PPA Sözleşmelerinde Al ya da Öde Hükmü Nasıl Düzenlenmelidir? 2026 Güncel Hukuki Rehber

PPA sözleşmelerinde al ya da öde (take or pay) hükmü nasıl hazırlanmalıdır? Minimum alım miktarı, ödeme yükümlülüğü, eksik alım bedeli, üretim riski, mücbir sebep, cezai şart, mahsup ve fesih hükümleri hakkında 2026 güncel hukuki rehber.

Uzun vadeli elektrik alım sözleşmelerinin, özellikle kurumsal PPA’ların en kritik hükümlerinden biri “al ya da öde” (take or pay) düzenlemesidir. Bu hüküm sayesinde üretici, proje finansmanında ihtiyaç duyduğu belirli bir gelir öngörülebilirliğine sahip olurken alıcı da uzun vadeli enerji tedariki ve fiyat istikrarı elde etmeyi amaçlar. Ancak yanlış hazırlanan bir al ya da öde hükmü, elektrik hiç tüketilmediği veya teslim alınmadığı hâlde alıcının milyonlarca liralık ödeme yükümlülüğüyle karşılaşmasına; üretici açısından ise beklenen gelir güvencesinin gerçekte sağlanamamasına neden olabilir.

Bu nedenle PPA’da yalnızca “alıcı üretilen elektriği almakla yükümlüdür” denilmesi yeterli değildir. Sözleşme miktarı, minimum alım seviyesi, ölçüm dönemi, tolerans oranı, eksik alım bedelinin hesaplanması, üreticinin teslim kabiliyeti, deemed energy, curtailment, mücbir sebep, alıcının tüketim tesisinin kapanması, ikame satış geliri, çift tahsilatın önlenmesi, sorumluluk üst sınırı ve fesih mekanizması birlikte düzenlenmelidir.

Al ya da Öde Hükmü Nedir?

Al ya da öde düzenlemesinin temel mantığı, alıcının sözleşmede belirlenen minimum enerji miktarını fiilen teslim almasa dahi belirli koşullarda bunun karşılığında ödeme yapmayı kabul etmesidir.

Örneğin PPA kapsamında yıllık sözleşme miktarı 100.000 MWh, minimum alım yükümlülüğü bunun yüzde 80’i olarak belirlenmiş olabilir.

Alıcı yalnızca 65.000 MWh elektrik almışsa 15.000 MWh’lik eksik miktar bakımından take or pay mekanizması devreye girebilir.

Ancak bu 15.000 MWh’nin tamamının otomatik olarak PPA fiyatı üzerinden ödenmesi gerektiği sonucu her sözleşmede ortaya çıkmaz. Hesaplama yöntemi sözleşmede ayrıca belirlenmelidir.

Take or Pay ile Minimum Alım Taahhüdü Aynı Şey midir?

Birbirleriyle yakından ilişkili olmakla birlikte kavramların sözleşmedeki işlevleri ayrıştırılmalıdır.

Minimum alım taahhüdü, alıcının belirli dönemde en az ne kadar enerji alacağını belirler.

Take or pay ise bu miktarın alınmaması hâlinde ortaya çıkacak ödeme sonucunu düzenler.

Bu nedenle iyi hazırlanmış PPA’da hem minimum miktar hem de bu miktarın altında kalınmasının mali sonucu açıkça yazılmalıdır.

Take or Pay ile Take and Pay Arasındaki Fark Nedir?

Take and pay modelinde alıcı esas olarak teslim aldığı enerji için ödeme yapar.

Take or pay modelinde ise belirli minimum miktarı almaması hâlinde de ödeme yükümlülüğü doğabilir.

Bu fark özellikle proje finansmanı açısından önemlidir. Finansman sağlayan kuruluşlar üreticinin gelir akışının yalnızca alıcının fiili tüketim tercihine bağlı kalmasını istemeyebilir.

Al ya da Öde Hükmü Türk Hukukunda Geçerli midir?

Prensip olarak tarafların sözleşme serbestisi kapsamında minimum alım ve buna bağlı ödeme yükümlülükleri kararlaştırması mümkündür.

Ancak hükmün hukuki niteliği, tarafların tacir olup olmadığı, ödeme mekanizmasının nasıl yapılandırıldığı, cezai şart niteliği taşıyıp taşımadığı ve emredici hukuk kuralları somut sözleşme üzerinden değerlendirilmelidir.

Özellikle kurumsal PPA’larda tarafların profesyonel ticari işletmeler olması sözleşme hükümlerinin hazırlanmasını daha da önemli hâle getirir.

Minimum Alım Miktarı Nasıl Belirlenmelidir?

Minimum miktar yalnızca üreticinin beklenen üretimine göre belirlenmemelidir.

Alıcının geçmiş elektrik tüketimi, üretim kapasitesi, sezon etkileri, büyüme veya küçülme planları, enerji verimliliği yatırımları, öz tüketim projeleri ve işletmenin kapanma veya taşınma ihtimali de dikkate alınmalıdır.

Örneğin yıllık tüketimi 80 GWh ile 120 GWh arasında değişen bir fabrikanın koşulsuz olarak 120 GWh minimum alım taahhüdü vermesi önemli risk yaratabilir.

Minimum Alım Oranı Yüzde Kaç Olmalıdır?

Her PPA için geçerli tek bir oran bulunmamaktadır.

Yüzde 70, yüzde 80 veya yüzde 90 gibi oranlar ticari müzakere sonucunda belirlenebilir.

Doğru oran; santralin üretim profiline, alıcının tüketim profiline, PPA süresine, fiyat avantajına ve risk paylaşımına bağlıdır.

Oran yükseldikçe üreticinin gelir güvencesi artarken alıcının talep riski büyür.

Yıllık mı Aylık mı Hesaplanmalıdır?

Bu son derece kritik bir konudur.

Aylık take or pay hesaplaması mevsimsel tüketimi bulunan fabrikalar açısından ağır sonuç yaratabilir.

Örneğin fabrikanın yaz aylarında düşük, kış aylarında yüksek tüketimi olabilir. Yıllık toplam tüketim taahhüdü karşılamasına rağmen aylık minimum miktarlar nedeniyle ceza doğabilir.

Bu nedenle ölçüm döneminin tüketim profiline uygun belirlenmesi gerekir.

Tolerans Aralığı Konulmalı mıdır?

Çoğu PPA açısından faydalıdır.

Alıcının tüketimini tam olarak tahmin etmesi mümkün olmayabilir. Üretim hacmi, siparişler, ekonomik koşullar ve bakım dönemleri tüketimi değiştirebilir.

Örneğin minimum alım miktarının yüzde 10 altında kalınmasına kadar ödeme yükümlülüğü doğmayacağı kararlaştırılabilir.

Bu mekanizma küçük sapmaların büyük uyuşmazlıklara dönüşmesini önleyebilir.

Üretici Elektriği Üretemediyse Alıcı Take or Pay Öder mi?

Kural olarak bu konu sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

Al ya da öde mekanizmasının temel mantığı, üreticinin teslim etmeye hazır olduğu enerjiyi alıcının almaması nedeniyle gelir kaybının korunmasıdır.

Üretici kendi teknik problemi nedeniyle elektriği üretememişse alıcının üretilmeyen enerji için take or pay bedeli ödemesi ticari ve hukuki açıdan ciddi tartışma yaratır.

Bu nedenle ödeme yükümlülüğünün üreticinin available energy veya teslim kabiliyetiyle ilişkilendirilmesi önemlidir.

Üretici Teslime Hazır Olmalıdır mı?

İyi hazırlanmış bir PPA’da genellikle bu bağlantı açıkça kurulmalıdır.

Örneğin alıcının minimum alım yükümlülüğü, üreticinin ilgili miktarı üretmiş veya sözleşmeye uygun biçimde teslim etmeye hazır olması şartına bağlanabilir.

Böylece üretici kendi performans eksikliğinden kaynaklanan üretim açığı için alıcıdan take or pay bedeli talep edemez.

GES Beklenenden Az Üretirse Minimum Alım Taahhüdü Ne Olur?

Örneğin alıcı yıllık 80 GWh minimum alım taahhüdünde bulunmuş ancak GES yalnızca 65 GWh üretmiştir.

Üretim düşüşü üreticinin veya üretim kaynağının risk alanındaysa alıcının 15 GWh için take or pay bedeli ödemesi beklenmemelidir.

Bu nedenle minimum alım miktarı ile gerçek üretim arasında sözleşmesel bağlantı kurulmalıdır.

Alıcı Elektriği Almaya Hazır Ancak Üretici Teslim Edemiyorsa Ne Olur?

Bu durumda take or pay değil, üreticinin eksik teslim sorumluluğu gündeme gelir.

Alıcı eksik elektriği piyasadan daha yüksek fiyatla almak zorunda kalabilir.

PPA’da replacement power veya cover cost mekanizması bulunuyorsa üretici fiyat farkından sorumlu tutulabilir.

Dolayısıyla PPA’nın üretici ve alıcı yükümlülükleri birbirinin karşılığı olacak şekilde hazırlanmalıdır.

Alıcı Elektriği Alamazsa Ne Olur?

Alıcının kendi işletmesindeki teknik sorun nedeniyle enerji tüketememesi take or pay mekanizmasını tetikleyebilir.

Örneğin fabrika üretim hattını üç ay kapatmış olabilir.

Ancak bu riskin alıcıya mı üreticiye mi ait olduğu PPA’da açıkça belirlenmelidir.

Fabrikanın Üretimi Düşerse Take or Pay Devam Eder mi?

Sözleşmeye bağlıdır.

Ekonomik daralma, sipariş azalması veya fabrikanın kendi ticari kararı nedeniyle üretimi azaltması çoğunlukla alıcının ticari risk alanında değerlendirilebilir.

Ancak uzun süreli PPA’larda belirli tüketim düşüşleri için yeniden müzakere mekanizması oluşturulabilir.

Fabrika Tamamen Kapanırsa Ne Olur?

Bu ihtimal özellikle 10–15 yıllık kurumsal PPA’larda mutlaka düzenlenmelidir.

Alıcının faaliyetini tamamen sona erdirmesi hâlinde kalan yılların bütün minimum alım bedellerinin talep edilmesi son derece yüksek bir yükümlülük yaratabilir.

Bu nedenle kalıcı kapanma, işletme devri, tesis satışı veya faaliyet ruhsatının kaybedilmesi için özel fesih hükümleri hazırlanabilir.

Fabrika Başka Bir Yere Taşınırsa PPA Devam Eder mi?

PPA’nın yapısına göre değişebilir.

Sözleşmenin belirli tüketim noktasına bağlı olup olmadığı veya alıcının başka tesislerine taşınıp taşınamayacağı açıkça düzenlenmelidir.

Kurumsal alıcının farklı tesislerini PPA kapsamına dahil edebilmesi talep riskini azaltabilir.

Take or Pay Bedeli Nasıl Hesaplanmalıdır?

En önemli konulardan biridir.

Basit bir model şöyle olabilir:

Eksik Alım Miktarı = Minimum Alım Miktarı – Gerçekleşen Alım

Ancak eksik miktarın tamamının PPA fiyatıyla çarpılması her durumda dengeli sonuç doğurmayabilir.

Üreticinin eksik enerjiyi üçüncü kişiye satıp satamadığı da dikkate alınabilir.

Üretici Elektriği Başkasına Satarsa Ne Olur?

Çift tahsilatın önlenmesi bakımından kritik bir konudur.

Alıcı elektriği almadığında üretici aynı elektriği piyasada veya başka müşteriye satmış olabilir.

Üretici hem üçüncü kişiden satış gelirini hem de ilk alıcıdan enerjinin tam bedelini tahsil ederse ekonomik olarak aşırı sonuç ortaya çıkabilir.

Bu nedenle PPA’da mitigation ve resale credit mekanizması düzenlenebilir.

Resale Credit Nedir?

Üreticinin alıcının teslim almadığı enerjiyi üçüncü kişiye satması hâlinde elde ettiği gelirin take or pay hesabında dikkate alınmasını sağlayan mekanizmadır.

Örneğin PPA fiyatı 80 EUR/MWh, üretici ise alınmayan enerjiyi piyasada 65 EUR/MWh’ye satmışsa alıcının yükümlülüğü yalnızca belirlenen fark üzerinden yapılandırılabilir.

Bu yöntem üreticinin gelir kaybını korurken çift tahsilatı önleyebilir.

Piyasa Fiyatı PPA Fiyatından Yüksekse Ne Olur?

Üretici alınmayan elektriği piyasada PPA fiyatından daha yüksek fiyata satmış olabilir.

Örneğin PPA fiyatı 70 EUR/MWh iken piyasa fiyatı 100 EUR/MWh’dir.

Üretici elektriği piyasada 100 EUR/MWh’ye satmışsa ayrıca alıcıdan 70 EUR/MWh take or pay bedeli istemesi sözleşmenin ekonomik amacı bakımından tartışmalı sonuç yaratabilir.

Bu nedenle yeniden satış gelirinin nasıl mahsup edileceği açıkça yazılmalıdır.

Üreticinin Zararı Azaltma Yükümlülüğü Olmalı mıdır?

PPA’da açık bir mitigation obligation düzenlenmesi faydalıdır.

Üretici alınmayan elektriği makul şekilde üçüncü kişiye satabiliyorsa bunu yapması ve elde ettiği geliri zarar hesabında dikkate alması kararlaştırılabilir.

Böylece take or pay hükmü üreticiye haksız ekonomik kazanç sağlayan bir mekanizmaya dönüşmez.

Take or Pay Bedeli Cezai Şart mıdır?

Her sözleşmede aynı hukuki nitelendirme yapılamaz.

Hüküm gerçek bir alternatif asli ödeme yükümlülüğü şeklinde yapılandırılabileceği gibi ekonomik içeriğine göre cezai şart tartışması da ortaya çıkabilir.

Bu ayrım son derece önemlidir. Çünkü cezai şart hükümlerine uygulanacak hukuki rejim ile asli ödeme yükümlülüğüne uygulanacak rejim aynı değildir.

Bu nedenle sözleşmenin yalnızca başlığı değil gerçek ekonomik ve hukuki içeriği değerlendirilmelidir.

“Ceza Değildir” Yazılması Yeterli midir?

Hayır.

Sözleşmede “take or pay bedeli cezai şart değildir” denilmesi tek başına kesin hukuki nitelendirme sağlamaz.

Uyuşmazlık hâlinde hükmün nasıl çalıştığına, ödeme yükümlülüğünün neye karşılık olduğuna ve ekonomik fonksiyonuna bakılabilir.

Bu nedenle hüküm yapısal olarak doğru hazırlanmalıdır.

Tacirler Arasında Take or Pay Daha Güçlü müdür?

Kurumsal PPA’larda tarafların çoğunlukla tacir olması sözleşme serbestisinin önemini artırır.

Bununla birlikte Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu’nun emredici hükümleri, dürüstlük kuralı ve somut sözleşmenin hukuki niteliği önemini korur.

Özellikle yüksek tutarlı take or pay yükümlülükleri imzalanmadan önce ekonomik olarak modellenmelidir.

Take or Pay İçin Yıllık Üst Sınır Konulabilir mi?

Evet ve alıcı açısından önemli bir koruma sağlayabilir.

Örneğin bir sözleşme yılında doğabilecek toplam take or pay bedeli yıllık PPA bedelinin belirli yüzdesiyle sınırlandırılabilir.

Bu, beklenmedik tüketim düşüşünün şirketin finansal yapısını bozmasını önleyebilir.

Mücbir Sebep Halinde Take or Pay Askıya Alınır mı?

PPA’da açıkça düzenlenmelidir.

Deprem veya tarafların kontrolü dışındaki başka olağanüstü olay nedeniyle alıcının fabrikası uzun süre kullanılamıyorsa minimum alım yükümlülüğünün devam edip etmeyeceği belirlenmelidir.

İyi hazırlanmış sözleşmelerde mücbir sebep süresince etkilenen yükümlülüklerin askıya alınması gündeme gelebilir.

Her Ekonomik Zorluk Mücbir Sebep midir?

Hayır.

Fabrikanın siparişlerinin azalması, kâr marjının düşmesi veya elektrik ihtiyacının azalması normal ticari risk olarak değerlendirilebilir.

Bu nedenle ekonomik zorluk ile gerçek mücbir sebep birbirinden ayrılmalıdır.

Şebeke Kısıntısı Olursa Take or Pay Nasıl Hesaplanır?

Santral elektrik üretmeye hazır olduğu hâlde şebeke kaynaklı curtailment nedeniyle enerji teslim edilemiyorsa risk dağılımı PPA’da açıkça belirlenmelidir.

Curtailment’ın hangi tarafın riskinde olduğu ve deemed energy hesabına girip girmediği take or pay hesabını doğrudan etkileyebilir.

Deemed Energy Take or Pay Hesabına Dahil Edilebilir mi?

Evet, sözleşmede kararlaştırılabilir.

Özellikle alıcının kusuru nedeniyle elektrik teslim edilememiş ancak üretici üretime hazır olmuşsa belirli miktar teslim edilmiş kabul edilebilir.

Ancak deemed energy formülü teknik veriler üzerinden objektif biçimde hesaplanmalıdır.

Planlı Bakım Dönemleri Nasıl Değerlendirilmelidir?

Üreticinin santralinde planlı bakım nedeniyle enerji üretilemeyen dönemlerin alıcının minimum alım miktarına dahil edilmesi dengeli olmayabilir.

Bu nedenle izin verilen planlı bakım süreleri ve bunların minimum miktar hesabına etkisi açıkça düzenlenmelidir.

Take or Pay ile Üretim Garantisi Birlikte Düzenlenmeli midir?

Kesinlikle.

Alıcı minimum enerji almayı taahhüt ediyorsa üreticinin de belirli seviyede enerjiyi teslim etme kapasitesi veya üretim performansı üstlenmesi beklenebilir.

Aksi hâlde sözleşme riski tek taraflı biçimde alıcıya aktarılmış olur.

Üretici Minimum Üretimi Sağlamazsa Ne Olur?

Bu durumda üretici için eksik teslim tazminatı veya başka performans mekanizması düzenlenebilir.

Örneğin üretici minimum teslim miktarının altında kalırsa alıcının piyasadan aldığı ikame enerjinin belirli fiyat farkını karşılayabilir.

Böylece tarafların yükümlülükleri daha dengeli hâle gelir.

Take or Pay ve Shortfall Payment Birlikte Olabilir mi?

Evet.

Alıcının eksik alımı için take or pay, üreticinin eksik teslimi için shortfall payment düzenlenebilir.

Ancak aynı olay nedeniyle iki mekanizmanın çakışmasını önlemek gerekir.

Hangi olayın hangi ödeme mekanizmasını tetikleyeceği açıkça belirlenmelidir.

Make Up Right Nedir?

Take or pay sözleşmelerinde alıcı açısından önemli korumalardan biridir.

Alıcı belirli yıl elektriği almamasına rağmen take or pay bedeli ödemişse daha sonraki dönemlerde belirli koşullarla önceden bedelini ödediği enerji miktarını alma hakkına sahip olabilir.

Bu mekanizmaya “make up right” denir.

Make Up Energy Neden Önemlidir?

Alıcı fiilen hiç almadığı elektrik için ödeme yaptığında ekonomik olarak ağır bir sonuç ortaya çıkar.

Make up energy mekanizması, alıcının sonraki yıllarda bu enerjiyi belirli şartlarla alabilmesini sağlayarak yükümlülüğü daha dengeli hâle getirebilir.

Örneğin kullanılmayan make up hakkının üç yıl içinde sona ereceği kararlaştırılabilir.

Carry Forward Mekanizması Nedir?

Bir dönemde minimum miktarın üzerinde alınan enerjinin sonraki dönem minimum alım yükümlülüğünden mahsup edilmesine imkân sağlayabilir.

Örneğin fabrika ilk yıl taahhüdünün 10 GWh üzerinde tüketmiş, ikinci yıl ise 8 GWh altında kalmışsa ilk yılki fazla tüketimin belirli kısmı ikinci yıl açığına mahsup edilebilir.

Bu mekanizma tüketimi dalgalı işletmeler açısından oldukça faydalıdır.

Alıcı Şirket Satılırsa Take or Pay Devam Eder mi?

Hisse devrinde sözleşmenin tarafı olan şirket aynı kalacağından PPA kural olarak devam edebilir.

Ancak change of control hükümleri ayrıca önemlidir.

PPA’da şirket kontrolünün değişmesi hâlinde karşı tarafa fesih veya ek teminat hakkı verilmiş olabilir.

Alıcı Fabrikayı Satarsa Ne Olur?

Varlık satışı farklı değerlendirilir.

PPA belirli tüketim tesisine bağlıysa fabrikanın üçüncü kişiye devri sözleşmenin geleceğini etkileyebilir.

PPA’nın yeni işletmeciye devredilip devredilemeyeceği ve üreticinin onayının gerekip gerekmediği önceden düzenlenmelidir.

Take or Pay Bedeli İçin Teminat İstenebilir mi?

Evet.

Uzun vadeli PPA’larda üretici alıcının ödeme yükümlülüğünü güvence altına almak için banka teminat mektubu, ana şirket garantisi veya başka teminat talep edebilir.

Ancak teminatın yalnızca kesinleşmiş borçlar için mi yoksa tartışmalı take or pay talepleri için de mi kullanılabileceği açıkça belirlenmelidir.

Teminat Mektubu Doğrudan Nakde Çevrilebilir mi?

Teminatın türüne ve metnine bağlıdır.

Özellikle yüksek tutarlı PPA’larda üreticinin tartışmalı bir take or pay hesabını ileri sürerek milyonlarca liralık teminatı nakde çevirebilmesi alıcı açısından ciddi risk yaratabilir.

Teminat hükümleri PPA ile birlikte incelenmelidir.

Take or Pay İhlali PPA’nın Feshine Neden Olabilir mi?

Sözleşmede esaslı ihlal olarak düzenlenmişse evet.

Ancak tek bir dönemde küçük miktarda eksik alım nedeniyle uzun vadeli PPA’nın derhal sona ermesi her iki taraf için de ağır sonuç yaratabilir.

Bu nedenle ihlal eşiği ve cure period belirlenmesi faydalıdır.

Alıcıya İhlali Giderme Süresi Verilmeli midir?

Özellikle ödeme temerrüdünde belirli süre verilmesi düzenlenebilir.

Örneğin take or pay faturası ödenmediğinde üreticinin 10 iş günlük ödeme süresi vermesi ve ancak bundan sonra fesih hakkının doğması kararlaştırılabilir.

Take or Pay Faturası Nasıl İtiraz Edilmelidir?

PPA’da hesaplama ve itiraz prosedürü bulunmalıdır.

Alıcı; minimum miktarın yanlış hesaplandığını, üreticinin yeterli enerji üretmediğini, curtailment sürelerinin hesaba katılmadığını veya yeniden satış gelirinin mahsup edilmediğini ileri sürebilir.

Uyuşmazlık konusu olmayan tutarın ödenmesi, tartışmalı kısmın ise ayrı prosedürde çözülmesi kararlaştırılabilir.

PPA’da Al ya da Öde Maddesinde Bulunması Gereken Temel Unsurlar

Sağlıklı bir hükümde sözleşme miktarı, minimum alım yüzdesi, hesaplama dönemi, tolerans, üreticinin teslim kabiliyeti, ölçüm yöntemi, eksik alım formülü, yeniden satış geliri, mitigation yükümlülüğü, make up hakkı, carry forward, mücbir sebep, curtailment, deemed energy, tesis kapanması, PPA’nın devri, teminatlar, sorumluluk üst sınırı ve fesih mekanizması birlikte düzenlenmelidir.

Örnek Olay: Fabrikanın Tüketimi Yüzde 30 Düşüyor

Bir fabrika 10 yıllık PPA kapsamında yılda minimum 100 GWh elektrik almayı taahhüt etmiştir. Ekonomik daralma nedeniyle üçüncü yılda yalnızca 70 GWh tüketmiştir.

PPA’da yüzde 10 tolerans bulunduğunu varsayalım. Bu durumda ilk 10 GWh’lik sapma bakımından take or pay uygulanmayabilir; kalan miktar için sözleşmedeki ödeme mekanizması devreye girebilir.

Ancak üreticinin bu enerjiyi üçüncü kişilere satıp satmadığı ve sözleşmede resale credit bulunup bulunmadığı nihai hesabı değiştirebilir.

Örnek Olay: Üretici Minimum Enerjiyi Üretemiyor

Alıcı yıllık 80 GWh take or pay taahhüdü vermiştir. Ancak santral teknik arızalar nedeniyle yalnızca 60 GWh üretmiştir.

Üreticinin üretemediği 20 GWh için alıcıdan take or pay bedeli istemesi, sözleşmede aksine çok açık bir risk dağılımı bulunmadıkça ciddi uyuşmazlık yaratacaktır.

Bu nedenle minimum alım yükümlülüğü üreticinin enerji teslim edebilirliğiyle bağlantılı kurulmalıdır.

Örnek Olay: Üretici Elektriği Daha Yüksek Fiyata Başkasına Satıyor

PPA fiyatı 70 EUR/MWh’dir. Alıcı 20 GWh elektriği teslim almamıştır. Üretici aynı enerjiyi piyasada 95 EUR/MWh’ye satmıştır.

PPA’da yeniden satış gelirinin dikkate alınmayacağı yazıyorsa üretici ayrıca take or pay talebinde bulunmayı deneyebilir.

Ancak böyle bir yapı üreticinin aynı enerji üzerinden iki ayrı ekonomik menfaat elde etmesine yol açabileceğinden hükmün hukuki niteliği ve uygulanabilirliği uyuşmazlık konusu olabilir.

Bu nedenle resale credit ve çift tahsilatı önleyen hükümler sözleşme hazırlanırken açıkça düzenlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

PPA’da al ya da öde hükmü nedir?
Alıcının belirlenen minimum enerji miktarını fiilen almaması hâlinde sözleşmede kararlaştırılan ödeme yükümlülüğünün doğmasını sağlayan mekanizmadır.

Take or pay Türk hukukunda geçerli midir?
Prensip olarak sözleşme serbestisi kapsamında düzenlenebilir. Ancak hükmün gerçek hukuki niteliği ve uygulanabilirliği somut sözleşmeye göre değerlendirilmelidir.

Üretici elektrik üretemezse alıcı yine ödeme yapmak zorunda mı?
PPA’nın hükümlerine bağlıdır. Dengeli bir sözleşmede alıcının minimum alım yükümlülüğünün üreticinin teslim kabiliyetiyle ilişkilendirilmesi önemlidir.

Fabrikanın tüketimi düşerse take or pay uygulanır mı?
Sözleşmede minimum alım taahhüdü bulunuyorsa uygulanabilir. Tolerans ve istisnalar ayrıca değerlendirilmelidir.

Mücbir sebep halinde minimum alım devam eder mi?
Sözleşmedeki mücbir sebep hükümlerine bağlıdır. Etkilenen yükümlülüklerin askıya alınması kararlaştırılabilir.

Üretici alınmayan elektriği başkasına satarsa ne olur?
PPA’da resale credit ve mitigation hükümleri varsa üçüncü kişiden elde edilen gelir take or pay hesabından mahsup edilebilir.

Take or pay cezai şart mıdır?
Her sözleşmede aynı cevap verilemez. Hükmün adı değil ekonomik ve hukuki işlevi önemlidir.

Make up right nedir?
Alıcının daha önce take or pay bedelini ödediği ancak teslim almadığı enerjiyi sonraki dönemlerde belirli şartlarla alma hakkıdır.

Take or pay için üst sınır konulabilir mi?
Evet. Yıllık veya toplam sorumluluk sınırı sözleşmeyle belirlenebilir.

PPA imzalanmadan önce take or pay hesabı yapılmalı mı?
Kesinlikle. Farklı tüketim senaryolarında alıcının karşılaşabileceği toplam ödeme yükümlülüğü finansal olarak modellenmelidir.

Sonuç: Take or Pay Hükmü Tek Cümleyle Değil, Ayrıntılı Bir Risk Paylaşım Mekanizması Olarak Hazırlanmalıdır

PPA sözleşmelerinde al ya da öde hükmünün amacı üreticiye koşulsuz ek gelir sağlamak değil, uzun vadeli enerji yatırımının gelir riskini taraflar arasında öngörülebilir biçimde dağıtmaktır. Bu nedenle yalnızca “alıcı üretimi almasa dahi bedelini öder” şeklinde bir hüküm hazırlanması ciddi hukuki ve ticari uyuşmazlıklara yol açabilir.

İlk olarak minimum alım miktarı gerçekçi belirlenmelidir. Alıcının geçmiş tüketimi, gelecekteki üretim planları, enerji verimliliği yatırımları, öz tüketim kapasitesi ve işletmenin faaliyet riskleri dikkate alınmadan verilen yüksek minimum alım taahhüdü yıllar sonra milyonlarca liralık kullanılmayan enerji bedeline dönüşebilir.

İkinci olarak üreticinin teslim kabiliyetiyle alıcının ödeme yükümlülüğü birbirine bağlanmalıdır. Üreticinin teknik arıza nedeniyle üretemediği elektriğin alıcıya take or pay olarak yüklenmesi sözleşmenin risk dengesini önemli ölçüde bozabilir.

Üçüncü olarak resale credit, mitigation, make up energy ve carry forward mekanizmaları düşünülmelidir. Üreticinin alınmayan elektriği üçüncü kişiye satarak gelir elde etmesi hâlinde aynı miktar için alıcıdan tam ödeme almasının önüne geçecek açık hükümler, ileride ortaya çıkabilecek yüksek tutarlı uyuşmazlıkları azaltabilir.

Son olarak take or pay hükmü; üretim garantisi, shortfall payment, mücbir sebep, curtailment, deemed energy, teminat, sorumluluk sınırı ve fesih hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle 10, 15 veya 20 yıllık kurumsal PPA’larda birkaç cümlelik yanlış bir risk dağılımı sözleşmenin toplam süresi boyunca çok yüksek mali sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle PPA hazırlanırken al ya da öde mekanizmasının farklı üretim, tüketim ve piyasa fiyatı senaryoları altında hem hukuki hem finansal stres testine tabi tutulması uzun vadeli enerji yatırımlarında en önemli sözleşmesel risk yönetimi araçlarından biridir.

FFK Partner Hukuk ve Danışmanlık – PPA ve Al ya da Öde Sözleşmeleri

Av. Arb. Fırat Fesih Kaya ve FFK Partner Hukuk ve Danışmanlık; PPA ve kurumsal enerji alım sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi, al ya da öde hükümleri, minimum alım ve üretim taahhütleri, eksik alım ve eksik teslim uyuşmazlıkları, make up energy ve carry forward mekanizmaları, deemed generation, curtailment, dengesizlik maliyetleri, teminat yapıları, cezai şart, PPA feshi ve enerji sözleşmelerinden kaynaklanan ticari uyuşmazlıklarda hukuki destek sunmaktadır.

Telefon: 0312 434 22 22 / 0532 769 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr
Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Tower, Balgat, Çankaya / Ankara