancının pasaportunu süresiz veya belirsiz süreyle elinde tutması, yabancının seyahat ve kimlik belgesine erişimini engelleyebilir.
Özellikle işveren:
- Pasaportu geri vermiyorsa,
- “İşten ayrılırsan pasaportunu vermem” diyorsa,
- Borç veya masraf gerekçesiyle belgeyi tutuyorsa,
- Yabancının ülkeden ayrılmasını engelliyorsa,
- Pasaportu saklıyor veya başkasına veriyorsa,
hukuka aykırı bir durum ortaya çıkabilir.
Anayasal güvence altındaki özgürlüklerin kanunda öngörülmeyen gerekçelerle kısıtlanamayacağı kabul edilmektedir.
“Masrafları Ben Karşıladım” Gerekçesi Geçerli midir?
Hayır. İşverenin çalışma izni, yol, danışmanlık veya konaklama masraflarını karşılamış olması, pasaportu teminat olarak elinde tutma hakkı vermez.
İşverenin alacağı varsa bunu:
- Alacak davası,
- İcra takibi,
- Sözleşmeye dayalı talep,
- Arabuluculuk
yollarıyla istemesi gerekir. Pasaport alıkoymak, işverenin alacağını tahsil etme yöntemi olamaz.
Yabancı Pasaportunu Geri Alamıyorsa Ne Yapmalı?
Yabancı öncelikle pasaportunun iadesini yazılı olarak istemelidir. Talep WhatsApp, e-posta, SMS veya noter aracılığıyla yapılabilir.
Yazılı talepte:
- Pasaportun işverene ne zaman verildiği,
- Hangi amaçla teslim edildiği,
- İade edilmesi gereken tarih,
- Pasaport iade edilmezse başvurulacak kurumlar
açıkça belirtilmelidir.
Yabancı, pasaportunun aslını teslim ettiğini gösteren mesajları ve tanık bilgilerini saklamalıdır.
Pasaport Geri Verilmezse Nereye Başvurulur?
Pasaport zorla tutuluyor veya iade edilmiyorsa olayın niteliğine göre şu mercilere başvurulabilir:
- Polis merkezi,
- Cumhuriyet Başsavcılığı,
- İl Göç İdaresi Müdürlüğü,
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
- Yabancının ülkesinin konsolosluğu veya büyükelçiliği,
- ALO 170,
- Acil tehdit veya zor kullanma hâlinde 112 Acil Çağrı Merkezi.
Şikâyete pasaport fotokopisi, iş sözleşmesi, işveren yazışmaları ve pasaportun geri istenmesine ilişkin mesajlar eklenmelidir.
Pasaport Alıkoyma Suç Oluşturur mu?
Her pasaport teslimi otomatik olarak suç oluşturmaz. Örneğin çalışma izni başvurusu için pasaportun kısa süreli incelenmesi veya resmî işlem amacıyla teslim alınması farklı değerlendirilir.
Ancak işveren pasaportu geri vermiyor, yabancının hareket özgürlüğünü sınırlıyor, tehdit ediyor veya zor kullanıyorsa olayın özelliklerine göre:
- Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma,
- Tehdit,
- Şantaj,
- Zorlama,
- İnsan ticareti veya zorla çalıştırma iddiaları
gündeme gelebilir.
Ceza sorumluluğu için pasaportun ne kadar süre tutulduğu, yabancının özgür iradesi, tehdit veya baskı bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.
Yabancı Pasaportunu Gönüllü Olarak Vermişse
Yabancı pasaportunu kendi rızasıyla kısa süreli olarak vermiş olsa bile, geri istediğinde işverenin belgeyi iade etmesi gerekir.
Pasaportun başlangıçta rıza ile verilmiş olması, işverene belirsiz süreli alıkoyma yetkisi tanımaz. İade talebinden sonra belgenin tutulmaya devam edilmesi ayrıca değerlendirilir.
Pasaport Kaybedilmiş veya Zarar Görmüşse
İşveren pasaportu kaybetmiş, yırtmış veya kullanılamaz hâle getirmişse yabancı derhâl:
- Kolluğa başvurmalı,
- Konsolosluğuna bildirim yapmalı,
- Kayıp veya zarar tutanağı almalı,
- Yeni pasaport ya da geçici seyahat belgesi başlatmalı,
- Türkiye’deki ikamet ve çalışma izin kayıtlarını güncellemelidir.
Pasaportun kaybedilmesi, yabancının işçilik alacaklarını veya çalışma izni haklarını ortadan kaldırmaz.
Pasaport Alıkonulması Çalışma İzniyle İlgili midir?
Pasaport alıkonulması, çalışma izninin geçerli olduğu anlamına gelmez. İşverenin yabancının pasaportunu tutması, çalışma izni başvurusunun veya SGK yükümlülüklerinin yerine getirildiğini göstermez.
Yabancı, pasaportu işverende olduğu için başka işverene geçiş, ülkesine dönüş veya resmî başvuru yapamıyorsa, durumu belgeleyerek ilgili kurumlara başvurmalıdır.
Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa ve Mersin’de Uygulama
Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa ve Mersin’de çalışan yabancılar bakımından pasaportun işveren tarafından tutulmasına ilişkin temel hukuki yaklaşım aynıdır. Ev hizmetlerinde, inşaatta, restoranlarda, fabrikalarda veya şirketlerde çalışan yabancılar için farklı bir “pasaport alıkoyma” yetkisi bulunmaz.
Av. Arb. Fırat Fesih Kaya, pasaportun çalışma izni işlemi için geçici olarak alınması ile yabancının özgürlüğünü kısıtlamak amacıyla sürekli tutulmasının birbirinden ayrılması gerektiğini belirtmektedir.
Sonuç
İşveren, yabancı çalışanın pasaportunu çalışma izni veya kimlik doğrulama işlemleri için kısa süreli inceleyebilir; ancak pasaportu sürekli olarak elinde tutamaz ve iade etmeme yoluyla yabancıyı kontrol altında tutamaz.
Pasaport geri verilmiyorsa yabancı yazılı iade talebi göndermeli, delilleri korumalı ve olayın niteliğine göre polis, savcılık, Göç İdaresi, Çalışma Bakanlığı veya konsolosluğa başvurmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
İşveren yabancının pasaportunu alabilir mi?
Resmî işlem için kısa süreli olarak inceleyebilir; ancak sürekli şekilde elinde tutup geri vermeme hakkı yoktur.
Pasaportun fotokopisini almak hukuka uygun mudur?
Çalışma izni ve kimlik doğrulama amacıyla gerekli ölçüde alınabilir. Fotokopi farklı amaçlarla kullanılmamalı ve güvenli şekilde saklanmalıdır.
İşveren pasaportu borç nedeniyle tutabilir mi?
Hayır. Alacak veya masraf iddiası pasaportun teminat olarak tutulmasını haklı kılmaz.
Pasaport geri verilmezse ilk olarak ne yapılmalıdır?
Yazılı iade talebi gönderilmeli ve bu talep ile işverenin cevabı saklanmalıdır.
Pasaport alıkoyma suç mudur?
Her olayda otomatik olarak suç oluşmaz; ancak tehdit, baskı veya hareket özgürlüğünün engellenmesi varsa ceza soruşturması gündeme gelebilir.
Pasaportu kaybeden işveren sorumlu olur mu?
Kusuru varsa maddi zarar, yeni pasaport giderleri ve diğer zararlar bakımından sorumluluğu doğabilir.
Pasaport alıkonulması çalışma iznini geçersiz kılar mı?
Pasaportun işverende tutulması, çalışma izninin geçerliliğini tek başına belirlemez.
Yabancı konsolosluğuna başvurabilir mi?
Evet. Pasaport iade edilmiyor veya kaybedilmişse yabancı kendi konsolosluğu ya da büyükelçiliğiyle görüşebilir.
Pasaport tutulurken işten ayrılmak mümkün mü?
Evet. Pasaportun işverende bulunması, yabancının işten ayrılma iradesini ortadan kaldırmaz.
İşveren pasaportu vermiyorsa Türkiye’den çıkış yapılabilir mi?
Pasaport olmadan çıkış işlemi zorlaşabilir. Bu durumda kolluk ve konsoloslukla derhâl iletişime geçilmelidir.
Uzman Hukuki Destek
FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Arb. Fırat Fesih Kaya
Tel: +90 532 769 22 22
Ofis: +90 312 434 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr
Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Kule Plaza, Balgat, Çankaya / Ankara
