Yapay Zekâ ile Çalışan Performansı Ölçülerek İşten Çıkarma Yapılabilir mi? (2026 Güncel Rehber)

Yapay zekâ performans puanı işten çıkarma gerekçesi olabilir mi? Otomatik değerlendirme, KVKK, savunma hakkı, performans feshi ve işe iade bakımından 2026 rehberi.

Kısa cevap: Yapay zekânın ürettiği performans puanı tek başına işten çıkarma nedeni olamaz. İşveren, yapay zekâ sistemini yardımcı bir değerlendirme aracı olarak kullanabilir; ancak fesih kararını otomatik bir algoritmaya bırakamaz. Kararın somut, denetlenebilir, objektif ve insan tarafından değerlendirilmiş verilere dayanması gerekir.

Çağrı süresi, satış adedi, müşteri puanı, işlem hızı, bilgisayar kullanımı, hedef tamamlama oranı veya iş teslim süresi gibi veriler yapay zekâ ile analiz edilebilir. Fakat kullanılan verilerin doğru olup olmadığı, çalışanın görev tanımına uygunluğu ve algoritmanın hatalı veya ayrımcı sonuç üretip üretmediği mutlaka incelenmelidir.

Yapay zekâ performans ölçümünde kullanılabilir mi?

İşveren, iş süreçlerini planlamak ve performansı değerlendirmek için teknolojik sistemlerden yararlanabilir. Ancak yapay zekâ ile yapılan değerlendirme; kişisel verilerin işlenmesi, çalışan mahremiyeti ve iş güvencesi bakımından ciddi sonuçlar doğurur.

Örneğin yapay zekâ sistemi çalışanı yalnızca ekran başında geçirdiği süreye göre düşük puanlayabilir. Oysa çalışan müşteri toplantısında, saha ziyaretinde, eğitimde veya işveren talimatıyla farklı bir görevde olabilir. Bu nedenle sistemin ürettiği sonuç, tek başına gerçek performansı göstermeyebilir.

Algoritma tek başına fesih kararı verebilir mi?

Hayır. Çalışanın aleyhine sonuç doğuran kararın yalnızca otomatik sistem analizine dayanması hukuki risk taşır. Çalışan, kişisel verilerinin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucunda kendi aleyhine bir sonuç ortaya çıkmasına itiraz edebilir.

İşverenin yapması gereken; yapay zekâ raporunu insan denetimine sunmak, hatalı verileri ayıklamak, çalışanın açıklamasını almak ve fesih kararını somut olayın tüm koşullarını değerlendirerek vermektir. “Sistem düşük puan verdi” gerekçesi, tek başına yeterli bir fesih açıklaması değildir.

Performans feshi için hangi şartlar aranır?

Çalışanın performans düşüklüğü nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilebilmesi için performans ölçütlerinin önceden belirlenmiş, çalışan tarafından bilinen, işle bağlantılı ve objektif olması gerekir. Değerlendirmenin düzenli biçimde yapılması, benzer konumdaki çalışanlarla karşılaştırılabilir olması ve çalışana gelişim fırsatı tanınması önemlidir.

Sağlıklı bir performans sürecinde genellikle şu unsurlar bulunur:

• Görev tanımına uygun, açık ve ölçülebilir kriterler,
• Çalışana önceden bildirilmiş hedefler,
• Makul bir değerlendirme dönemi,
• Hatalı veya eksik verilerin düzeltilmesi,
• Eğitim, geri bildirim veya performans geliştirme imkânı,
• Çalışanın yazılı savunması,
• Fesih öncesinde insan tarafından yapılan gerçek ve bireysel değerlendirme.

Yapay zekâ raporu, bu sürecin yalnızca bir parçası olabilir; sürecin tamamının yerine geçemez.

Yapay zekâ puanı ayrımcılık yaratabilir mi?

Evet. Algoritmalar, geçmiş verilerdeki eşitsizlikleri tekrar edebilir. Örneğin sağlık raporu, engellilik durumu, vardiya düzeni, ebeveynlik sorumluluğu, doğum izni, müşteri portföyü veya bölgesel çalışma farkları performans puanını olumsuz etkileyebilir.

İşveren, “kararı yapay zekâ verdi” diyerek ayrımcılık sorumluluğundan kurtulamaz. Sistem tarafından üretilen puanın adil, denetlenebilir ve görevle bağlantılı olması işverenin sorumluluğundadır.

Yapay zekâ için çalışanın açık rızası gerekir mi?

Kişisel veri işleme faaliyetinde hangi hukuki sebebe dayanıldığı somut uygulamaya göre belirlenmelidir. İş ilişkisinde çalışan ile işveren arasındaki güç dengesizliği nedeniyle, genel nitelikli bir açık rıza formuna dayanmak çoğu zaman yeterli ve güvenli bir yöntem değildir.

İşveren; hangi verilerin toplandığını, yapay zekâ sisteminin hangi amaçla kullanıldığını, değerlendirme sonucunun nasıl kullanılacağını, verilerin kimlerle paylaşılacağını ve ne kadar süre saklanacağını çalışanlara açıkça bildirmelidir. Performans için gerekmeyen kişisel verilerin sisteme aktarılması hukuka aykırılık riski doğurur.

Yapay zekâ raporuna dayanılarak tazminatsız fesih yapılabilir mi?

Performans düşüklüğü, kural olarak doğrudan tazminatsız fesih gerekçesi değildir. Tazminatsız fesih için çok daha ağır, somut ve işverenin güvenini temelinden sarsan bir davranışın ispatlanması gerekir.

Yapay zekâ sisteminin “düşük performans”, “verimsizlik” veya “hedef altı çalışma” yönündeki puanı; tek başına işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davrandığını göstermez. İşverenin, puanın hangi veriye dayandığını ve çalışanın performansının neden yetersiz kabul edildiğini açıkça ortaya koyması gerekir.

Çalışan hangi bilgi ve belgelere ulaşabilir?

Çalışan; performans değerlendirme kriterlerini, kendi puanını, kullanılan temel verileri, hatalı kayıtların düzeltilmesini ve değerlendirme sonucunun hangi amaçla kullanıldığını yazılı olarak talep edebilir. Ticari sır niteliğindeki teknik ayrıntıların tümünün paylaşılması gerekmeyebilir; ancak çalışanın kendisine yöneltilen performans iddiasına etkili biçimde cevap verebilmesi sağlanmalıdır.

Performans puanı nedeniyle savunma istenmişse, çalışan hedeflerin gerçekçi olmadığını, müşteri portföyünün farklı olduğunu, sistemin çalışmadığını, izin veya rapor döneminin hesaba katılmadığını ya da puanın hatalı veriyle oluştuğunu somut biçimde açıklamalıdır.

2026 Güncel Değerlendirme

2026 itibarıyla işverenlerin yapay zekâ destekli performans sistemleri kullanması mümkündür; fakat algoritmik puan insan değerlendirmesinin yerine geçemez. Otomatik, şeffaf olmayan, ayrımcı sonuç üreten veya savunma hakkını ortadan kaldıran performans sistemiyle yapılan fesihler işe iade ve tazminat uyuşmazlıklarına yol açabilir.

FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK bünyesinde Av. Arb. Fırat Fesih Kaya; yapay zekâ destekli performans sistemleri, KVKK uyuşmazlıkları, performans feshi, işe iade ve işçilik alacakları bakımından somut olaya uygun hukuki destek sunmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yapay zekâ düşük performans puanı verirse işten çıkarılabilir miyim?
Puan tek başına yeterli değildir. İşverenin insan değerlendirmesi yapması ve feshi somut gerekçelerle açıklaması gerekir.

Algoritmanın verdiği puana itiraz edebilir miyim?
Evet. Hatalı, eksik veya bağlamdan kopuk verilerle oluşturulan puana karşı yazılı açıklama ve itiraz yapılabilir.

Yapay zekâ performans sistemi çalışanlara önceden bildirilmelidir mi?
Evet. Hangi verilerin işlendiği, hangi amaçla kullanıldığı ve değerlendirme etkisi açık biçimde bildirilmelidir.

Yapay zekâ puanı tazminatsız fesih nedeni olur mu?
Kural olarak hayır. Düşük performans, tek başına haklı nedenle ve tazminatsız fesih anlamına gelmez.

Yapay zekâ sistemi ayrımcılık yaparsa işveren sorumlu olur mu?
Evet. Algoritmanın hatalı veya ayrımcı sonucundan doğan iş hukuku sorumluluğu işverene ait olabilir.

Performans kriterleri sonradan değiştirilebilir mi?
Kriterler çalışan aleyhine keyfi biçimde ve geriye etkili olarak değiştirilemez. Değişikliğin açık biçimde bildirilmesi gerekir.

Savunmam alınmadan yapay zekâ raporuyla fesih yapılabilir mi?
Davranış veya performans gerekçeli fesihlerde savunma hakkının korunması önemlidir. Savunma alınmaması feshin geçerliliğini etkileyebilir.

Yapay zekâ kaynaklı haksız fesihte hangi haklar doğabilir?
Somut olaya göre işe iade, kıdem ve ihbar tazminatı, ücret alacakları, ayrımcılık tazminatı ve kişisel veri talepleri gündeme gelebilir.

Uzman Hukuki Destek

Yapay zekâ ile performans ölçümü, otomatik puanlama ve bu raporlara dayalı fesih süreçlerinde delillerin erken incelenmesi hak kaybını önler. Ankara, İstanbul, İzmir, Mersin ve Bursa başta olmak üzere her şehirde hizmet sağlıyoruz.

FFK PARTNER HUKUK VE DANIŞMANLIK
Tel: +90 532 769 22 22
Ofis: +90 312 434 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr
Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Tower, Balgat, Çankaya / Ankara

Bu makale genel bilgilendirme amaçlı olup, herhangi bir hak kaybına uğramamak adına kendi özel durumunuz için avukatınıza danışmanızı tavsiye ederiz.