İşçinin Sağlık Verilerinin İşlenmesi ve Hukuki Sınırlar?

1. Sağlık Verileri Neden Özel Nitelikli Veridir?

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında sağlık verileri, “özel nitelikli kişisel veri” olarak kabul edilmektedir. Bu durum, sağlık verilerinin doğrudan bireyin mahremiyetini ilgilendirmesi ve ihlali durumunda kişinin fiziksel, ruhsal ve sosyal bütünlüğünü ciddi biçimde etkileyebilecek olmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle işçi-işveren ilişkisi bağlamında, sağlık verilerinin hassasiyeti iki kat daha önemlidir. Çünkü işverenin elindeki bu veriler hem işe alım sürecinde hem de iş akdi boyunca işçiye karşı kötüye kullanılma riskini taşır.

2. İşverenin Sağlık Verisini İşleme Nedenleri

İşverenler, çalışanlarına yönelik sağlık verilerini genellikle iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla işler. Bu bağlamda işe giriş raporları, periyodik muayeneler, iş kazası sonrası sağlık kayıtları gibi bilgiler toplanabilir. Ancak bu veriler yalnızca İSG mevzuatı çerçevesinde ve zorunlu olduğu ölçüde işlenebilir. Keyfi olarak sağlık bilgisi toplanması ya da bu bilgilerin amacı dışında kullanılması hem etik hem de hukuki anlamda ihlal teşkil eder.

3. Sağlık Verilerinin İşlenmesinde Açık Rıza Gerekliliği

Sağlık verilerinin işlenmesi kural olarak ilgili kişinin açık rızasına bağlıdır. Ancak 6698 sayılı Kanun’un 6/3. maddesi gereğince, kanunlarda açıkça öngörülen durumlarda ve sağlık personeli tarafından sır saklama yükümlülüğüne uygun biçimde işlenmek kaydıyla açık rıza aranmaksızın da işlem yapılabilir. Yani işyeri hekimi tarafından yapılan sağlık kontrolleri bu kapsamdadır. Ancak bunun dışında kalan tüm durumlar için mutlaka açık rıza alınmalı ve bu rıza özgür iradeyle, bilgilendirmeye dayalı şekilde verilmelidir.

4. İşe Alım Sürecinde Sağlık Bilgisi Toplanması

İşe girişte adaylardan sağlık raporu talep edilmesi olağan bir uygulamadır. Ancak bu süreçte adayın HIV pozitifliği, hamileliği, psikolojik durumu gibi özel nitelikli bilgilerinin istenmesi, ayrımcılık yasağına aykırıdır. Bu tür verilerin sadece işin niteliği gerektiriyorsa ve mevzuata dayanıyorsa alınması hukuka uygundur. Aksi takdirde, işverenin işe alım sürecinde ayrımcılık yaptığı, kişisel verileri amaç dışı kullandığı kabul edilir ve bu durum ciddi yaptırımlarla karşılaşmasına neden olur.

5. İşyeri Hekimi Dışındaki Kişilerin Erişim Yetkisi

Sağlık verilerine yalnızca sır saklama yükümlülüğü olan sağlık personeli ve ilgili kişinin açık rıza verdiği durumlarda belirli kişiler erişebilir. İşveren ya da insan kaynakları personelinin bu verilere doğrudan erişmesi KVKK’ya aykırıdır. Örneğin, işyeri hekiminin hazırladığı sağlık raporunun, sadece rapor sonucu iletilmek suretiyle işverene aktarılması yeterlidir. Detaylı sağlık geçmişinin paylaşılması, veri güvenliğini ihlal eder ve cezai sorumluluk doğurabilir.

6. Sağlık Verilerinin Saklama Süresi ve Silinmesi

KVKK’ya göre sağlık verileri, yalnızca işlenme amacıyla sınırlı süre boyunca saklanmalı ve bu süre sona erdiğinde silinmeli, yok edilmeli ya da anonim hale getirilmelidir. Örneğin, işten ayrılan bir çalışanın sağlık verileri iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri açısından belirli bir süre (genellikle 15 yıl) saklanabilir. Ancak bu sürenin ardından verilerin sistemden güvenli bir şekilde çıkarılması yasal bir zorunluluktur. Bu süreci yönetemeyen işverenler, hem veri ihlaliyle hem de yüksek para cezalarıyla karşılaşabilir.

7. Sağlık Verilerinin Üçüncü Kişilere Aktarımı

İşçinin sağlık verileri, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın üçüncü kişilerle paylaşılmaz. İşverenin bu verileri sigorta şirketi, danışman firma veya başka bir işverenle paylaşması ancak açık rızaya veya hukuki zorunluluğa dayanıyorsa mümkündür. Bu durumun istisnası, hayati tehlike arz eden haller ya da kamu sağlığına yönelik tehditlerdir. Bunun dışında yapılacak her paylaşım hem KVKK hem de Türk Ceza Kanunu kapsamında suç teşkil edebilir.

8. İşyeri Ortamında Sağlık Bilgilerinin Korunması

Sağlık verilerinin işyeri ortamında fiziksel ve dijital güvenliğinin sağlanması da işverenin yükümlülüğüdür. Kilitli dolaplarda saklanmayan evraklar, şifresiz bilgisayarlarda tutulan raporlar, herkesin erişebildiği e-posta zincirlerinde dolaşan sağlık kayıtları gibi durumlar, veri ihlali sayılır. İşverenin bu noktada teknik ve idari tedbirleri eksiksiz uygulaması gerekmektedir. Aksi durumda hem çalışanın özel hayatı zarar görür hem de işverenin prestiji sarsılır.

9. İşçinin Sağlık Verileri Üzerindeki Hakları

Çalışan, KVKK’nın 11. maddesi uyarınca; verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, silinmesini veya düzeltilmesini isteme, amacı dışında kullanıldığını tespit ederse şikâyette bulunma hakkına sahiptir. Bu haklar yalnızca iş akdi devam ederken değil, sonrasında da geçerlidir. İşverenin bu talepleri dikkate alması ve zamanında yanıt vermesi, yasal yükümlülük olduğu kadar işyeri barışının devamı açısından da büyük önem taşır.

10. Sağlık Verilerinin Kötüye Kullanılması ve Cezai Sorumluluk

Sağlık verilerinin amacı dışında kullanılması, özellikle işten çıkarma, cezalandırma veya mobbing amacıyla değerlendirilmesi halinde, hem idari para cezası hem de Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezası gündeme gelebilir. Örneğin, bir çalışanın psikolojik rahatsızlığının diğer çalışanlarla paylaşılması ya da bu nedenle ayrımcılığa uğraması, hem KVKK’ya hem de Türk Ceza Kanunu’nun 136. maddesine aykırıdır. Bu tür eylemler aynı zamanda tazminat yükümlülüğünü de doğurur.

11. Denetim ve Kurul Kararları Işığında Uyum Süreci

Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK Kurulu), özellikle sağlık verilerinin işlenmesi konusunda denetim ve incelemeleri artırmış, birçok şirkete ceza uygulamıştır. Bu kararlar, işverenlerin sağlık verileri konusunda en küçük ihmalde bile sorumluluktan kaçamayacağını ortaya koymuştur. Bu nedenle şirketlerin veri envanteri oluşturması, sağlık verilerine ilişkin özel politika geliştirmesi ve işyeri hekimiyle işbirliği içinde olması gereklidir.

---

İlgili Resmi Kurumlar ve Bağlantılar

• Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) Resmi Sitesi
  🔗 https://www.kvkk.gov.tr
• KVKK – Özel Nitelikli Kişisel Veriler Rehberi
  🔗 https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/3746/Ozel-Nitelikli-Kisisel-Verilerin-Islenme-Sartlari
• 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
  🔗 https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6698.pdf

Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!