Üretici Ayıplı Mal Gönderirse Ticari Alıcı Hangi Haklara Sahiptir? (2026 Güncel Rehber)

Üreticinin ticari alıcıya ayıplı mal göndermesi halinde iade, bedel indirimi, ücretsiz onarım, değişim ve tazminat haklarını öğrenin.

Ayıplı Mal Nedir?

Ticari satışta ayıplı mal; sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımayan, kullanım amacına uygun olmayan, teknik şartnameye uymayan veya beklenen faydayı sağlamayan üründür.

Ayıp;

• Ürünün çalışmaması,
• Eksik veya hatalı parça içermesi,
• Teknik özellikleri karşılamaması,
• Miktar veya kalite bakımından sözleşmeye aykırı olması,
• Güvenlik riski taşıması,
• Üretim, tasarım veya montaj hatası bulunması

şeklinde ortaya çıkabilir.

Ayıp teslim sırasında açıkça görülebileceği gibi, ürünün kullanılmasıyla daha sonra da ortaya çıkabilir.

Ticari Alıcı Tüketici Sayılır mı?

Şirketin ticari faaliyeti kapsamında yaptığı alımlarda genellikle tüketici işlemi değil, ticari satış ilişkisi söz konusu olur. Bu nedenle ticari alıcının hakları esas olarak Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, sözleşme hükümleri ve ürün güvenliği mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir.

Mal, ticari faaliyet dışında kişisel kullanım amacıyla alınmışsa 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun gündeme gelebilir. Ancak şirketin üretiminde, satışında veya hizmet faaliyetinde kullanmak üzere aldığı ürünlerde ticari hükümler uygulanır.

Ticari Alıcının Ayıplı Mal Karşısındaki Seçimlik Hakları

Ayıplı mal teslim edildiğinde ticari alıcı, somut olayın özelliklerine göre aşağıdaki haklardan birini kullanabilir:

• Sözleşmeden dönme ve ürünü iade etme,
• Satış bedelinde ayıp oranında indirim isteme,
• Ücretsiz onarım talep etme,
• Ayıpsız misliyle değiştirme isteme,
• Uğranılan zararların tazminini talep etme,
• Sözleşmedeki cezai şartı isteme,
• Garanti hükümlerinden yararlanma.

Bu hakların hangisinin kullanılacağı; ayıbın niteliğine, onarılabilir olup olmadığına, teslim edilen ürünün önemine ve sözleşmeye göre belirlenir.

Sözleşmeden Dönme ve Ürünü İade Etme

Ayıp önemliyse ticari alıcı sözleşmeden dönebilir. Bu durumda malın iade edilmesi, ödenen bedelin geri alınması ve şartları varsa zararların tazmini istenebilir.

Sözleşmeden dönme özellikle şu durumlarda gündeme gelir:

• Ürünün temel kullanım amacını karşılamaması,
• Ayıbın giderilemeyecek nitelikte olması,
• Onarımın makul sürede yapılamaması,
• Aynı ürünün daha önce de ayıplı gönderilmiş olması,
• Ayıbın şirketin üretim veya satış faaliyetini durdurması.

Ürün kullanılmış olsa bile bu durum her zaman dönme hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak kullanımın ayıbın tespitini zorlaştırmaması ve ürünün daha fazla zarar görmemesi gerekir.

Bedel İndirimi Talep Edilebilir mi?

Ayıp ürünü tamamen kullanılamaz hale getirmiyor, ancak değerini veya faydasını azaltıyorsa bedel indirimi istenebilir.

Bedel indirimi hesaplanırken;

• Ayıplı ürünün gerçek piyasa değeri,
• Ayıpsız ürünün değeri,
• Ayıbın kullanım ve satış değerine etkisi,
• Onarım maliyeti,
• Teknik bilirkişi raporu

dikkate alınır.

Ticari alıcı, ürünü elinde tutarak bedel indirimi talep edebilir. Bu yöntem, ayıbın üretim faaliyetini tamamen engellemediği durumlarda tercih edilebilir.

Ücretsiz Onarım ve Ayıpsız Misliyle Değişim

Ayıp giderilebilir nitelikteyse alıcı ücretsiz onarım talep edebilir. Onarımın tüm işçilik, parça, nakliye ve montaj giderleri üretici veya satıcı tarafından karşılanmalıdır.

Ayıp ciddi ve tekrarlanan nitelikteyse ayıpsız misliyle değişim talep edilebilir. Değişim talebi özellikle seri üretim mallarında ve aynı ürünün piyasada bulunabildiği durumlarda önem taşır.

Üretici, değişim yerine sürekli ve başarısız onarım öneriyorsa ticari alıcı diğer seçimlik haklarını kullanabilir.

Üreticiye mi, Satıcıya mı Başvurulmalıdır?

Sözleşmenin tarafı çoğu zaman satıcı veya distribütördür. Bu nedenle sözleşmeden kaynaklanan ayıp hakları öncelikle satıcıya karşı ileri sürülür.

Bununla birlikte üreticinin doğrudan sorumluluğu da gündeme gelebilir. Özellikle;

• Üretim hatası,
• Tasarım hatası,
• Güvenlik uyarılarının eksikliği,
• Yanlış teknik belge,
• Hatalı kullanım talimatı,
• Ürünün piyasaya güvenli olmayan şekilde sunulması

varsa üreticiye karşı ayrıca tazminat talep edilebilir.

Sözleşmede garanti veren tarafın kim olduğu, ürünün ithalatçı veya distribütör aracılığıyla alınıp alınmadığı ve zararın niteliği birlikte incelenmelidir.

Ayıp İhbarı Ne Zaman Yapılmalıdır?

Ticari satışlarda ayıp ihbarı büyük önem taşır. Türk Ticaret Kanunu’nun ticari satışlara ilişkin hükümleri uyarınca alıcı, teslim aldığı malı mümkün olan en kısa sürede incelemelidir.

Açıkça görülebilen ayıplarda inceleme ve bildirim süresinin geçirilmesi hak kaybına neden olabilir. Gizli ayıplar ise ortaya çıktığı anda gecikmeden bildirilmelidir.

İhbar;

• Noter aracılığıyla,
• KEP üzerinden,
• E-posta ile,
• Sözleşmede belirtilen bildirim yöntemiyle

yapılabilir. Bildirimde ayıbın ne olduğu, hangi tarihte fark edildiği ve hangi hakkın kullanıldığı açıkça belirtilmelidir.

Ayıplı Mal Tesliminde Deliller Nelerdir?

Ticari alıcı, ayıbı ve zararını belgelemelidir. Kullanılabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Satış sözleşmesi,
• Sipariş formu,
• Teknik şartname,
• Fatura ve irsaliye,
• Teslim tutanağı,
• Ürün fotoğraf ve videoları,
• Servis ve arıza kayıtları,
• E-posta ve WhatsApp yazışmaları,
• Garanti belgeleri,
• Laboratuvar ve kalite kontrol raporları,
• Bilirkişi incelemesi,
• İade ve değişim belgeleri,
• Üretim duruş kayıtları.

Ayıplı ürün üzerinde değişiklik yapılmadan önce delil tespiti talep edilmesi özellikle önemlidir. Ürün tamir edilir veya parçaları değiştirilirse ayıbın ilk haliyle ispatı zorlaşabilir.

Ayıplı Mal Nedeniyle Hangi Zararlar Talep Edilebilir?

Ayıplı ürün nedeniyle yalnızca ürün bedeli değil, doğrudan ve belgelenebilir diğer zararlar da talep edilebilir. Bunlar;

• Ürünün iade ve nakliye giderleri,
• Onarım ve teknik servis masrafları,
• Üretimin durması nedeniyle oluşan zarar,
• Müşterilere ödenen cezai şartlar,
• Alternatif ürün satın alma fiyat farkı,
• İhracat veya teslimat sözleşmelerinden doğan kayıplar,
• Makul ölçüde kâr kaybı,
• Ürünün başka mallara verdiği zarar

olabilir.

Kâr kaybı talep edilecekse satış kayıtları, müşteri siparişleri, üretim kapasitesi ve önceki ticari verilerle zarar somutlaştırılmalıdır.

Ayıplı Mal Başka Ürünlere Zarar Verirse Ne Olur?

Ayıplı makine, parça veya hammadde başka ürünlerin bozulmasına ya da üretim hattının zarar görmesine neden olabilir. Bu durumda yalnızca ayıplı ürünün bedeli değil, ortaya çıkan doğrudan zararlar da talep edilebilir.

Örneğin hatalı bir parça nedeniyle üretim hattı durur veya tamamlanan ürünler kullanılamaz hale gelirse teknik inceleme yapılması gerekir. Zarar ile üretim hatası arasındaki nedensellik bilirkişi raporuyla ortaya konulabilir.

Dava ve Arabuluculuk Süreci

Ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk şartı gündeme gelebilir. Görüşmelerde ürünün değiştirilmesi, onarım, bedel indirimi, iade ve zarar ödemesi müzakere edilebilir.

Anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlığın niteliğine göre Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açılabilir. Sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlığın hakem önünde çözülmesi gerekebilir.

Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa ve Mersin’de faaliyet gösteren şirketler bakımından yetkili mahkeme, sözleşmedeki yetki şartı ve tarafların merkez adresleri ayrıca değerlendirilmelidir.

2026 İçin Önemli Uygulama Noktaları

2026 yılında ticari alıcıların özellikle şu konulara dikkat etmesi gerekir:

• Sipariş ve teknik şartnamelerin yazılı hazırlanması,
• Teslim anında fotoğraf ve video alınması,
• Açık ayıpların hemen bildirilmesi,
• Gizli ayıplar öğrenildiğinde gecikmeden ihbar yapılması,
• Ürün üzerinde bilirkişi incelemesi yapılmadan değişiklik yapılmaması,
• Üretici, satıcı, ithalatçı ve distribütör sorumluluklarının ayrılması,
• Kâr kaybının somut ticari verilerle kanıtlanması.

Av. Arb. Fırat Fesih Kaya, ayıplı mal uyuşmazlıklarında sözleşme, teknik rapor, garanti şartları ve zarar kalemlerini birlikte değerlendirerek ticari alıcıların haklarını korumaya yönelik hukuki süreçleri yürütebilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Üretici ayıplı mal gönderirse ticari alıcı ürünü iade edebilir mi?

Ayıp önemliyse ve sözleşmeden dönme şartları oluşmuşsa ürün iade edilerek bedelin geri alınması istenebilir.

2. Ayıplı mal için bedel indirimi talep edilebilir mi?

Ürün kullanılabilir durumda ancak değeri azalmışsa ayıp oranında bedel indirimi talep edilebilir.

3. Ticari alıcı ayıplı malı ücretsiz tamir ettirebilir mi?

Ayıp onarılabilir nitelikteyse ücretsiz onarım talep edilebilir. Gerekli parça, işçilik ve nakliye giderleri sorumlu tarafa ait olabilir.

4. Ayıp ihbarı e-posta ile yapılabilir mi?

Sözleşmede aksi düzenlenmemişse e-posta kullanılabilir. Ancak KEP veya noter bildirimi ispat bakımından daha güvenlidir.

5. Ayıplı mal kullanılmışsa iade edilebilir mi?

Kullanım, ayıbın tespit edilmesi için zorunlu olmuşsa iade hakkı tamamen ortadan kalkmaz. Ancak ürünün daha fazla zarar görmemesi gerekir.

6. Ayıplı mal nedeniyle üretim durursa kâr kaybı istenebilir mi?

Üretim duruşu ile ayıp arasında doğrudan bağlantı kurulabiliyor ve kayıp ticari belgelerle kanıtlanabiliyorsa kâr kaybı talep edilebilir.

7. Üretici mi yoksa satıcı mı sorumludur?

Sözleşmeden doğan seçimlik haklar çoğunlukla satıcıya karşı ileri sürülür. Üretim, tasarım veya ürün güvenliği kusuru varsa üreticinin doğrudan sorumluluğu da doğabilir.

8. Ayıplı ürün başka mallara zarar verirse tazminat istenebilir mi?

Nedensellik ve zarar ispatlandığında ayıplı ürünün verdiği doğrudan zararlar ayrıca talep edilebilir.

9. Ayıp ihbarı yapılmazsa tüm haklar kaybedilir mi?

Ticari satışlarda süresinde inceleme ve ihbar yapılmaması önemli hak kayıplarına yol açabilir. Gizli ayıp öğrenildiğinde de gecikmeden bildirim yapılmalıdır.

10. Ayıplı mal davasında bilirkişi raporu gerekli midir?

Teknik ayıbın niteliği ve zarar ile bağlantısı çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Özellikle makine, üretim hattı ve teknik ekipman uyuşmazlıklarında bilirkişi delili önemlidir.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlı olup, herhangi bir hak kaybına uğramamak adına kendi özel durumunuz için avukatınıza danışmanızı tavsiye ederiz.

Uzman Hukuki Destek

FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Arb. Fırat Fesih Kaya
Tel: +90 532 769 22 22
Ofis: +90 312 434 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr
Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Tower, Balgat, Çankaya / Ankara