Kefalet sözleşmesinin geçerlilik şartları Hukukumuzda, Türk Borçlar Kanunu’nun 581. maddesinde
tanımlanmıştır. Bu maddeye göre: “Kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun
borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği
sözleşmedir.”. Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere kefalet sözleşmesi ile kefil, asıl
borçlunun alacaklısına karşı asıl borçtan sorumlu olmayı taahhüt eder. Kefalet sözleşmesinin
bu niteliği nedeniyle kanunda bir takım sıkı geçerlilik şartları öngörülmüştür.
Kefaletin geçerlilik şartları nelerdir?
Ehliyet: Kefalet sözleşmesi kefili borç yükümlülüğü altına sokan bir sözleşme
olduğundan hukukumuzda ancak ayırt etme gücüne sahip yetişkin kişilerin diğer bir
deyişle tam ehliyetlilerin kefil olabileceği düzenlenmiştir. Öyle ki Türk Medeni Kanunu
m.449’da “Vesayet altındaki kişi adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda
bulunmak yasaktır.” denilerek vesayet altındaki küçük veya kısıtlı kişiler adına vasilerinin
dahi kefil olamayacağı düzenlenmiştir.
Geçerli Bir Asıl Borcun Bulunması: TBK’nın 582/1 maddesinin birinci cümlesine göre
“Kefalet sözleşmesi, mevcut ve geçerli bir borç için yapılabilir.” Bu şart nedeniyle asıl
borcun başlangıçtaki imkânsızlık, hukuka veya aykırılık, şekil eksikliği, muvazaa gibi
sebeplerle geçersiz olması halinde kefalet sözleşmesi de geçersiz olur. Anılan maddenin
ikinci cümlesinde ise “Gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için de, bu borç
doğduğunda veya koşul gerçekleştiğinde hüküm ifade etmek üzere kefalet sözleşmesi
kurulabilir.” denilerek asıl borcun kefalet sözleşmesi kurulduğu anda mevcut olması
gerekmediği, kefalet borcunun ifasının talep edildiği anda mevcut bulunmasının yeterli
olduğu belirtilmiştir.
Diğer yandan TBK’nın 582/2 maddesinde “Yanılma veya ehliyetsizlik sebebiyle
borçlunun sorumlu olmadığı bir borç için kişisel güvence veren kişi, yükümlülük altına
girdiği sırada, sözleşmeyi sakatlayan eksikliği biliyorsa, kefaletle ilgili kanun hükümlerine
göre sorumlu olur. Aynı kural, borçlu yönünden zamanaşımına uğramış bir borca kefil
olan kişi hakkında da uygulanır.” denilmiş, kefilin kefalet sözleşmesinin kurulduğu anda
hata, ehliyetsizlik veya zamanaşımı sebebiyle borcun bağlayıcı olmadığını bildiği
durumlarda kefalet hükümlerine göre sorumlu olacağı düzenlenmiştir.
Kefalet Sözleşmesinde Şekil: TBK m.583’te kefalet sözleşmesinin geçerliliği için gerekli
olan şekil şartı gösterilmiştir. Buna göre: “Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça
ve kefilin sorumlu olacağı azamî miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz.”
Aynı zamanda anılan maddede müteselsil kefalet hali için “Müteselsil kefil olması
durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına
girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır.” denilerek ayrıca bir
şekil şartı düzenlenmiştir. Kefalet sözleşmeleri sıkı şekil şartına tabi tutulduğundan bu
şekil şartlarına uyulmaksızın düzenlenen kefalet sözleşmelerinin hüküm doğurmayacaktır.
Eşin Rızası: Kefalet sözleşmesinin son geçerlilik şartı ise kefilin eşinin, kefalet
sözleşmesine yazılı rıza göstermiş olmasıdır. Bu husus TBK m.584/1’de “Eşlerden biri
mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı
doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir” şeklinde düzenlenmiştir. Eş
tarafından kefalete verilen rıza sözleşme kurulmadan önce ya da en geç sözleşmenin
kurulması anında verilmelidir.
Kefalet sözleşmelerinde aranan eşin yazılı rızası şartının istisnaları nelerdir?
Eğer kefalet sözleşmesi için eşin rızası alınmışsa sözleşmede sonradan yapılan ve kefilin
sorumlu olacağı miktarın artmasına veya adi kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesine ya
da kefil yararına olan güvencelerin önemli ölçüde azalmasına sebep olmayan değişiklikler
için eşin rızası aranmaz. (TBK m.584/2)
Ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi
tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilecek kefaletler, mesleki faaliyetleri ile
ilgili olarak esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf veya sanatkârlar tarafından verilecek
kefaletler, 27/12/2006 tarihli ve 5570 sayılı Kamu Sermayeli Bankalar Tarafından
Yürütülen Faiz Destekli Kredi Kullandırılmasına Dair Kanun kapsamında kullanılacak
kredilerde verilecek kefaletler ile tarım kredi, tarım satış ve esnaf ve sanatkârlar kredi ve
kefalet kooperatifleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca kooperatif ortaklarına
kullandırılacak kredilerde verilecek kefaletler için eşin rızası aranmaz. (TBK m.584/3)
Stj.Av.Hasan Yalçın Ejder
