
Engelli İşçilere Yönelik İş Sağlığı ve Güvenliği Tedbirleri?
9 Nisan 2025
Engelli İşçi Çalıştırma Teşvikleri Nelerdir?
9 Nisan 20251. Engelli İşçilerin Hukuki Koruma Altındaki Statüsü
Engelli işçiler, hem İş Kanunu hem de Engelliler Hakkında Kanun kapsamında özel korumaya sahiptir. Bu koruma, yalnızca istihdam sürecini değil; iş sözleşmesinin feshi hallerini de kapsamaktadır. Anayasa’nın eşitlik ilkesi, engellilerin ayrımcılığa karşı korunmasını temel insan hakkı olarak görmektedir. Bu doğrultuda, bir işverenin engelli bir çalışanın sözleşmesini sona erdirmesi ciddi gerekçelere dayanmak zorundadır. Keyfi fesihler, hem kıdem ve ihbar tazminatı doğurur hem de işveren aleyhine ayrımcılık tazminatına yol açabilir.
2. İş Kanunu’na Göre Geçerli Fesih Sebepleri
4857 sayılı İş Kanunu, işverenin iş sözleşmesini feshetmesi için “geçerli neden” şartı arar. Bu neden, işçinin performans düşüklüğü, işin gerekliliklerinin değişmesi, ekonomik kriz, yeniden yapılanma gibi nesnel gerekçelere dayanmalıdır. Engelli işçinin feshi söz konusu olduğunda ise bu nedenler daha da dikkatle değerlendirilmelidir. İşveren, engellilik durumu nedeniyle değil; objektif gerekçelerle hareket etmelidir. Aksi takdirde yapılan fesih, açıkça ayrımcılık yasağının ihlali anlamına gelir ve işverenin tazminat yükümlülüğü doğar.
3. Ayrımcılık Yasağı Kapsamında Fesih Durumu
İş Kanunu’nun 5. maddesi, engellilik dahil hiçbir kişisel farklılık nedeniyle işçiye farklı muamele yapılamayacağını belirtir. Engelli işçinin engelliliği nedeniyle işten çıkarılması veya bu durumun feshe gerekçe gösterilmesi ayrımcılık yasağının doğrudan ihlalidir. Bu gibi durumlarda işçi, sadece kıdem ve ihbar tazminatı değil; aynı zamanda ayrımcılık tazminatı talep edebilir. Ayrıca işveren, feshin gerekçesini ispatla yükümlüdür. İşçi böyle bir ihlalle karşılaştığında yargı yoluna başvurarak haklarını alabilir.
4. Engelli İşçinin Kıdem Tazminatına Hak Kazanması
Engelli işçinin, iş sözleşmesi işveren tarafından haksız şekilde feshedilirse, kıdem tazminatına hak kazanır. Bu hak, işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması koşuluyla doğar. Kıdem tazminatı, işçinin her tam yıl için 30 günlük brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Ayrıca engelli işçinin fesih sebebi ayrımcılık ya da sağlık durumu ile ilgili baskılar ise, bu durum işçinin haklı fesih yapmasına da olanak tanır. Bu durumda işçi, kendi ayrılmış olsa bile kıdem tazminatını alabilir.
5. İhbar Tazminatı ve Süreler
İşverenin, iş sözleşmesini feshetmeden önce ihbar sürelerine uyması gereklidir. Bu süreler, işçinin kıdemine göre 2 ila 8 hafta arasında değişir. Engelli işçi bu ihbar süresi boyunca çalıştırılmadan işten çıkarılırsa, işveren ona ihbar tazminatı ödemek zorundadır. Ayrıca engelli işçinin durumu göz önünde bulundurularak, fesih öncesi süreçte psikolojik hazırlık, sosyal destek ve bilgilendirme yapılması işverenin etik sorumlulukları arasındadır. Bu yükümlülüklere uyulmaması hâlinde, işverenin yükümlülüğü sadece tazminatla sınırlı kalmaz; kamu denetimi açısından da sorun doğurabilir.
6. Haklı Nedenle Fesih ve Engelli İşçinin İnisiyatifi
Engelli işçi, işveren tarafından sistematik ayrımcılığa, mobbinge ya da uygun olmayan çalışma koşullarına maruz kalıyorsa, İş Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca haklı nedenle sözleşmesini feshedebilir. Bu durumda engelli işçi, kıdem tazminatına hak kazanır ve işsizlik ödeneğine başvurabilir. Ayrıca yaşadığı ayrımcılık veya sağlık riskleri nedeniyle uğradığı zararı tazminat davası yoluyla talep edebilir. Bu hak, engelli işçinin işverene karşı yalnızca savunmasız bir konumda olmadığını, aynı zamanda yasal koruma altında olduğunu da gösterir.
7. İşe İade Davası Açma Hakkı
Engelli işçinin iş sözleşmesi geçersiz nedenle feshedildiyse, işe iade davası açma hakkı bulunmaktadır. Bu hak, 30 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde ve en az 6 ay çalışan işçiler için geçerlidir. İşçi, feshin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalı; anlaşma sağlanamaması hâlinde dava açmalıdır. Mahkeme feshin geçersiz olduğuna karar verirse, işçiye işe iade hakkı tanınır ve 4 aya kadar boşta geçen süre ücretine ek olarak en az 4 aylık tazminat ödenir. Engelli işçiler için bu süreç, yalnızca adaleti değil; aynı zamanda onurlu yaşam hakkını da temsil eder.
8. Mobbing Nedeniyle Sözleşmenin Sona Ermesi
Engelli çalışanlar, zaman zaman işyerlerinde sistematik dışlanma, alay edilme, küçümsenme gibi psikolojik taciz türleriyle karşı karşıya kalabilir. Bu durum, mobbing olarak tanımlanır ve hukuki olarak tazminat hakkı doğurur. Engelli işçi, bu baskılar nedeniyle iş sözleşmesini feshederse, kıdem tazminatına ek olarak manevi tazminat da talep edebilir. Mobbing iddiasının ispatı için tanıklar, e-postalar, yazılı belgeler, sağlık raporları gibi deliller önemlidir. Mobbinge uğrayan engelli çalışan, aynı zamanda ALO 170, TİHEK ve iş mahkemelerine başvurarak yasal süreç başlatabilir.
9. Engelli İşçinin İşsizlik Maaşı Hakkı
İş sözleşmesi haksız yere feshedilen engelli işçi, işsizlik maaşı alma hakkına sahiptir. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için işçinin son 3 yılda en az 600 gün prim ödemesi ve son 120 gün kesintisiz çalışmış olması gerekir. İşçinin kendi isteğiyle işten ayrılması durumunda bu haktan yararlanması mümkün değildir. Ancak eğer ayrılma sebebi mobbing, ayrımcılık ya da sağlıkla ilgili haklı bir neden ise, bu durum işsizlik ödeneği açısından da değerlendirmeye alınabilir. İşçi, İŞKUR’a başvurarak gerekli süreci başlatmalıdır.
10. Tazminat Dışında Açılabilecek Diğer Davalar
İş sözleşmesinin haksız şekilde feshedilmesi yalnızca kıdem, ihbar ya da ayrımcılık tazminatlarını doğurmaz. Engelli işçi aynı zamanda manevi tazminat, ayrımcılık nedeniyle maddi zarar, mobbing nedeniyle kişilik haklarının ihlali gibi gerekçelerle de dava açabilir. Ayrıca işverenin engellilik bilgisini izinsiz şekilde üçüncü kişilerle paylaşması durumunda KVKK ihlali nedeniyle şikâyet yoluna da başvurabilir. Bu davalar hem bireysel hak arayışı açısından hem de emsal kararlar bakımından toplumsal etki yaratır. Bu nedenle engelli işçinin yasal danışmanlık alarak süreci profesyonel yürütmesi büyük önem taşır.
11. Resmî Başvuru Yolları ve Kurum Bağlantıları
Engelli işçilerin iş sözleşmesinin feshi halinde yasal haklarını öğrenmek, başvuru yapmak veya destek almak için aşağıdaki resmî kurumlara başvurabilirsiniz:
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: https://www.csgb.gov.tr
- Türkiye İş Kurumu (İŞKUR): https://www.iskur.gov.tr
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): https://www.sgk.gov.tr
- Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK): https://www.tihek.gov.tr
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK): https://www.kvkk.gov.tr
- ALO 170 Çalışma Hayatı İletişim Merkezi: https://www.alo170.gov.tr
- Resmî Gazete (Güncel Mevzuat): https://www.resmigazete.gov.tr
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!




