İşverenin Ölümü veya İşyerinin Kapanması Halinde İşçi Hakları?
10 Nisan 2025
İşçinin Askerleri Nedeniyle İşten Ayrılması ve Hakları?
10 Nisan 2025
1. Haksız Fesih Nedir ve Ne Anlama Gelir?
Haksız fesih, işverenin geçerli veya haklı bir nedene dayanmadan işçinin iş sözleşmesini sona erdirmesidir. Türk İş Hukuku’na göre, işverenin işçiyi işten çıkarması için ya haklı neden (örneğin işçinin işyerinde hırsızlık yapması) ya da geçerli neden (örneğin ekonomik daralma, performans düşüklüğü gibi) göstermesi gerekmektedir. Bu nedenler 4857 sayılı İş Kanunu’nda açıkça düzenlenmiştir. Ancak herhangi bir gerekçe göstermeden veya göstermiş gibi yaparak yapılan fesihler “haksız” olarak nitelendirilir. Bu durumda işçi, işe iade davası açma ve tazminat talep etme hakkına sahiptir.
2. İş Kanunu’nda Haksız Fesih ile İlgili Hükümler
4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesi, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinde geçerli sebep zorunluluğunu getirir. İş güvencesi kapsamında olan işçiler, işverenin keyfi şekilde yaptığı fesihlere karşı koruma altındadır. Aynı kanunun 20. ve 21. maddeleri, haksız fesih durumunda işe iade davası açma hakkını düzenler. Ayrıca haksız feshe uğrayan işçi, işe dönmese bile boşta geçen süre ücretine ve işe iade tazminatına hak kazanabilir. Bu haklar, yalnızca işçiyi değil, tüm çalışma barışını korumaya yöneliktir.
3. İşverenin Fesih Gerekçesini Yazılı Bildirme Yükümlülüğü
İşverenin bir işçiyi işten çıkarması durumunda, bu feshi yazılı olarak ve gerekçesiyle birlikte yapması yasal bir zorunluluktur. Gerekçesiz veya sözlü yapılan fesihler hem usule aykırıdır hem de geçersiz kabul edilir. Yazılı bildirimde fesih nedeni açık, somut ve işçi tarafından anlaşılabilir olmalıdır. “Performans düşüklüğü” gibi soyut ifadeler yeterli değildir; bu düşüklüğün neye göre, nasıl ölçüldüğü belgelerle desteklenmelidir. Aksi halde işveren, mahkemede geçerli fesih yaptığını ispatlayamaz ve tazminat yükümlülüğüyle karşılaşır.
4. İşe İade Davası Açma Hakkı ve Süreci
Haksız şekilde işten çıkarılan işçi, öncelikle arabuluculuk sürecine başvurmak zorundadır. Arabuluculuk sürecinden sonuç alınamazsa, işçi 30 gün içinde işe iade davası açabilir. Dava, işçinin çalıştığı işyerinin bulunduğu İş Mahkemesi’nde açılır. Mahkeme, fesih işlemini inceler, yazılı savunmaları değerlendirir ve genellikle tanık beyanlarına başvurur. Eğer feshin geçersiz olduğuna karar verilirse, işveren işçiyi işe başlatmak zorundadır. Aksi halde, 4 ila 8 aya kadar işe iade tazminatı ile birlikte boşta geçen 4 aylık ücret ödenmesine hükmedilir.
5. Haksız Fesihte Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakları
Haksız yere işten çıkarılan işçi, ayrıca kıdem ve ihbar tazminatı talep etme hakkına da sahiptir. Kıdem tazminatı, işçinin işyerinde en az bir yıl çalışmış olması halinde ödenir ve her yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır. İhbar tazminatı ise işçiye tanınması gereken önceden haber verme süresi yerine getirilmeden işten çıkarılmışsa doğar. Bu süre, işçinin kıdemine göre 2 ila 8 hafta arasında değişir. Haksız fesih durumunda işveren bu tazminatları eksiksiz ödemekle yükümlüdür.
6. Haksız Feshe Karşı Tanık ve Delillerin Önemi
İşverenin iddialarının asılsız olduğunu ispatlamak için işçinin tanık sunması büyük önem taşır. Mahkemeler, tanık beyanlarını delil olarak kabul eder ve kararlarını bu beyanlara göre şekillendirebilir. Örneğin “iş yerinde disiplinsizlik yaptığı” iddia edilen bir işçi, tanıkları aracılığıyla bu iddiayı çürütebilir. Ayrıca yazılı belgeler, mesajlaşmalar, e-postalar ve bordrolar gibi deliller de mahkemeye sunulabilir. Haksız feshin ispatı, çoğu zaman işçinin elindeki güçlü delillere dayanır.
7. Sendikal Nedenle Yapılan Haksız Fesihler
İşçinin sendikal faaliyeti nedeniyle işten çıkarılması, hem haksız hem de ayrımcılığa dayalı bir fesih olarak değerlendirilir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca, işveren işçiyi sendikaya üye olduğu veya sendikal faaliyette bulunduğu gerekçesiyle işten çıkaramaz. Aksi durumlarda, işçi yalnızca işe iade değil, ayrıca sendikal tazminat da talep edebilir. Bu tazminat, işçinin 1 yıllık brüt maaşı tutarında belirlenir. Sendikal nedenli fesihler, işveren açısından ciddi hukuki ve maddi sonuçlar doğurur.
8. Psikolojik Baskı ve Mobbing Sonrası Haksız Fesih
Bazı durumlarda işveren, işçiyi istifaya zorlamak için psikolojik baskı (mobbing) uygulayabilir. Bu gibi hallerde işçi istifa etmiş görünse bile aslında zorla işten çıkarılmış sayılır. Bu durumda işçi, feshi haksız olarak değerlendirebilir ve tüm yasal haklarını talep edebilir. Mobbing uygulamaları da belgelenebiliyorsa (mesajlar, e-postalar, tanıklar), mahkemeler bu durumu haklı bulur ve işçiye kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade veya manevi tazminat gibi kararlar verir. Özellikle işyerindeki psikolojik şiddet belgelenebiliyorsa, işçinin lehine güçlü bir dava zemini oluşur.
9. Resmi Başvuru Kurumları ve Destek Alınabilecek Kanallar
Haksız feshin ardından işçi, önce arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculuk görüşmeleri sonuç vermezse, iş mahkemesi süreci başlar. Bu süreçte işçi; İŞKUR (https://www.iskur.gov.tr) üzerinden işsizlik maaşı başvurusunda bulunabilir, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) (https://www.sgk.gov.tr) üzerinden prim günlerini ve sigorta bilgilerini kontrol edebilir. Ayrıca detaylı yasal bilgiye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın sitesinden ulaşmak mümkündür: https://www.csgb.gov.tr. Dava sürecinde avukat desteği alınması, sürecin hızlı ve etkili ilerlemesi açısından faydalı olacaktır.
Daha detaylı bilgi almak ve hukuki destek almak için FFK Partner Hukuk olarak sizlere profesyonel destek sağlıyoruz!
