Ticari Sözleşmede Dolaylı Zarar ve Kâr Kaybı Nasıl Düzenlenmelidir? 2026 Güncel Rehber

Ticari sözleşmelerde dolaylı zarar ve kâr kaybı nasıl düzenlenmelidir? Sorumluluk sınırı, sorumsuzluk anlaşması, yoksun kalınan kâr, cezai şart, müspet zarar, öngörülebilir zarar ve tazminat hükümlerinin hazırlanmasında dikkat edilmesi gerekenleri 2026 güncel rehberimizde açıklıyoruz.

Ticari sözleşmeler hazırlanırken tarafların çoğu fiyat, ödeme tarihi, teslim süresi ve sözleşmenin feshi üzerinde yoğunlaşır. Buna karşılık sözleşme ihlal edildiğinde ortaya çıkabilecek dolaylı zararlar ve kâr kaybı, uyuşmazlık başladıktan sonra taraflar açısından çok daha büyük mali sonuçlara yol açabilir.

Bir üretici makineyi zamanında teslim etmediği için fabrikanın üretimi durabilir. Yazılım sağlayıcısının sistemi çalışmadığı için şirket sipariş alamayabilir. Tedarikçi kritik parçayı zamanında göndermediği için alıcı kendi müşterisine teslimat yapamayabilir. Distribütörün sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle şirket önemli bir müşterisini kaybedebilir.

Bu noktada yalnızca doğrudan zarar değil, sözleşmenin gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle elde edilemeyen kazanç da tartışma konusu hâline gelebilir.

Bu nedenle iyi hazırlanmış bir ticari sözleşmede yalnızca tarafların ne yapacağı değil, yükümlülük ihlal edildiğinde hangi zararların kim tarafından ve hangi sınıra kadar karşılanacağı da açıkça düzenlenmelidir.

Dolaylı Zarar Nedir?

Türk hukukunda uygulamada sıklıkla “doğrudan zarar” ve “dolaylı zarar” ifadeleri kullanılmasına rağmen her uyuşmazlık bakımından bütün zararları mekanik biçimde bu iki kategoriye ayırmak doğru değildir.

Genel anlamıyla doğrudan zarar, sözleşme ihlalinin doğrudan doğruya meydana getirdiği ekonomik eksilmeyi ifade ederken dolaylı zarar, ihlalin devam eden ekonomik sonuçları nedeniyle ortaya çıkan zararları anlatmak için kullanılmaktadır.

Örneğin satıcının teslim ettiği makinenin ayıplı olması nedeniyle makinenin değiştirilmesi veya onarılması için yapılan giderler ile fabrikanın üretiminin durması nedeniyle kaybedildiği ileri sürülen kazanç aynı nitelikte değildir.

Bu nedenle sözleşmede yalnızca “dolaylı zararlar karşılanmaz” yazılması çoğu zaman yeterince güvenli bir düzenleme değildir. Tarafların hangi zarar kalemlerini kapsam dışında bırakmak istediklerinin mümkün olduğunca açık gösterilmesi gerekir.

Kâr Kaybı Nedir?

Kâr kaybı, sözleşme gereği gibi yerine getirilmiş olsaydı malvarlığında gerçekleşmesi beklenen artışın gerçekleşmemesidir.

Hukuki terminolojide bu zarar türü çoğu zaman yoksun kalınan kâr kapsamında değerlendirilir.

Örneğin bir şirketin aylık 10 milyon TL ciro yapması, sözleşme ihlali nedeniyle otomatik olarak 10 milyon TL kâr kaybına uğradığı anlamına gelmez.

Çünkü ciro ile kâr birbirinden farklıdır.

Kâr kaybı hesabında elde edilmesi beklenen gelir kadar bu gelirin elde edilmesi için yapılacak giderler ve diğer ekonomik unsurlar da dikkate alınmalıdır.

Her Sözleşme İhlalinde Kâr Kaybı Talep Edilebilir mi?

Hayır.

Bir tarafın sözleşmeye aykırı davranması tek başına karşı tarafın ileri sürdüğü bütün kâr kaybından sorumlu olacağı anlamına gelmez.

Tazminat talebinde sözleşmeye aykırılık ile ileri sürülen zarar arasındaki uygun nedensellik bağının bulunması gerekir. Ayrıca zararın gerçekten meydana gelip gelmediği ve miktarı değerlendirilmelidir.

Örneğin tedarikçi bir günlük gecikme yapmış ancak alıcı:

“Bu nedenle önümüzdeki beş yıl boyunca elde edeceğim bütün kârı kaybettim.”

iddiasında bulunmuşsa bu tutarın otomatik olarak tazmin edilmesi beklenemez.

İddia edilen kayıp ile ihlal arasındaki ekonomik ve hukuki bağlantı somutlaştırılmalıdır.

Kâr Kaybının Sözleşmede Açıkça Düzenlenmesi Neden Önemlidir?

Çünkü uyuşmazlık ortaya çıktığında taraflardan biri sözleşmenin yalnızca doğrudan zararları kapsadığını, diğer taraf ise yoksun kalınan kârın da tazmin edilmesi gerektiğini ileri sürebilir.

Sözleşmede kâr kaybının açıkça belirtilmesi bu tartışmayı önemli ölçüde azaltabilir.

Taraflar, kanunun emredici sınırları içinde, belirli zarar kalemlerinin sorumluluk kapsamında bulunup bulunmayacağını düzenleyebilir.

Ancak bunun için kullanılan ifadelerin açık ve sözleşmenin bütünüyle uyumlu olması gerekir.

“Dolaylı Zararlardan Sorumlu Değildir” Maddesi Yeterli midir?

Her zaman değil.

Ticari sözleşmelerde sıkça şu tür hükümler görülmektedir:

“Taraflar hiçbir dolaylı zarardan sorumlu değildir.”

Bu ifade ilk bakışta kapsamlı görünse de uyuşmazlık çıktığında hangi zararın “dolaylı” kabul edileceği konusunda yeni bir tartışma başlayabilir.

Bu nedenle tarafların gerçekten dışlamak istediği zarar kalemlerinin daha açık şekilde belirlenmesi yararlı olabilir.

Örneğin yoksun kalınan kâr, üretim kaybı, iş kesintisi nedeniyle ortaya çıkan zarar veya belirli üçüncü kişi talepleri bakımından ayrı düzenlemeler yapılabilir.

Kâr Kaybı Tamamen Sorumluluk Dışında Bırakılabilir mi?

Ticari sözleşmelerde taraflar sorumluluğun kapsamına ilişkin önemli düzenlemeler yapabilir. Ancak sözleşme serbestisi sınırsız değildir.

Türk Borçlar Kanunu’nun sorumsuzluk anlaşmalarına ilişkin emredici sınırları dikkate alınmalıdır.

Özellikle borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmalar bakımından kanuni sınırlamalar bulunmaktadır.

Dolayısıyla sözleşmeye:

“Taraf hiçbir koşulda ve hiçbir sebeple hiçbir zarardan sorumlu olmayacaktır.”

şeklinde çok geniş bir hüküm yazılması, bu hükmün her durumda geçerli ve uygulanabilir olduğu anlamına gelmez.

Ağır Kusur Halinde Sorumluluk Sınırlandırılabilir mi?

Sözleşme hazırlanırken en önemli noktalardan biri budur.

TBK m.115 kapsamında borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin hükümsüzdür.

Bu nedenle sorumluluk sınırı maddesi hazırlanırken ağır kusura ilişkin emredici kanuni sınırlar gözden kaçırılmamalıdır.

Aksi hâlde taraflar çok geniş bir sorumsuzluk hükmü yazmış olsalar bile uyuşmazlıkta bu hükmün geçerliliği tartışılabilir.

Kasıt Halinde Sorumluluk Sınırı Uygulanabilir mi?

Kasten gerçekleştirilen sözleşme ihlallerinin sorumluluk dışında bırakılmaya çalışılması da ciddi geçerlilik sorunları doğurur.

Bu nedenle profesyonel ticari sözleşmelerde sorumluluk sınırlaması yapılırken genellikle kanunen sınırlandırılamayan sorumluluk hâllerinin ayrıca dikkate alınması gerekir.

Amaç, mümkün olan en geniş sorumsuzluk cümlesini yazmak değil, uygulanabilir bir risk paylaşımı oluşturmaktır.

Sorumluluk Limiti Nedir?

Sorumluluk limiti, sözleşme ihlali nedeniyle bir tarafın ödeyebileceği toplam tazminatın belirli bir üst sınırla sınırlandırılmasıdır.

Örneğin taraflar sorumluluğu sözleşme bedeliyle veya belirli dönemde ödenen toplam ücretle ilişkilendirebilir.

Ancak hangi tutarın limit hesabında esas alınacağı açık olmalıdır.

“Sözleşme bedeli kadar” denildiğinde uzun süreli sözleşmelerde hangi sözleşme bedelinin kastedildiği tartışılabilir.

Toplam beş yıllık bedel mi, son 12 aylık ödeme mi, yıllık bedel mi, yoksa ilgili siparişin bedeli mi?

Bu nedenle limit mekanizmasının matematiksel olarak da açık olması gerekir.

Sorumluluk Limiti Her Zarar İçin Aynı Olmak Zorunda mı?

Hayır.

Ticari risk dağılımına göre farklı zarar veya ihlal türleri için farklı sorumluluk limitleri kararlaştırılabilir.

Örneğin olağan sözleşme ihlalleri için genel bir limit belirlenirken gizlilik ihlali, fikri mülkiyet hakkı ihlali veya kişisel veri yükümlülükleri gibi özel riskler için farklı düzenlemeler yapılabilir.

Bununla birlikte her istisnanın sözleşmenin genel sorumluluk sistemiyle uyumlu olması gerekir.

Aksi hâlde çok sayıda istisna içeren bir sözleşmede genel sorumluluk limitinin fiilen anlamsız hâle gelmesi mümkündür.

Sorumluluk Limiti Sözleşme Bedelinin Yüzde 100’ü Olabilir mi?

Olabilir.

Ancak bunun kanunen zorunlu bir oran olduğu düşünülmemelidir.

Taraflar ticari risklerine göre farklı modeller benimseyebilir.

Örneğin sorumluluk ilgili sipariş bedeli, yıllık sözleşme bedeli veya belirli sabit bir tutar üzerinden sınırlandırılabilir.

Hangi modelin uygun olduğu sözleşmenin ekonomik değerine ve ihlal hâlinde ortaya çıkabilecek zararın büyüklüğüne bağlıdır.

Sorumluluk Limiti Belirlenirken Sigorta Dikkate Alınmalı mı?

Özellikle yüksek riskli ticari sözleşmelerde evet.

Taraflardan birinin mesleki sorumluluk, ürün sorumluluk, siber risk veya başka bir sigorta poliçesi bulunuyorsa sözleşmedeki sorumluluk limitinin sigorta kapsamıyla uyumlu olup olmadığı incelenebilir.

Örneğin sözleşmede 50 milyon TL sorumluluk üstlenilmiş ancak ilgili sigorta poliçesi yalnızca 5 milyon TL teminat sağlıyorsa ciddi bir açık ortaya çıkabilir.

Ancak sigorta limiti ile sözleşmesel sorumluluk limiti hukuken aynı kavram değildir.

Kâr Kaybı Sorumluluk Limitinin İçinde mi Olmalı?

Bu tamamen sözleşmenin nasıl düzenlendiğine bağlıdır.

Taraflar kâr kaybını tamamen hariç bırakabilir veya belirli koşullarda sorumluluk kapsamında tutabilir. Ayrıca kâr kaybını genel sorumluluk limitinin içine alabilir veya ayrı bir alt limit belirleyebilir.

Önemli olan sözleşmenin farklı maddelerinin birbiriyle çelişmemesidir.

Örneğin bir maddede:

“Kâr kaybından sorumluluk yoktur.”

denilirken başka bir maddede:

“Kâr kaybı dâhil tüm zararlar sözleşme bedeliyle sınırlıdır.”

yazılması yorum uyuşmazlığına yol açabilir.

Üretim Kaybı Sözleşmede Ayrıca Düzenlenmeli mi?

Özellikle üretim tesisleri, makine tedariki, enerji, bakım ve endüstriyel hizmet sözleşmelerinde üretim kaybı önemli bir risk kalemidir.

Bir ekipmanın çalışmaması nedeniyle fabrikanın birkaç gün durması, ekipmanın kendi değerinden çok daha büyük ekonomik kayba neden olabilir.

Bu nedenle tarafların üretim kaybının sorumluluk kapsamında bulunup bulunmadığını açıkça düzenlemesi yararlı olabilir.

İş Kesintisi Zararı Nedir?

İş kesintisi zararı, sözleşme ihlali nedeniyle işletmenin faaliyetinin tamamen veya kısmen durmasından kaynaklanan ekonomik kayıpları ifade etmek için kullanılan bir kavramdır.

Örneğin veri merkezi hizmetinin kesilmesi nedeniyle e-ticaret şirketinin satış yapamaması veya kritik makinenin arızalanması nedeniyle üretim hattının durması bu kapsamda tartışılabilir.

İş kesintisinin kapsam dışı bırakılıp bırakılmadığı sözleşmede açık şekilde düzenlenebilir.

Müşteri Kaybı Tazminat Konusu Olabilir mi?

Somut olayın özelliklerine göre müşteri kaybı nedeniyle zarar iddiasında bulunulabilir.

Ancak yalnızca:

“Sözleşme ihlal edildi ve müşterilerimi kaybettim.”

demek zarar miktarının kabulü için yeterli değildir.

Kaybedilen müşteri, ihlal ile müşteri kaybı arasındaki bağlantı ve bu müşteriden elde edilmesi beklenen ekonomik kazanç gibi unsurlar önem kazanabilir.

Bu nedenle müşteri kaybının sözleşmesel sorumluluk kapsamına girip girmediği önceden düzenlenebilir.

İtibar Kaybı Tazminat Maddesine Yazılmalı mı?

Ticari itibar kaybı oldukça belirsiz ve hesaplanması güç bir zarar iddiasına dönüşebilir.

Bu nedenle özellikle marka, distribütörlük, teknoloji ve hizmet sözleşmelerinde itibar kaybına ilişkin riskin nasıl dağıtıldığı açıkça belirlenebilir.

Bununla birlikte sözleşmeye yalnızca “itibar kaybı hariçtir” yazılması, somut uyuşmazlıkta ortaya çıkabilecek bütün talepleri otomatik olarak ortadan kaldırmayabilir.

Üçüncü Kişilerin Taleplerinden Kim Sorumlu Olur?

Ticari sözleşmenin ihlali bazen doğrudan taraflardan birini değil, onun müşterisini etkiler.

Örneğin A şirketi B’ye parça sağlamaktadır. B bu parçayı kullanarak C’ye ürün üretmektedir. A’nın teslimatı geciktirmesi nedeniyle B, C’ye karşı cezai şart ödemek zorunda kalabilir.

Bu durumda B’nin A’dan ödediği cezai şartı talep edip edemeyeceği önemli bir uyuşmazlığa dönüşebilir.

Bu nedenle sözleşmede üçüncü kişi talepleri ve bunların sorumluluk limitine tabi olup olmadığı açıkça düzenlenmelidir.

Karşı Tarafın Müşterisine Ödenen Cezai Şart Talep Edilebilir mi?

Otomatik olarak değil.

Karşı tarafın üçüncü kişiyle yaptığı sözleşmede bulunan yüksek bir cezai şart, diğer sözleşme tarafına kendiliğinden yüklenemez.

Bu riskin bilinip bilinmediği, sözleşmeler arasındaki ilişki, ihlal ile ödeme arasındaki nedensellik ve taraflar arasındaki sözleşmenin hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle yüksek değerli tedarik zincirlerinde üçüncü kişi sözleşmelerinden kaynaklanan riskler önceden açıklanmalıdır.

Cezai Şart ile Kâr Kaybı Birlikte Talep Edilebilir mi?

Cezai şart ile zarar tazminatı arasındaki ilişki sözleşmenin düzenleniş biçimine ve TBK hükümlerine göre değerlendirilmelidir.

Sözleşmede cezai şart bulunması, her durumda bütün diğer zarar taleplerinin otomatik olarak ortadan kalktığı veya cezai şarta ek olarak sınırsız tazminat istenebileceği anlamına gelmez.

Bu nedenle sözleşmede cezai şartın zarar ve sorumluluk limitleriyle ilişkisi ayrıca düzenlenmelidir.

Gecikme Cezası Varsa Ayrıca Kâr Kaybı İstenebilir mi?

Bu konu özellikle inşaat, EPC, tedarik ve teknoloji projelerinde önemlidir.

Taraflar gecikme için belirli bir cezai şart veya götürü tazminat mekanizması oluşturmuş olabilir.

Bu durumda aynı gecikmeden kaynaklanan kâr kaybının ayrıca talep edilip edilemeyeceği sözleşmenin hükümlerine göre tartışma konusu olabilir.

Sözleşmede gecikme yaptırımının ilgili gecikme bakımından tek ve münhasır çözüm olup olmadığı açıkça belirtilirse belirsizlik azaltılabilir.

Müspet Zarar Nedir?

Müspet zarar, sözleşme gereği gibi ifa edilmiş olsaydı alacaklının malvarlığının bulunacağı durum ile mevcut durum arasındaki farkı ifade eder.

Yoksun kalınan kâr da şartlarına göre müspet zarar içerisinde gündeme gelebilir.

Bu nedenle ticari sözleşmede yalnızca “doğrudan zarar” ve “dolaylı zarar” kavramlarını kullanmak yerine Türk borçlar hukukundaki zarar ve tazminat sisteminin bütünü dikkate alınmalıdır.

Menfi Zarar Nedir?

Menfi zarar, özellikle sözleşmenin geçerliliğine veya kurulmasına güven nedeniyle uğranılan zararlar bakımından kullanılan bir kavramdır.

Kişinin sözleşme hiç kurulmamış olsaydı bulunacağı ekonomik durum ile mevcut durumu arasındaki fark esas alınır.

Müspet ve menfi zarar birbirinden farklı hukuki temellere dayanabileceğinden sözleşme sona erdiğinde hangi zararların istenebileceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Sözleşmenin Feshi Halinde Kâr Kaybı İstenebilir mi?

Fesih veya sözleşmeden dönmenin hukuki sonuçları sözleşmenin türüne, sona erme şekline ve uygulanacak hükümlere göre değişebilir.

Bu nedenle:

“Sözleşme feshedildiği için kalan beş yılın bütün kârını talep ederim.”

şeklinde otomatik bir sonuç bulunmamaktadır.

Sözleşmenin süresi, fesih sebebi, fesih hakkının bulunup bulunmadığı ve zarar hesabı birlikte değerlendirilmelidir.

Haksız Fesih Halinde Kâr Kaybı Gündeme Gelebilir mi?

Evet, şartları varsa gelebilir.

Özellikle belirli süreli ticari ilişkilerde taraflardan birinin haklı neden bulunmaksızın sözleşmeyi erken sona erdirmesi karşı tarafın kâr kaybı iddiasında bulunmasına yol açabilir.

Ancak kalan sözleşme süresindeki toplam cironun doğrudan zarar kabul edilmesi doğru değildir.

Elde edilmesi beklenen net ekonomik kazanç ve tasarruf edilen giderler gibi unsurlar değerlendirilmelidir.

Kâr Kaybı Nasıl İspatlanır?

Kâr kaybının varsayımsal değil, makul ve objektif verilerle desteklenmesi gerekir.

Şirketin geçmiş dönem performansı, siparişler, satış verileri, müşteri sözleşmeleri, üretim kapasitesi, maliyet yapısı ve sektör koşulları değerlendirmede kullanılabilir.

Yeni kurulmuş bir şirket bakımından geçmiş finansal verilerin bulunmaması, kâr kaybının ispatını daha güç hâle getirebilir.

Geçmiş Yıl Cirosu Kâr Kaybını İspatlar mı?

Tek başına hayır.

Ciro, şirketin toplam satış gelirini gösterir; kâr ise gelirlerden maliyet ve giderlerin düşülmesiyle ortaya çıkan ekonomik sonucu ifade eder.

Bu nedenle:

“Geçen yıl 20 milyon TL ciro yaptım, bu yıl üretim durduğu için 20 milyon TL zarar ettim.”

şeklindeki hesaplama çoğu durumda doğru değildir.

Zarar hesabında net ekonomik kayıp belirlenmelidir.

Yeni Kurulan Şirket Kâr Kaybı Talep Edebilir mi?

Geçmiş faaliyet verilerinin bulunmaması talebi zorlaştırabilir ancak tek başına imkânsız hâle getirmez.

Kesinleşmiş siparişler, sözleşmeler, objektif pazar verileri ve işletmenin üretim kapasitesi gibi unsurlar değerlendirilebilir.

Bununla birlikte yalnızca iyimser iş planları veya varsayımsal büyüme tahminleri üzerinden çok yüksek kâr kaybı talep edilmesi ispat bakımından sorun yaratabilir.

Zarar Gören Taraf Zararı Azaltmak Zorunda mı?

Zararın artmasına bilerek veya gerekli önlemler alınmayarak sebebiyet verilmesi tazminat hesabını etkileyebilir.

Örneğin alternatif tedarikçi kolaylıkla bulunabilecekken şirket aylarca hiçbir önlem almamış ve bütün kaybı karşı taraftan istemişse zarar gören tarafın davranışı da değerlendirmeye konu olabilir.

Bu nedenle sözleşmelere makul zarar azaltma yükümlülükleri eklenmesi düşünülebilir.

Force Majeure Maddesi Kâr Kaybını Etkiler mi?

Evet.

Mücbir sebep hükümleri tarafın belirli bir olay nedeniyle sorumluluktan kurtulup kurtulamayacağı veya yükümlülüğünün askıya alınıp alınmayacağı bakımından önemlidir.

Ancak mücbir sebep ile sorumluluk limiti aynı şey değildir.

Sözleşmede mücbir sebep, sorumluluk sınırı ve fesih hükümlerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Dolaylı Zarar Maddesi ile Mücbir Sebep Maddesi Çelişmemeli

Örneğin sözleşmenin bir maddesi mücbir sebep nedeniyle üretim kaybından sorumluluk olmayacağını düzenlerken başka bir maddede her türlü üretim kaybının tazmin edileceğinin yazılması yorum sorunu yaratabilir.

Sözleşme hazırlanırken hükümler tek tek değil bütün olarak kontrol edilmelidir.

Garanti Maddeleri ile Sorumluluk Limiti Arasındaki İlişki Nasıl Kurulmalıdır?

Bir sözleşmede satıcı çok geniş garantiler vermiş olabilir ancak sorumluluk maddesi tüm talepleri çok düşük bir üst limite bağlamış olabilir.

Bu durumda garantinin ihlal edilmesinin sorumluluk limitine tabi olup olmadığı tartışılabilir.

Bu nedenle garanti ihlallerinin genel limite tabi olup olmadığı açıkça belirtilmelidir.

Gizlilik İhlali Sorumluluk Limitinden İstisna Tutulabilir mi?

Taraflar ticari ihtiyaçlarına göre gizlilik ihlallerine farklı bir sorumluluk limiti uygulayabilir.

Özellikle müşteri listeleri, fiyatlandırma modelleri, üretim teknikleri ve ticari sırların bulunduğu sözleşmelerde gizlilik ihlalinin yaratabileceği zarar sözleşme bedelinden çok daha yüksek olabilir.

Bu nedenle gizlilik hükümleri ile sorumluluk sınırlaması birlikte hazırlanmalıdır.

Kişisel Veri İhlalleri İçin Ayrı Düzenleme Yapılmalı mı?

Kişisel veri işlenen teknoloji, hizmet ve dış kaynak sözleşmelerinde veri ihlali riskinin ayrıca ele alınması yararlı olabilir.

Tarafların birbirlerine karşı sözleşmesel sorumlulukları ile kamu hukuku kaynaklı yükümlülükler aynı şey değildir.

Sözleşmeyle taraflar arasındaki mali risk dağılımı yapılabilir ancak emredici kanuni sorumlulukların tamamen ortadan kaldırılabileceği varsayılmamalıdır.

Fikri Mülkiyet İhlalleri Genel Sorumluluk Limitine Tabi Olmalı mı?

Bu ticari pazarlık konusudur.

Özellikle yazılım, lisans, teknoloji, distribütörlük ve üretim sözleşmelerinde üçüncü kişilerin fikri mülkiyet iddiaları yüksek maliyet doğurabilir.

Bu nedenle taraflar fikri mülkiyet ihlallerini genel sorumluluk limitinden tamamen veya kısmen istisna tutmayı değerlendirebilir.

Sorumluluk Maddesi Tek Taraflı mı Olmalı?

Her sözleşmede aynı cevap yoktur.

Tarafların riskleri eşit değilse farklı sorumluluk düzenlemeleri yapılabilir.

Ancak bir tarafın bütün sorumluluğunu ortadan kaldırırken diğer tarafın sınırsız sorumluluğa tabi tutulduğu hükümler hazırlanırken sözleşmenin niteliği, pazarlık gücü ve emredici hükümler dikkate alınmalıdır.

B2B Sözleşmelerde Taraflar Daha Serbest midir?

Tacirler arasındaki sözleşmelerde sözleşme serbestisinin alanı geniştir. Bununla birlikte ticari sözleşme olması emredici hukuk kurallarının uygulanmayacağı anlamına gelmez.

Bu nedenle:

“İki taraf da tacir, sözleşmeye ne yazarsak kesin geçerlidir.”

yaklaşımı doğru değildir.

Özellikle sorumsuzluk anlaşmaları bakımından TBK’nın emredici sınırları dikkate alınmalıdır.

Sorumluluk Maddesinde “Her Türlü Zarar” İfadesi Kullanılmalı mı?

Tek başına kullanılması belirsizliğe yol açabilir.

“Her türlü zarar” veya “hiçbir zarardan sorumlu değildir” gibi son derece geniş ifadeler yerine hangi zararların kapsama alındığı veya çıkarıldığı açıkça düzenlenmelidir.

Sözleşmenin amacı uyuşmazlık çıktığında yeni bir yorum tartışması yaratmak değil, tarafların risk paylaşımını önceden mümkün olduğunca belirlemektir.

Ticari Sözleşmede Dolaylı Zarar ve Kâr Kaybı Nasıl Düzenlenmelidir?

İyi hazırlanmış bir sorumluluk maddesi yalnızca:

“Dolaylı zararlar karşılanmaz.”

cümlesinden oluşmamalıdır.

Tarafların öncelikle sözleşmeden doğabilecek gerçek ticari riskleri belirlemesi gerekir. Üretim kaybı mı daha büyük risk oluşturmaktadır, yoksa veri kaybı mı? Sözleşmenin geç ifası müşterilere cezai şart ödenmesine neden olabilir mi? İş kesintisi meydana gelebilir mi? Bir ihlal milyonlarca liralık kâr kaybı yaratabilir mi?

Bu sorular cevaplandıktan sonra hangi zararların sorumluluk kapsamında bulunduğu, hangi zararların kapsam dışında bırakıldığı ve toplam sorumluluğun bir üst limite tabi olup olmadığı açıkça belirlenmelidir.

Ayrıca ağır kusur gibi kanunen sorumluluğun önceden kaldırılmasının mümkün olmadığı hâller göz önünde bulundurulmalıdır.

Sorumluluk limiti kullanılacaksa limitin hangi bedel üzerinden hesaplanacağı da tereddüde yer vermeyecek şekilde yazılmalıdır. Örneğin “sözleşme bedeli” yerine hangi dönem veya sipariş bedelinin kastedildiği açıkça gösterilebilir.

Kâr kaybı, üretim kaybı, iş kesintisi, müşteri kaybı ve üçüncü kişi talepleri gibi yüksek değerli risklerin her biri sözleşmenin ticari yapısına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Av. Arb. Fırat Fesih Kaya, ticari sözleşmelerde sorumluluk maddesinin uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra değil, sözleşme müzakere edilirken ekonomik senaryolar üzerinden hazırlanmasının özellikle önemli olduğunu vurgulamaktadır. Bir taraf için kabul edilebilir görünen düşük bir sorumluluk limiti, sözleşmenin ihlali hâlinde diğer taraf açısından ticari faaliyetin tamamını etkileyen sonuçlar yaratabilir.

Ticari Sözleşmelerde En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, yabancı bir sözleşme şablonundan alınan “indirect or consequential damages” hükmünün Türkçe sözleşmeye doğrudan aktarılması ve Türk hukukundaki zarar sistemiyle ilişkisinin yeterince değerlendirilmemesidir.

Bir diğer hata, kâr kaybının kapsam dışı bırakıldığı düşünülürken başka bir maddede çok geniş tazminat yükümlülüğü oluşturulmasıdır.

Sorumluluk limiti ile cezai şartın ilişkisinin belirtilmemesi, üçüncü kişi taleplerinin unutulması, ağır kusur bakımından emredici sınırların gözden kaçırılması ve sözleşme bedelinin hangi tutarı ifade ettiğinin açıklanmaması da uygulamada önemli uyuşmazlıklar yaratmaktadır.

Bu nedenle Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin ve Bursa gibi ticari faaliyetlerin yoğun olduğu şehirlerde yapılan yüksek bedelli tedarik, distribütörlük, teknoloji, üretim, hizmet ve proje sözleşmelerinde sorumluluk maddelerinin sözleşmenin ekonomik yapısına özel hazırlanması önem taşımaktadır.

FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK ile Ticari Sözleşme Hazırlama ve İnceleme

FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK, şirketler arasındaki ticari sözleşmelerin hazırlanması ve incelenmesinde yalnızca sözleşmenin hukuki geçerliliğine değil, tarafların karşılaşabileceği ekonomik risklerin sözleşmede nasıl paylaştırıldığına da odaklanmaktadır.

Özellikle yüksek bedelli tedarik sözleşmeleri, hizmet sözleşmeleri, distribütörlük anlaşmaları, yazılım ve teknoloji sözleşmeleri, üretim sözleşmeleri, EPC ve proje sözleşmelerinde kâr kaybı ve sorumluluk sınırlaması hükümleri sözleşmenin en kritik maddeleri arasında yer alabilir.

Av. Arb. Fırat Fesih Kaya, sözleşmelerde sorumluluk üst sınırı, dolaylı zarar, yoksun kalınan kâr, cezai şart, üçüncü kişi talepleri, garanti ihlalleri ve sorumsuzluk hükümlerinin birbirinden bağımsız değil, sözleşmenin tamamıyla uyumlu şekilde hazırlanması gerektiğini vurgulamaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Ticari sözleşmede kâr kaybı tamamen kapsam dışı bırakılabilir mi?
Taraflar kâr kaybının sözleşmesel sorumluluk kapsamını düzenleyebilir. Ancak sorumsuzluk anlaşmalarına ilişkin emredici kanuni sınırlamalar, özellikle ağır kusur bakımından ayrıca dikkate alınmalıdır.

2. “Dolaylı zararlardan sorumlu değildir” yazmak yeterli midir?
Her zaman yeterli olmayabilir. Hangi zararların dolaylı zarar olarak değerlendirileceği konusunda uyuşmazlık çıkabileceğinden önemli zarar kalemlerinin açıkça belirtilmesi daha güvenli olabilir.

3. Ciro kaybı ile kâr kaybı aynı şey midir?
Hayır. Ciro satış gelirini ifade ederken kâr hesabında ilgili maliyet ve giderler de dikkate alınır. Kaybedilen cironun tamamı otomatik olarak tazmin edilebilir kâr kaybı değildir.

4. Sorumluluk sözleşme bedeliyle sınırlandırılabilir mi?
Kanuni sınırlar içinde sorumluluk üst limiti kararlaştırılabilir. Ancak “sözleşme bedeli” kavramının hangi tutarı ifade ettiği açıkça belirtilmelidir.

5. Ağır kusurdan doğan sorumluluk önceden kaldırılabilir mi?
TBK m.115 kapsamında borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin hükümsüzdür.

6. Üretim kaybı kâr kaybı olarak talep edilebilir mi?
Üretim kaybı ekonomik sonuçlarına göre kâr kaybı veya başka zarar kalemleriyle bağlantılı olabilir. Sözleşmede üretim ve iş kesintisi risklerinin ayrıca düzenlenmesi uyuşmazlığı azaltabilir.

7. Üçüncü kişiye ödenen cezai şart karşı taraftan istenebilir mi?
Otomatik olarak değil. Sözleşmeler arasındaki ilişki, karşı tarafın bu riski bilip bilmediği, nedensellik ve taraflar arasındaki sözleşmenin hükümleri değerlendirilmelidir.

8. Cezai şart varsa ayrıca zarar talep edilebilir mi?
Cezai şart ile ek zarar arasındaki ilişki TBK hükümleri ve sözleşmenin düzenleniş şekline göre değerlendirilir. Bu nedenle sözleşmede ilişkinin açıkça belirlenmesi önemlidir.

9. Sorumluluk limiti bütün ihlallere uygulanmak zorunda mıdır?
Hayır. Taraflar kanuni sınırlar içinde belirli riskler için farklı limitler veya istisnalar oluşturabilir.

10. Kâr kaybı nasıl hesaplanır?
Geçmiş finansal performans, kesinleşmiş siparişler, maliyetler, üretim kapasitesi, müşteri sözleşmeleri ve tasarruf edilen giderler gibi veriler dikkate alınabilir. Yalnızca tahmini ciro üzerinden otomatik hesaplama yapılması doğru değildir.

Uzman Hukuki Destek

Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin, Bursa ve Türkiye genelinde hizmet veren FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK, ticari sözleşmelerin hazırlanması, sözleşmesel sorumluluğun sınırlandırılması, kâr kaybı ve tazminat uyuşmazlıkları konusunda profesyonel hukuki destek sunmaktadır.

Av. Arb. Fırat Fesih Kaya, özellikle yüksek bedelli ticari sözleşmelerde dolaylı zarar, yoksun kalınan kâr, sorumluluk üst sınırı, cezai şart, üçüncü kişi talepleri, haksız fesih ve sözleşme ihlalinden kaynaklanan tazminat taleplerinin hazırlanması ve değerlendirilmesi süreçlerinde hukuki destek sunmaktadır.

Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Kule Plaza, Balgat, Çankaya / Ankara
Hemen Ara: +90 532 769 22 22
Ofis: +90 312 434 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr