Türkiye’de yaşayan yabancıların ikamet, çalışma, sağlık, eğitim, kira, tüketici, aile, ceza ve dava süreçlerinde bilmesi gereken 25 temel hukuki hak.

Türkiye’de yaşayan yabancılar yalnızca vatandaş olmadıkları gerekçesiyle temel haklardan tamamen yoksun bırakılamaz. Anayasa’nın 16. maddesine göre temel hak ve özgürlükler yabancılar bakımından ancak milletlerarası hukuka uygun şekilde ve kanunla sınırlandırılabilir. Bununla birlikte seçme, seçilme, kamu görevine girme ve Türkiye’ye giriş gibi bazı haklar vatandaşlığa veya özel yasal şartlara bağlıdır.

Yabancıların haklarının kapsamı; ikamet statüsüne, çalışma iznine, uluslararası veya geçici koruma durumuna, aile ilişkilerine ve somut olayın özelliklerine göre değişebilir. İşte Türkiye’de yaşayan yabancıların bilmesi gereken 25 temel hukuki hak:

1. Kişi Dokunulmazlığı ve Güvenlik Hakkı

Yabancılar hukuka aykırı şekilde yakalanamaz, gözaltına alınamaz veya özgürlüklerinden mahrum bırakılamaz. Yakalama, idari gözetim veya tutuklama işlemlerinin kanuni bir dayanağı bulunmalıdır.

2. Ayrımcılığa Uğramama Hakkı

Yabancılar; ırk, renk, dil, din, milliyet veya benzeri nedenlerle keyfî ayrımcılığa maruz bırakılamaz. Kamu kurumları ve özel kişiler hukuki işlemlerde ayrımcılık yasağına uymalıdır.

Bununla birlikte yabancılarla Türk vatandaşlarının hukuki statüsü her konuda aynı değildir. Kanunla vatandaşlara özgülenmiş haklar yabancılara uygulanmayabilir.

3. Adil Yargılanma Hakkı

Yabancılar Türkiye’deki mahkemelerde taraf olabilir, dava açabilir ve kendilerine karşı açılan davalarda savunma yapabilir. Mahkemeye erişim, delil sunma, kararın gerekçesini öğrenme ve kanun yollarına başvurma hakları bulunmaktadır.

4. Avukat Yardımından Yararlanma Hakkı

Yabancı, özel hukuk, ceza, göç, iş, aile ve idare hukuku uyuşmazlıklarında avukat tarafından temsil edilebilir.

Ceza soruşturmasında gerekli şartların bulunması hâlinde barodan müdafi görevlendirilmesi talep edilebilir. Maddi imkânı olmayan kişiler, şartları taşıyorsa adli yardım sisteminden de yararlanabilir.

5. Tercüman Talep Etme Hakkı

Türkçe bilmeyen yabancıların ceza soruşturmaları ve yargılamalarda kendilerini anlayabilecekleri dilde bilgilendirilmeleri gerekir. Gerekli durumlarda tercüman görevlendirilmesi talep edilebilir.

Yabancının anlamadığı bir ifadeyi, tutanağı veya sözleşmeyi kontrol etmeden imzalaması ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

6. İkamet İzni Başvurusu Yapma Hakkı

Türkiye’de vize veya vize muafiyeti süresinden daha uzun kalmak isteyen yabancılar, şartlarını taşıdıkları ikamet izni türüne başvurabilir.

Kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem ve insani ikamet izni gibi farklı izin türleri bulunmaktadır. İkamet izni, yabancının Türkiye’de kanuni olarak kalmasını sağlayan resmî belgedir.

7. İkamet İzni Ret Kararına Karşı Dava Açma Hakkı

İkamet izni başvurusunun reddedilmesi, iznin uzatılmaması veya iptal edilmesi kesin ve denetimsiz kararlar değildir.

Yabancı, ret kararının hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa yetkili idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Tebligat tarihi ve dava süresi dikkatle kontrol edilmelidir.

8. Çalışma İzni Başvurusu Yapma Hakkı

Yabancılar gerekli şartları sağlamaları hâlinde Türkiye’de çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti alabilir.

Çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer. Çalışma izniyle Türkiye’ye gelen yabancıların giriş tarihinden itibaren yirmi iş günü içinde adres kayıt işlemini yaptırmaları gerekir.

İkamet izni bulunması ise tek başına çalışma hakkı sağlamaz.

9. Ücret ve İşçilik Alacaklarını Talep Etme Hakkı

Çalışma izni bulunan yabancı işçiler; ücret, fazla çalışma, yıllık izin, hafta tatili, kıdem ve ihbar tazminatı gibi şartları oluşan işçilik haklarını talep edebilir.

Yabancı işçinin hakları yalnızca yabancı olması nedeniyle ortadan kalkmaz. Ücretin ödenmemesi veya kayıt dışı çalışma hâlinde arabuluculuk, dava ve ilgili kurumlara şikâyet yolları değerlendirilebilir.

10. İş Kazası Nedeniyle Tazminat Talep Etme Hakkı

Türkiye’de çalışan yabancı işçi iş kazası geçirirse maddi ve manevi tazminat talep edebilir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almaması sorumluluk doğurabilir.

Çalışma izni bulunmaması dahi her durumda işverenin kusurundan kaynaklanan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

11. Sağlık Hizmetlerine Erişim Hakkı

Yabancıların sağlık hizmetlerinden yararlanma koşulları sosyal güvenlik durumu, özel sağlık sigortası, ikamet statüsü ve koruma türüne göre değişir.

Acil sağlık hizmetlerinde yabancının durumu ayrıca değerlendirilir. İkamet izni başvurularında geçerli sağlık sigortası sunulması çoğu başvuru türünde önemlidir.

12. Eğitim Hakkı

Yabancı çocuklar ve yetişkinler, gerekli kayıt ve denklik şartlarını sağlamaları hâlinde Türkiye’de eğitim alabilir.

Çocukların eğitim hakkı, göç statüsü nedeniyle keyfî biçimde engellenemez. Üniversite öğrencileri ise öğrenci ikamet izni ve kayıt şartlarına uymalıdır.

13. Konut Kiralama Hakkı

Yabancılar Türkiye’de konut kiralayabilir. Kira sözleşmesinin Türkçe hazırlanması hâlinde yabancının metnin içeriğini tam olarak anlaması önemlidir.

Yabancı kiracılar da haksız tahliye, depozitonun iade edilmemesi, hukuka aykırı kira artışı ve konut ayıpları konusunda yasal yollara başvurabilir.

14. Taşınmaz Satın Alma Hakkı

Kanuni şartları ve ülkesel sınırlamaları karşılayan yabancı gerçek kişiler Türkiye’de taşınmaz satın alabilir.

Ancak askerî güvenlik bölgeleri, yüzölçümü sınırları, özel kanuni kısıtlamalar ve taşınmazın niteliği satın alma işlemini etkileyebilir. Tapu devrinden önce haciz, ipotek, şerh, imar ve mülkiyet kayıtları incelenmelidir.

15. Mülkiyet Hakkının Korunmasını İsteme Hakkı

Yabancının Türkiye’de hukuka uygun şekilde edindiği taşınmaz, araç, şirket hissesi ve diğer malvarlığı değerleri hukuki koruma altındadır.

Mülkiyet hakkına kamu makamlarının müdahalesi kanuni dayanağa, kamu yararına ve ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır.

16. Şirket Kurma ve Yatırım Yapma Hakkı

Yabancılar, ilgili mevzuata uygun şekilde Türkiye’de şirket kurabilir, şirkete ortak olabilir ve yatırım gerçekleştirebilir.

Ancak şirket kurmak yabancıya otomatik çalışma veya ikamet hakkı vermez. Şirket yöneticiliği, fiilen çalışma, vergi yükümlülükleri ve çalışma izni ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

17. Banka Hesabı Açma Hakkı

Yabancılar bankaların müşteri kabul ve kimlik doğrulama şartlarını karşılamaları hâlinde Türkiye’de banka hesabı açabilir.

Bankalar pasaport, yabancı kimlik numarası, vergi numarası, adres ve paranın kaynağına ilişkin belgeler talep edebilir. Banka hesabı açılması mutlak ve koşulsuz bir hak olmayıp mevzuat ve banka risk politikaları kapsamında değerlendirilir.

18. Tüketici Haklarından Yararlanma Hakkı

Türkiye’de mal veya hizmet satın alan yabancılar da tüketici mevzuatının sağladığı haklardan yararlanabilir.

Ayıplı mal, kusurlu hizmet, internet alışverişi, paket tur, özel okul, hastane veya emlak hizmetleri nedeniyle tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulabilir.

19. Kişisel Verilerin Korunmasını İsteme Hakkı

Yabancıların kimlik, pasaport, adres, sağlık, banka ve biyometrik bilgileri kişisel veri niteliğindedir.

Şirketler ve kişiler bu verileri hukuka uygun amaçlarla işlemeli, gerekli güvenlik önlemlerini almalı ve hukuki dayanak bulunmaksızın üçüncü kişilerle paylaşmamalıdır.

20. Aile Hayatına Saygı Gösterilmesini İsteme Hakkı

Yabancının Türk vatandaşı eşi, çocukları veya Türkiye’de yerleşik aile bireyleri bulunabilir.

İkamet, sınır dışı ve giriş yasağı işlemlerinde aile hayatı, çocuğun üstün yararı ve yabancının Türkiye’de kurduğu bağlar dikkate alınmalıdır. Ancak aile bağlarının bulunması her idari işlemi kendiliğinden hukuka aykırı hâle getirmez.

21. Evlenme ve Boşanma Hakkı

Yabancılar, evlenme ehliyeti ve gerekli belgeler bakımından ilgili hukuk kurallarını karşılamaları hâlinde Türkiye’de evlenebilir.

Türkiye’de boşanma davası açılması, nafaka, velayet ve mal paylaşımı talepleri ise milletlerarası yetki ve uygulanacak hukuk kurallarına göre değerlendirilir.

22. Miras Hakkı

Yabancılar Türkiye’de mirasçı olabilir. Ancak taşınmaz mirası, mirasçılık belgesi, veraset vergisi ve yabancıların taşınmaz edinme sınırlamaları birlikte incelenmelidir.

Yabancı ülkeden alınan mirasçılık veya mahkeme belgelerinin Türkiye’de kullanılabilmesi için apostil, tercüme, noter onayı veya tanıma işlemi gerekebilir.

23. Suç Mağduru Olarak Şikâyetçi Olma Hakkı

Yabancılar dolandırıcılık, tehdit, şiddet, hırsızlık, iş kazası, insan ticareti veya başka bir suçun mağduru olduklarında kolluk makamlarına ya da savcılığa başvurabilir.

Şikâyet sırasında tercüman ve avukat yardımı talep edilebilir. Pasaporta el konulması, zorla çalıştırma veya insan ticareti şüphesinde gecikmeden resmî makamlara başvurulmalıdır.

24. Sınır Dışı Kararına Karşı Mahkemeye Başvurma Hakkı

Sınır dışı etme kararı verilen yabancı, karara karşı yetkili idare mahkemesine başvurabilir. Bu davalarda özel ve kısa dava süreleri bulunduğundan tebligat alındığında beklenmemelidir.

İkamet izni reddi ile sınır dışı kararı aynı işlem değildir. Her kararın gerekçesi ve başvuru süresi ayrı ayrı incelenmelidir. Göç İdaresi sınır dışı etme kararları ve yargı yoluna ilişkin resmî bilgi yayımlamaktadır.

25. İdari Gözetim Kararına İtiraz Etme Hakkı

Geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutulan yabancı, kararın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa sulh ceza hâkimliğine başvurabilir.

İdari gözetimin kanuni gerekçesi, gerekliliği ve devam koşulları düzenli olarak değerlendirilmelidir. Yabancının avukatı, yasal temsilcisi veya belirli şartlarda kendisi başvuru yapabilir.

Yabancıların Hakları Sınırsız mıdır?

Yabancıların temel hakları korunmakla birlikte Türkiye’ye giriş, ülkede kalış, çalışma, taşınmaz edinme ve siyasi faaliyetler gibi alanlarda kanuni sınırlamalar uygulanabilir.

Örneğin yabancı;

• Geçerli ikamet veya çalışma statüsünü korumalı,
• Adres değişikliklerini bildirmeli,
• İzin almadan çalışmamalı,
• Gerçeğe aykırı belge sunmamalı,
• Vize ve ikamet süresini ihlal etmemeli,
• Kamu düzeni ve güvenliğine ilişkin kurallara uymalıdır.

Yasal kalış süresinin ihlali, somut olayın şartlarına göre para cezası, sınır dışı işlemi veya Türkiye’ye giriş yasağı sonucunu doğurabilir.

Türkiye’de Yabancılar Hak İhlali Yaşadığında Ne Yapmalıdır?

Hak ihlali yaşayan yabancı öncelikle bütün belgeleri saklamalıdır. Sözleşmeler, dekontlar, mesajlar, tebligatlar, tutanaklar ve elektronik yazışmalar ileride delil olarak kullanılabilir.

İdari veya yargısal başvurular çoğu zaman süreye bağlıdır. Özellikle ikamet izni reddi, sınır dışı kararı, icra emri, işten çıkarma ve mahkeme tebligatlarında beklemek hak kaybına yol açabilir.

Göç ve ikamet işlemleri hakkında yabancılar, Yabancılar İletişim Merkezi YİMER 157 üzerinden bilgi alabilir. Yurt dışından ise Göç İdaresinin belirttiği uluslararası iletişim numarası kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancılar Türkiye’de dava açabilir mi?

Evet. Yabancılar özel hukuk, iş, aile, ceza ve idare hukuku alanlarında dava açabilir ve kendilerine karşı açılan davalarda savunma yapabilir.

İkamet izni olan yabancı otomatik olarak çalışabilir mi?

Hayır. İkamet izni tek başına çalışma hakkı sağlamaz. Çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti alınmalıdır.

Yabancı Türkiye’de ücretsiz avukat talep edebilir mi?

Maddi durumu ve dosyanın niteliği uygun olan yabancılar adli yardım veya zorunlu müdafilik hükümlerinden yararlanabilir.

Yabancı kiracı evden hemen çıkarılabilir mi?

Hayır. Ev sahibi yalnızca kanunda öngörülen nedenlere ve usule dayanarak tahliye talep edebilir.

Yabancı sınır dışı kararına itiraz edebilir mi?

Evet. Ancak sınır dışı kararlarında özel ve kısa dava süreleri bulunduğundan hızlı hareket edilmelidir.

Yabancı Türkiye’de mirasçı olabilir mi?

Evet. Bununla birlikte taşınmaz edinme sınırlamaları, uygulanacak hukuk ve veraset işlemleri ayrıca değerlendirilir.

Yabancı suç mağduru olduğunda nereye başvurabilir?

Polis, jandarma veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir. Gerektiğinde tercüman ve avukat talep edebilir.

Yabancının pasaportunu işveren alabilir mi?

İşverenin yabancının pasaportunu zorla tutması hukuki ve cezai sorun oluşturabilir. Böyle bir durumda resmî makamlara başvurulmalıdır.

İkamet izni reddedilen yabancı yeniden başvuru yapabilir mi?

Ret gerekçesine göre yeniden başvuru veya idare mahkemesinde iptal davası seçenekleri değerlendirilebilir.

Yabancılar Hukukunda Uzman Desteği

Türkiye’de yaşayan yabancıların hakları yalnızca ikamet izniyle sınırlı değildir. Çalışma, sağlık, taşınmaz, kira, tüketici, şirket, aile, miras ve ceza hukuku alanlarında da yasal koruma bulunmaktadır.

Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin ve Bursa başta olmak üzere Türkiye genelinde yabancıların yaşadığı hukuki uyuşmazlıklarda doğru sürede doğru başvurunun yapılması önemlidir.

FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK, yabancıların ikamet ve çalışma izinleri, sınır dışı kararları, taşınmaz işlemleri, işçilik alacakları, şirket kuruluşları, aile ve miras uyuşmazlıklarında hukuki destek sunmaktadır.

Av. Arb. Fırat Fesih Kaya, yabancı gerçek kişiler ve uluslararası şirketlerin Türkiye’deki haklarının korunmasına yönelik profesyonel danışmanlık ve dava hizmeti sağlamaktadır.

Hak kaybı yaşamamak için uzman desteği şarttır.

Hemen Ara: 0312 434 22 22
WhatsApp: 0532 769 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr

Bu makale genel bilgilendirme amaçlı olup, herhangi bir hak kaybına uğramamak adına kendi özel durumunuz için avukatınıza danışmanızı tavsiye ederiz.