Yabancı İşçinin Fazla Mesai ve İzin Hakları
13 Nisan 2025
Yabancı İşçi İstihdamında Dil Kriterleri ve Hukuki Yansımaları
13 Nisan 2025
1. Yabancı İşçinin İş Kazası Kapsamında Korunması
Türkiye’de yasal veya fiilen çalışan yabancı işçiler de iş kazası durumunda Türk mevzuatının koruması altındadır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun iş kazasına ilişkin hükümleri, sigortalı olarak çalışan tüm bireyleri kapsar. İşçinin uyruk farkı gözetilmeksizin iş yerinde veya işin yürütülmesi sırasında uğradığı kazalar, iş kazası sayılır ve SGK kapsamındaki haklar devreye girer. Yani yasal çalışma izniyle sigortalı olan her yabancı, bu güvencelerden yararlanır.
2. İş Kazasının Tanımı ve Şartları
İş kazası, 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre; işyerinde, işverenin verdiği işi yaparken, işin yürütümü sırasında veya işverence sağlanan araçla işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen olayları kapsar. Yabancı işçi bu kapsamda, örneğin fabrika sahasında yaralanırsa veya şantiyede kaza geçirirse, iş kazası hükümleri geçerli olur. Önemli olan kazanın iş ile bağlantılı olması ve işçinin bu durumu 5 iş günü içinde SGK’ya bildirmesidir.
3. Sigortalı Yabancı İşçinin Hakları
Yasal olarak sigortalı çalıştırılan yabancı işçiler, iş kazası geçirmeleri hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği, tedavi giderlerinin karşılanması, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde yakınlarına bağlanan gelir gibi haklardan faydalanırlar. Ayrıca çalışamadıkları sürede maaşlarının belli bir oranı SGK tarafından ödenir. Bu haklar, yabancı çalışanın Türkiye’deki sosyal güvenlik sistemine dâhil olması sayesinde doğrudan işlerlik kazanır.
4. Kayıt Dışı (Sigortasız) Yabancı İşçinin Durumu
Çalışma izni ya da SGK kaydı olmayan yabancı işçiler için durum daha karmaşıktır. Ancak Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, fiilen bir iş ilişkisi varsa, yabancı sigortalı olmasa dahi iş kazasına karşı koruma altındadır. İşveren, sigortasız çalıştırdığı yabancı bir işçi kazaya uğradığında, hem SGK’ya karşı prim borcu hem de doğrudan maddi ve manevi tazminat sorumluluğuyla karşı karşıya kalır. Bu durumda işçinin dava açma ve SGK’ya şikâyette bulunma hakkı vardır.
5. İşverenin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu
İşveren, yabancı işçiyi sigortasız çalıştırmışsa ve iş kazası meydana gelmişse, ağır hukuki ve cezai yaptırımlarla karşılaşabilir. İşveren, kazaya neden olan tüm kusurlarından sorumlu olur. Ayrıca TCK kapsamında taksirle yaralama veya ölüme sebebiyet verme suçu işlenmiş sayılabilir. Bu durumda işveren hem ceza davası hem de tazminat davası ile karşı karşıya kalabilir. Ayrıca SGK, yaptığı tüm ödemeleri işverene rücu edebilir.
6. İş Kazası Bildirimi Süreci
İş kazası meydana geldiğinde işveren, olayı en geç 3 iş günü içinde SGK’ya e-bildirge sistemi üzerinden bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük yabancı işçiyi de kapsar. Eğer işveren bu bildirimi yapmazsa, hem idari para cezası hem de oluşacak sağlık masraflarının karşılanması gibi ek yükümlülükler doğar. Yabancı işçinin kendisi de doğrudan SGK’ya yazılı veya elektronik olarak iş kazası bildiriminde bulunabilir.
7. Geçici İş Göremezlik ve Ödenek Süreci
Yabancı işçi iş kazası nedeniyle çalışamaz duruma gelmişse ve bu durum sağlık raporuyla belgelenmişse, SGK tarafından günlük geçici iş göremezlik ödeneği bağlanır. Bu ödenek, işçinin çalıştığı gün sayısına ve sigorta primine göre belirlenir. Bu sürede işveren ücret ödemek zorunda değildir, ancak işçiyi işten çıkaramaz. Raporlu olunan günlerde işçinin iş akdi korunur ve tedavi süreci tamamlanana kadar ödenek devam eder.
8. Sürekli İş Göremezlik Geliri
İş kazası sonucunda yabancı işçinin vücudunda kalıcı bir hasar oluşursa, SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilir. Bu gelir, işçinin %10’un üzerinde meslekte kazanma gücünü kaybetmesi halinde ömür boyu ödenir. Eğer işçi tamamen çalışamaz hale gelmişse bu gelir daha yüksek olur. Yabancı işçi, bu gelirden yurtdışına taşınsa bile faydalanmaya devam edebilir; ancak Türkiye ile kendi ülkesi arasında sosyal güvenlik sözleşmesi varsa bu süreç daha hızlı işler.
9. Ölüm Halinde Hak Sahiplerinin Durumu
İş kazası sonucunda yabancı işçi hayatını kaybederse, geride kalan hak sahiplerine –eş, çocuk, anne-baba– ölüm geliri, cenaze yardımı, dul ve yetim aylığı gibi ödemeler yapılır. Bu haklar da SGK tarafından düzenlenir. Ayrıca hak sahipleri, işverene karşı destekten yoksun kalma tazminatı davası açabilir. Yabancı işçinin ailesi Türkiye’de yaşamıyorsa, bu haklar uluslararası hukuk kapsamında ikili anlaşmalar çerçevesinde değerlendirilir.
10. Tazminat Davaları ve Yargı Süreci
İş kazasına uğrayan yabancı işçi ya da hayatını kaybeden işçinin yakınları, işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilirler. Bu dava, işverenin kusur oranına göre belirlenir. Ayrıca SGK, iş kazasına ilişkin yaptığı tüm ödemeleri işverene rücu edebilir. Yabancı işçi, bu davaları Türkiye’de açabileceği gibi, bazı ülkelerde kendi ülkesinde de yargı yoluna gidebilir. Ancak öncelikli ve bağlayıcı olan, olayın gerçekleştiği yerin hukukudur.
11. Yabancı İşçilerin Hukuki Destek Alabileceği Kurumlar
İş kazası geçiren yabancı işçiler, SGK il müdürlüklerine, İŞKUR’a, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na, baroların adli yardım birimlerine ve ALO 170 hattına başvurarak destek alabilir. Ayrıca Göç İdaresi Başkanlığı, yabancı işçilerin mağduriyet yaşadığı durumlarda statülerine ilişkin yönlendirme yapabilir. Hukuki süreç karmaşık olduğundan, yabancı işçilerin bir avukatla çalışmaları veya baroların ücretsiz danışmanlık hizmetlerinden yararlanmaları önerilir.
Resmî Kurum Bağlantıları
- Sosyal Güvenlik Kurumu (İş kazası bildirimi ve ödenekler)
🔗 https://www.sgk.gov.tr - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (İş sağlığı ve güvenliği birimi)
🔗 https://www.csgb.gov.tr - İŞKUR (İş kazası sonrası danışmanlık ve raporlama)
🔗 https://www.iskur.gov.tr - ALO 170 – Çalışma Hayatı İletişim Merkezi
🔗 https://www.alo170.gov.tr - Resmî Gazete (İş sağlığı ve güvenliği yönetmelikleri)
🔗 https://www.resmigazete.gov.tr
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!
