İşçinin İşveren Tarafından Haksız Yere İşten Çıkarılması?
10 Nisan 2025
İş Kanuna Ayrılık Halinde İdari Para Cezaları?
10 Nisan 2025
1. Askerlik Nedeniyle Fesih Hakkının Hukuki Dayanağı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesi gereği, işçinin askerlik nedeniyle işten ayrılması, haklı fesih nedenleri arasında sayılmıştır. Ayrıca Borçlar Kanunu’nun 435. maddesi de işçinin askerlik hizmetini yerine getirebilmesi için iş sözleşmesini feshetme hakkını açıkça düzenler. Bu çerçevede, işçi askerlik görevini yerine getirmek üzere işyerinden ayrıldığında, bu durum işverenin onayına gerek kalmaksızın iş sözleşmesini sona erdirme hakkını doğurur. Bu hak, sadece zorunlu askerlik için geçerlidir ve işçinin haklı nedenle ayrılmasına dayandığından, tazminat haklarını da beraberinde getirir.
2. Askerlik Nedeniyle Fesihte Bildirim Zorunluluğu
Askerlik nedeniyle işten ayrılacak işçi, bu kararını işverene yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür. Yazılı fesih bildirimi, mümkünse askerlik celp kağıdı veya askerlik şubesinden alınan belge ile birlikte yapılmalıdır. Bildirimde bulunulmaması veya sözlü ayrılma durumlarında işçi haklarını ispat etmekte zorlanabilir. Bu nedenle ayrılış sürecinin belgeli ve kayıt altına alınmış olması büyük önem taşır. Ayrıca işverenin bu bildirimi reddetme veya feshi geçersiz sayma yetkisi bulunmamaktadır; çünkü askerlik kamu görevi kapsamında anayasal bir yükümlülüktür.
3. Askerlik Nedeniyle Ayrılan İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı
İşçinin askerlik nedeniyle iş sözleşmesini feshetmesi halinde, en az bir yıl süreyle aynı işverene bağlı olarak çalışmış olması koşuluyla kıdem tazminatına hak kazanır. Bu tazminat, her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır ve işçinin çalıştığı süre ile orantılı olarak ödenir. Askerlik nedeniyle yapılan fesih, işçinin kendi isteğiyle ayrılması gibi görünse de hukuken haklı nedenle fesih olduğundan tazminat ödenmesi zorunludur. İşverenin bu ödemeyi reddetmesi durumunda işçinin yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır.
4. İhbar Tazminatı Bu Durumda Söz Konusu Olur mu?
Askerlik nedeniyle yapılan fesihlerde ihbar tazminatı gündeme gelmez. Çünkü ihbar tazminatı, işverenin işçiyi süre tanımadan işten çıkarması halinde devreye giren bir hak türüdür. Ancak askerlik, işçinin kamu yükümlülüğü olduğundan, bu fesihte karşılıklı süre tanınması yükümlülüğü aranmaz. Bu nedenle işçi işverene önceden haber vermese dahi ihbar tazminatı ödemez. Aynı şekilde işveren de bu nedenle işçiden ihbar tazminatı talep edemez. Bu durum, işçinin anayasal yükümlülüğü karşısında sosyal hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
5. Askerden Dönen İşçinin İşe Geri Dönme Hakkı
Askerlik görevini tamamlayarak geri dönen işçi, terhis tarihinden itibaren 2 ay içinde eski işine dönmek istediğini yazılı olarak bildirirse, işveren bu talebi karşılamak zorundadır. İş Kanunu’na göre işveren, aynı koşullarda eski işine dönmek isteyen işçiyi, işyerinde uygun bir pozisyon varsa yeniden işe almakla yükümlüdür. Aksi halde işverenin işe almadığı her işçi için tazminat ödeme yükümlülüğü doğar. Bu durum, işçinin askerlik sonrası işsiz kalmasının önlenmesi ve mesleki sürekliliğin korunması açısından önemlidir.
6. Askerlik Nedeniyle Ayrılan İşçinin Sosyal Güvenlik Durumu
Askerlik süresince işçinin sigortalılığı askıya alınır. Ancak askerlikte geçen süre, daha sonra borçlanılarak emeklilik hesabına dahil edilebilir. Bu borçlanma, SGK’ya yapılacak başvuru ile gerçekleşir ve prim gün sayısını artırmak isteyen işçiler için oldukça avantajlıdır. Askerlik öncesi prim gün sayısı ile birlikte hesaplanan bu süreler, emeklilik yaşının öne çekilmesinde önemli rol oynar. Ayrıca işçi, askerlik dönüşü sosyal güvenlik primleri açısından yeniden çalışmaya başladığında kaldığı yerden devam eder.
7. İşverenin Tazminat Ödememe Gerekçesi Geçerli Sayılır mı?
Bazı işverenler, işçinin “kendi isteğiyle ayrıldığı” gerekçesiyle kıdem tazminatını ödemekten kaçınabilir. Ancak bu durum hukuka aykırıdır. İşçinin askerlik sebebiyle işten ayrılması, kendi isteğiyle yapılan bir fesih değil; haklı nedenle bir ayrılıştır. Bu ayrılış türü, hem Yargıtay kararlarında hem de iş hukuku doktrininde tazminat gerektiren bir durum olarak değerlendirilir. Bu nedenle işverenin tazminat ödememesi halinde, işçinin arabuluculuk ve dava yoluna başvurması kaçınılmazdır.
8. Arabuluculuk Süreci ve Dava Hakkı
İşçi, askerlik nedeniyle feshettiği iş sözleşmesi sonrası tazminatını alamazsa, öncelikle zorunlu arabuluculuk sürecine başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, işçi İş Mahkemesi’ne başvurarak tazminat talebinde bulunabilir. Dava sürecinde askerlik belgeleri, iş sözleşmesi, bordrolar gibi belgeler kullanılarak haklılık ispatlanabilir. Mahkemeler genellikle bu tür durumları işçi lehine değerlendirmektedir. Çünkü askerlik gibi anayasal bir yükümlülüğün, işçi aleyhine sonuç doğurması kabul edilemez.
9. Yedek Subaylık ve Bedelli Askerlik Durumları
Yedek subaylık, yedek astsubaylık veya bedelli askerlik gibi farklı statülerde askerlik yapan işçilerin hakları da, genel hükümlere tabidir. Özellikle bedelli askerlik süresi kısa olduğundan, işçiler bu süreyi ücretsiz izin alarak geçirebilir. Ancak yine de iş sözleşmesini feshedip kıdem tazminatını almak isteyen işçiler, bedelli askerliğe dair çağrı yazısını delil olarak sunmalıdır. İşverenin bu durumda kıdem tazminatını ödemesi gerekir. Askerliğin süresi ne olursa olsun, fesih gerekçesi askerlikse, haklar aynıdır.
10. Resmi Kurumlar ve Başvuru Linkleri
Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçilerin haklarını koruyabilmeleri için başvurabilecekleri ve bilgi alabilecekleri başlıca kurumlar şunlardır:
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: https://www.csgb.gov.tr
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) – Askerlik borçlanması ve prim günleri için: https://www.sgk.gov.tr
- İŞKUR – İşe dönüş, işsizlik kaydı ve danışmanlık için: https://www.iskur.gov.tr
- e-Devlet Kapısı – Terhis belgesi ve askerlik süre belgeleri için: https://www.turkiye.gov.tr
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!
