
Uzaktan Çalışma Sırasında İşverenin İşçiyi Denetleme Yetkisi?
9 Nisan 2025
İşverenlerin Engelli İşçi İstihdam Etme Zorunluluğu?
9 Nisan 20251. Engelli İşçilerin Yasal Koruma Altında Olması
Türkiye’de engelli bireylerin çalışma yaşamına aktif katılımını teşvik etmek, sadece sosyal bir sorumluluk değil aynı zamanda anayasal bir yükümlülüktür. Anayasa’nın 50. maddesi ve 4857 sayılı İş Kanunu, engelli bireylerin çalıştırılmasına dair düzenlemeler içerir. Özellikle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile birlikte değerlendirildiğinde, engelli işçiler hem özel sektörde hem kamuda güçlü bir hukuki koruma altındadır. İşverenlerin, bu kapsamdaki işçilerin haklarına tam riayet etmesi ve ayrımcılık yasağına sıkı sıkıya uyması gerekmektedir.
2. Engelli İşçi Çalıştırma Zorunluluğu
İş Kanunu ve İŞKUR mevzuatına göre, özel sektörde 50 ve üzeri işçi çalıştıran işverenler, en az %3 oranında engelli işçi çalıştırmak zorundadır. Kamuda bu oran %4 olarak belirlenmiştir. Bu oran, yalnızca sayısal bir zorunluluk değil, aynı zamanda işverenin sosyal sorumluluğudur. Bu yükümlülüğe aykırı davranan işverenlere her ay için işçi başına ciddi miktarlarda idari para cezası uygulanmaktadır. Engelli kotasına uygun şekilde işe alım yapmayan işverenler hem SGK denetimlerinde hem de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimlerinde ciddi sorunlarla karşılaşabilmektedir.
3. Engelli İşçilerin İşe Alım Sürecindeki Hakları
Engelli bireylerin işe alım süreçlerinde ayrımcılığa uğramamaları anayasal bir zorunluluktur. İşverenler, engelli adayların niteliklerine uygun pozisyonlara başvurmalarını engelleyemez, mülakatlarda sağlık durumunu gerekçe göstererek ret yanıtı veremez. Engelli adayların eşitlik ilkesi kapsamında değerlendirilmesi ve özel koşullar sağlanarak işe alım süreçlerine dahil edilmesi, yasal bir yükümlülük haline gelmiştir. Ayrıca, engelli bireyler için İşkur tarafından özel destekler sağlanmakta ve işverenlere teşvik programları sunulmaktadır. Bu süreçlerdeki her tür ayrımcı uygulama, ayrımcılık yasağı kapsamında dava konusu edilebilir.
4. Engelli İşçilerin Çalışma Koşullarına Uyum Sağlanması
Engelli işçilerin fiziksel ya da zihinsel durumlarına uygun çalışma koşullarının sağlanması, işverenin yasal sorumlulukları arasındadır. İş Kanunu gereğince, engelli çalışanın sağlık ve güvenlik ihtiyaçları göz önünde bulundurularak iş ortamı ve donanımı düzenlenmelidir. Bu yükümlülük, yalnızca ofis düzenlemeleriyle sınırlı olmayıp, tuvalet, dinlenme alanı, asansör, giriş çıkış rampaları gibi tüm fiziksel çevreyi kapsar. Ayrıca çalışma temposu, görev tanımı ve vardiya düzenlemeleri de işçinin engellilik durumuna göre ayarlanmalıdır. Aksi halde bu durum, hem ayrımcılık yasağının ihlali hem de iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir.
5. Ayrımcılık Yasağı ve Eşit Davranma İlkesi
4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca, işverenler işçilerine eşit davranmak zorundadır. Bu bağlamda engelli bir çalışana engelliliği nedeniyle daha düşük ücret verilmesi, terfi ettirilmemesi ya da mobbinge uğraması kesinlikle yasaktır. Ayrımcılık yasağının ihlali durumunda işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatı talep edebilir. Ayrıca engelli çalışan, ayrımcılığa uğradığını ispatladığında işveren aleyhine ayrımcılık tazminatı davası açabilir. Bu nedenle işverenin eşitlik ilkesini her kademede uygulaması ve tüm çalışanlarına aynı düzeyde hak tanıması zorunludur.
6. Engelli İşçilerin Fazla Mesai Hakkı ve Sınırları
Engelli işçiler için fazla mesai, sağlık durumu ve engellilik türüne göre özel olarak değerlendirilmelidir. 4857 sayılı Kanun’da açık bir yasak bulunmamakla birlikte, engelli işçinin açık rızası olmadan fazla mesaiye zorlanması hukuka aykırıdır. Ayrıca doktor raporu ile fazla çalışmasının sağlık açısından sakıncalı olduğu belgelenen bir engelli işçinin fazla mesaiye zorlanması, işveren açısından ağır bir hak ihlali anlamına gelir. Bu bağlamda işverenin, engelli çalışana yazılı bir bilgilendirme yapması ve fazla mesaiyi kabul edip etmediğine dair onay alması gerekir.
7. Engelli İşçilerin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Durumu
Engelli işçilerin çalıştığı işyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde ek önlemler alınması zorunludur. Risk değerlendirmeleri yapılırken işçinin engellilik durumu mutlaka göz önünde bulundurulmalı ve özel güvenlik önlemleri geliştirilmelidir. İşveren; yangın, deprem, tahliye, acil çıkış gibi durumlarda engelli çalışanların ihtiyaçlarını karşılayacak düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür. Ayrıca işyerinde bir işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bulunuyorsa, bu uzmanlar engelli işçilerin dosyalarını özel olarak takip etmeli ve risk analizlerini kişisel bazda yapmalıdır. Bu yükümlülüklerin ihlali, idari para cezasının yanı sıra iş kazalarında işverenin sorumluluğunu da artırır.
8. Engelli İşçilere Tanınan Vergi ve Prim Teşvikleri
Engelli bireylerin istihdamını teşvik etmek amacıyla devlet, işverenlere çeşitli vergi ve SGK primi avantajları sağlamaktadır. Örneğin, engelli işçi çalıştıran işverenin bu işçiler için ödemesi gereken SGK işveren primi Hazine tarafından karşılanmaktadır. Ayrıca gelir vergisinde engelli işçilere özel indirim uygulanmakta, bu da net ücretin yükselmesini sağlamaktadır. İŞKUR da engelli istihdamı için işverene destek vererek, yeni engelli personel istihdamı durumunda istihdam teşvik programları uygulamaktadır. Ancak bu teşviklerden yararlanabilmek için işverenin yasal prosedürleri eksiksiz yerine getirmesi ve belgeleri zamanında ibraz etmesi gerekir.
9. İşten Çıkarma ve Engelli İşçinin Korunması
Engelli işçilerin iş sözleşmelerinin feshi, özel koruma altına alınmıştır. İşveren, engelli çalışanın performansına ya da davranışına dayanmayan hiçbir gerekçeyle iş akdini feshedemez. Ayrıca fesih durumunda, işverenin yazılı gerekçe göstermesi ve işçiye ihbar süresine uygun davranması şarttır. Keyfi işten çıkarmalar, ayrımcılık yasağı kapsamında değerlendirilebilir ve işvereni hem kıdem tazminatı hem de ayrımcılık tazminatı ödemeye mecbur bırakabilir. Engelli işçinin işten çıkarılmasında İş Kanunu’nun 18. ve devamı maddeleri uyarınca, geçerli fesih nedenleri açıkça ispat edilmelidir.
10. Resmî Kurumlar ve Bilgi Edinme Kaynakları
Engelli işçilerin haklarıyla ilgili detaylı bilgi edinmek, başvurularda bulunmak ya da ayrımcılıkla karşılaşıldığında destek almak için aşağıdaki resmî kurum bağlantılarına başvurabilirsiniz:
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Engelli Hizmetleri: https://www.aile.gov.tr
- Türkiye İş Kurumu (İŞKUR): https://www.iskur.gov.tr
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): https://www.sgk.gov.tr
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: https://www.csgb.gov.tr
- Resmî Gazete (Mevzuatlar ve Tebliğler): https://www.resmigazete.gov.tr
- Engelliler Hakkında Kanun (5378 sayılı): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5378&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!




