GES projesi beklenen elektrik üretimini gerçekleştirmezse EPC firmasından tazminat alınabilir mi? Üretim garantisi, Performance Ratio, PVsyst, performans LD, EPC sorumluluğu ve üretim kaybı tazminatını öğrenin.

Bir güneş enerjisi santrali yatırımında ekonomik fizibilitenin temelini beklenen elektrik üretimi oluşturur.

Yatırımcı çoğu zaman yatırım kararı vermeden önce kendisine sunulan;

PVsyst raporu,

fizibilite çalışması,

yıllık üretim tahmini,

Performance Ratio (PR),

spesifik üretim,

panel degradasyon oranı,

inverter verimliliği,

yatırım geri dönüş süresi

gibi verilere göre projenin ekonomik olup olmadığına karar verir.

Örneğin yatırımcıya 5 MWp büyüklüğündeki bir GES’in yılda 8.500.000 kWh elektrik üreteceği belirtilmiş olabilir.

Santral tamamlanıp işletmeye alınmasına rağmen yıllık üretim yalnızca 6.800.000 kWh seviyesinde kalırsa yatırımcı açısından ciddi ekonomik kayıp ortaya çıkabilir.

Bu durumda en önemli soru şudur:

GES beklenen üretimi gerçekleştirmezse EPC firmasından tazminat talep edilebilir mi?

Şartların oluşması halinde evet.

Ancak fizibilitede öngörülen üretimin gerçekleşmemesi tek başına EPC firmasının otomatik olarak sorumlu olduğu anlamına gelmez.

Tazminat talebinin başarısı açısından;

hangi üretim değerinin sözleşmede garanti edildiği,

gerçekleşen üretimin neden düşük olduğu,

EPC firmasının kusuru veya sözleşmeye aykırılığı,

üretim kaybının miktarı

ve

yatırımcının ekonomik zararı

birlikte değerlendirilmelidir.

GES’te Beklenen Üretim Ne Demektir?

Bir GES projesinin kurulmasından önce santralin gelecekte üretebileceği elektrik miktarı teknik modellemelerle hesaplanır.

Bu hesaplamalarda özellikle;

güneş ışınımı,

kurulu güç,

panel teknolojisi,

panel yönü ve eğimi,

inverter kapasitesi,

DC/AC oranı,

sıcaklık kayıpları,

gölgeleme,

kablo kayıpları,

trafo kayıpları,

inverter kayıpları,

panel degradasyonu,

kirlenme kayıpları

dikkate alınır.

Bunun sonucunda yatırımcıya yıllık üretim tahmini sunulur.

Ancak burada hukuken çok önemli bir ayrım bulunmaktadır:

Üretim tahmini ile üretim garantisi aynı şey değildir.

Üretim Tahmini ile Üretim Garantisi Arasındaki Fark Nedir?

Örneğin EPC firmasının teklifinde;

“Beklenen yıllık üretim 10.000.000 kWh’dir.”

yazması ile;

“Yüklenici yıllık minimum 10.000.000 kWh üretimi garanti eder.”

şeklinde açık bir sözleşme hükmü bulunması aynı hukuki sonucu doğurmayabilir.

İlk ifade belirli teknik varsayımlara dayalı tahmin olabilir.

İkinci ifade ise sözleşmenin bütünüyle birlikte değerlendirildiğinde açık bir performans taahhüdü oluşturabilir.

Bu nedenle düşük üretim nedeniyle tazminat talep edilmeden önce EPC sözleşmesi ve bütün teknik ekleri incelenmelidir.

PVsyst Raporundaki Üretim Gerçekleşmezse Tazminat Alınabilir mi?

GES projelerinde üretim tahminlerinde yaygın olarak PVsyst simülasyonları kullanılmaktadır.

Ancak PVsyst raporundaki üretim rakamının gerçekleşmemesi tek başına tazminat hakkı doğurduğu anlamına gelmez.

PVsyst modeli;

meteorolojik veri,

ışınım,

sıcaklık,

sistem kayıpları,

ekipman özellikleri

gibi birçok varsayıma dayanır.

Gerçek hava koşulları modeldeki koşullardan farklı gerçekleşebilir.

Bununla birlikte EPC sözleşmesinde PVsyst raporu sözleşmenin eki haline getirilmiş ve buradaki belirli performans değerleri açıkça garanti edilmişse durum farklı değerlendirilir.

EPC Teklifinde Yazılan Üretim Miktarı Bağlayıcı Olabilir mi?

Olabilir.

Ancak teklif ile nihai EPC sözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin EPC firması yatırımcıya;

“Bu santral yılda 15 milyon kWh üretir.”

şeklinde teklif sunmuş olabilir.

Daha sonra imzalanan sözleşmede ise;

“Üretim değerleri yalnızca tahmini niteliktedir ve garanti oluşturmaz.”

hükmü bulunabilir.

Bu durumda uyuşmazlığın çözümü için sözleşme öncesi beyanlar, teklif, teknik ekler ve nihai sözleşme birlikte incelenmelidir.

EPC Firması Açıkça Üretim Garantisi Verdiyse Ne Olur?

Yatırımcının hukuki pozisyonu önemli ölçüde güçlenebilir.

EPC sözleşmesinde;

minimum yıllık üretim,

minimum Performance Ratio,

minimum availability,

minimum spesifik üretim

gibi değerler garanti edilmiş olabilir.

Santral bu değerleri sağlayamazsa sözleşmede öngörülen;

performans tazminatı,

Performance LD,

ayıbın giderilmesi,

yeniden performans testi,

ek ekipman kurulması,

bedel indirimi

ve belirli şartlarda sözleşmenin sona erdirilmesi gibi mekanizmalar gündeme gelebilir.

Performance Ratio (PR) Nedir?

Performance Ratio, GES’in teknik performansının değerlendirilmesinde kullanılan en önemli göstergelerden biridir.

Basitleştirilmiş ifadeyle PR, santralin mevcut güneş enerjisi kaynağını ne ölçüde verimli şekilde elektrik enerjisine dönüştürdüğünü değerlendirmeye yardımcı olur.

Örneğin EPC sözleşmesinde;

Minimum PR: %82

garantisi bulunabilir.

Performans testinde santralin düzeltilmiş PR değerinin %76 olduğu belirlenirse sözleşmesel performans eksikliği gündeme gelebilir.

PR Garantisi ile Yıllık Üretim Garantisi Aynı Şey midir?

Hayır.

Bu ayrım GES uyuşmazlıklarında kritik öneme sahiptir.

Yıllık elektrik üretimi doğrudan güneş ışınımından etkilenir.

PR ise santralin teknik performansına ilişkin daha anlamlı bir gösterge olabilir.

Örneğin bir yıl güneşlenme normalin ciddi şekilde altında gerçekleşebilir.

Santral;

beklenen yıllık üretimin altında kalmasına rağmen

sözleşmede garanti edilen PR değerini sağlamış olabilir.

Bu durumda EPC firmasının sorumluluğu farklı değerlendirilmelidir.

GES Neden Beklenenden Az Elektrik Üretir?

Düşük üretimin nedeni belirlenmeden hukuki sorumluluk belirlenmemelidir.

Başlıca nedenler şunlardır:

1. Güneş ışınımının beklenenden düşük olması.
2. Yanlış panel seçimi.
3. Panel performans kaybı.
4. Beklenenden yüksek degradasyon.
5. PID problemi.
6. Hot spot oluşumu.
7. Panel mikro çatlakları.
8. İnverter arızaları.
9. Yanlış inverter seçimi.
10. Hatalı DC/AC oranı.
11. Clipping kayıpları.
12. Yanlış panel açısı.
13. Hatalı panel yerleşimi.
14. Gölgeleme.
15. String arızaları.
16. Kablo kayıpları.
17. Trafo kayıpları.
18. Bakım eksikliği.
19. Panel kirliliği.
20. Şebeke kesintileri.
21. Üretim kısıntıları.
22. Sayaç veya SCADA problemleri.
23. EPC mühendislik hataları.
24. Hatalı sistem tasarımı.
25. O&M firmasının geç müdahalesi.

Bu nedenlerden hangisinin üretim kaybına yol açtığının teknik olarak belirlenmesi gerekir.

EPC Tasarım Hatası Nedeniyle Üretim Düşerse Tazminat İstenebilir mi?

Şartları oluştuğunda evet.

Örneğin EPC firması;

panel sıralarını birbirini gölgeleyecek şekilde tasarlamış,

yanlış inverter kapasitesi seçmiş,

kablo kayıplarını hatalı hesaplamış,

DC/AC oranını yanlış belirlemiş,

panel açısını projeye aykırı uygulamış

olabilir.

Böyle bir tasarım veya uygulama hatası santralin ekonomik ömrü boyunca sürekli üretim kaybetmesine neden olabilir.

Bu durumda EPC firmasının sözleşmesel sorumluluğu gündeme gelebilir.

Yanlış Panel Seçilmesi EPC Firmasının Sorumluluğunu Doğurur mu?

Panel seçimi EPC firmasının sorumluluğundaysa ve seçilen ekipman sözleşmedeki teknik şartları sağlamıyorsa yüklenicinin sorumluluğu gündeme gelebilir.

Panelin üretim veya malzeme kusuru bulunuyorsa panel üreticisi ve tedarik zincirindeki diğer kişilerin sorumluluğu da ayrıca değerlendirilmelidir.

Yanlış İnverter Seçimi Üretim Kaybına Neden Olabilir mi?

Evet.

Yanlış kapasitedeki inverter veya hatalı DC/AC oranı nedeniyle clipping kayıpları artabilir.

İnverterlerin verimsiz çalışma aralığında işletilmesi de yıllık üretimi düşürebilir.

Bu sorun EPC firmasının mühendislik ve ekipman seçiminden kaynaklanıyorsa tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.

Panel Dizilimi Hatalıysa Ne Olur?

Panel sıraları arasındaki mesafenin yanlış hesaplanması ciddi gölgeleme kayıpları oluşturabilir.

Örneğin EPC firması araziye daha fazla panel sığdırmak amacıyla sıraları gereğinden fazla yaklaştırmış olabilir.

Bunun sonucunda özellikle kış aylarında ciddi sıra gölgelenmesi oluşabilir.

Bu durum kalıcı üretim kaybına neden oluyorsa EPC firmasının tasarım sorumluluğu değerlendirilmelidir.

Panel Açısının Yanlış Olması Tazminat Nedeni midir?

Her açı farkı tazminat doğurmaz.

Ancak projede belirlenen optimum eğimden ciddi sapma varsa ve bunun yıllık üretime ölçülebilir olumsuz etkisi bulunuyorsa sözleşmeye aykırılık gündeme gelebilir.

Teknik bilirkişi incelemesiyle yıllık üretim etkisinin hesaplanması gerekir.

Kablo Kayıpları Beklenenden Fazlaysa Kim Sorumlu?

EPC tasarımında DC ve AC kablo kayıpları belirli seviyelerde öngörülür.

Yanlış kablo kesiti veya hatalı güzergâh nedeniyle kayıplar sözleşmede öngörülen seviyelerin üzerine çıkmışsa EPC firmasının mühendislik sorumluluğu doğabilir.

Panel Degradasyonu Beklenenden Yüksekse Ne Yapılabilir?

Panel üreticileri genellikle belirli bir degradasyon eğrisi üzerinden performans garantisi verir.

Örneğin panellerin belirli yıllar sonunda başlangıç gücünün belirli oranının altında kalmayacağı garanti edilmiş olabilir.

Gerçek degradasyon garanti edilen seviyeden daha yüksekse panel üreticisinin garanti sorumluluğu gündeme gelebilir.

Ancak performans düşüşünün panel üretim kusurundan mı yoksa başka nedenlerden mi kaynaklandığı teknik olarak belirlenmelidir.

O&M Firması Düşük Üretimden Sorumlu Olabilir mi?

Evet.

Düşük üretimin nedeni EPC değil, işletme ve bakım eksikliği olabilir.

Örneğin O&M şirketi;

panelleri zamanında temizlememiş,

inverter arızalarına müdahale etmemiş,

kritik alarmları takip etmemiş,

string arızalarını aylarca fark etmemiş

olabilir.

Bu durumda bakım firmasının sözleşmesel sorumluluğu gündeme gelebilir.

Availability Garantisi Nedir?

Availability, santralin teknik olarak üretime hazır bulunduğu süreyi ölçen önemli performans göstergelerinden biridir.

Örneğin O&M sözleşmesinde;

%99 yıllık teknik availability

garanti edilmiş olabilir.

O&M şirketinin geç müdahaleleri nedeniyle availability %94 seviyesinde kalmışsa sözleşmedeki performans yaptırımları uygulanabilir.

Şebeke Kesintileri Nedeniyle Üretim Düşerse EPC Firması Sorumlu Olur mu?

Kural olarak EPC firmasının kontrolü dışında kalan şebeke kesintilerinin doğrudan EPC firmasına yüklenmesi doğru olmayabilir.

Performans hesaplarında;

şebeke kesintileri,

üretim kısıntıları,

mücbir sebepler,

yatırımcı kaynaklı duruşlar

gibi olaylar çoğu sözleşmede belirli yöntemlerle ayrıştırılır.

Bu nedenle sözleşmedeki Exclusions ve performans hesaplama hükümleri dikkatle incelenmelidir.

Dağıtım Şirketi Kaynaklı Üretim Kaybında Tazminat İstenebilir mi?

Somut olayın şartlarına göre ayrı bir sorumluluk değerlendirmesi yapılabilir.

Kesintinin;

nedeni,

süresi,

tekrarlanma sıklığı,

mevzuata uygunluğu,

bağlantı ve sistem kullanım koşulları

incelenmelidir.

Ancak dağıtım sistemi kaynaklı her üretim kaybının otomatik olarak tazmin edileceği söylenemez.

PVsyst Raporu Mahkemede Delil Olabilir mi?

Evet, teknik delillerden biri olarak değerlendirilebilir.

Ancak tek başına yeterli olmayabilir.

PVsyst raporundaki;

meteorolojik veri seti,

loss diagram,

PR,

specific yield,

system losses,

equipment assumptions

ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

Ayrıca raporun EPC sözleşmesinin eki olup olmadığı önemlidir.

P50, P75 ve P90 Üretim Değerleri Ne Anlama Gelir?

GES fizibilitelerinde üretim tahmininin belirsizliğini göstermek için P50, P75 ve P90 gibi olasılıksal değerler kullanılabilir.

P50 daha merkezi bir üretim beklentisini temsil ederken P90, finansman açısından daha ihtiyatlı bir senaryo olarak kullanılabilir.

Ancak bu değerler kendiliğinden üretim garantisi değildir.

P50 Üretimi Gerçekleşmezse Tazminat İstenebilir mi?

Sadece P50 değerinin altında kalınması tazminat için yeterli değildir.

P50 bir olasılık tahminidir.

EPC firmasının P50 değerini sözleşmede açık şekilde garanti edip etmediği araştırılmalıdır.

Banka Fizibilitesindeki Üretim Değeri Bağlayıcı mıdır?

Proje finansmanı sırasında banka veya bağımsız teknik danışman tarafından hazırlanmış yield assessment raporları önemli teknik delil olabilir.

Ancak bu raporun EPC firmasının sözleşmesel taahhüdü olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Üretim Tahmini Bilerek Yüksek Gösterilmişse Ne Olur?

Bu durum daha ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.

Örneğin EPC firması yatırımcıyı sözleşme yapmaya ikna etmek amacıyla gerçekçi olmayan üretim değerleri sunmuş olabilir.

Bu durumda;

teklifler,

sunumlar,

e-postalar,

PVsyst dosyaları,

fizibilite çalışmaları,

sözleşme öncesi yazışmalar

önem kazanır.

Yatırım kararını etkileyen yanlış veya yanıltıcı beyanların hukuki sonuçları somut olay özelinde ayrıca değerlendirilmelidir.

GES’in Gerçek Performansı Nasıl Ölçülür?

Yalnızca yıllık toplam sayaç verisine bakmak yeterli değildir.

Teknik incelemede;

SCADA kayıtları,

sayaç verileri,

ışınım ölçümleri,

meteorolojik veriler,

inverter üretimleri,

string akımları,

panel testleri,

şebeke kesinti kayıtları,

availability verileri

birlikte değerlendirilmelidir.

SCADA Kayıtları Düşük Üretim Davasında Delil Olabilir mi?

Evet.

SCADA kayıtları GES performans uyuşmazlıklarının en önemli teknik delilleri arasındadır.

Bu kayıtlarla;

inverter duruşları,

üretim düşüşleri,

arıza saatleri,

alarm kayıtları,

string problemleri,

availability

tespit edilebilir.

Uyuşmazlık ortaya çıktığında SCADA kayıtlarının derhal yedeklenmesi önemlidir.

Meteorolojik Veriler Neden İncelenmelidir?

Çünkü düşük elektrik üretimi her zaman santralin kötü performans gösterdiği anlamına gelmez.

Örneğin santral bir önceki yıla göre %8 daha az üretmiş olabilir.

Ancak aynı dönemde güneş ışınımı da %8 daha düşük gerçekleşmişse teknik performans kaybı bulunmayabilir.

Bu nedenle üretim rakamları meteorolojik koşullara göre düzeltilerek değerlendirilmelidir.

Komşu GES’in Üretimi Delil Olabilir mi?

Yardımcı karşılaştırma verisi olarak kullanılabilir.

Aynı bölgede bulunan benzer bir santral %5 üretim kaybederken uyuşmazlık konusu GES %25 kaybetmişse teknik inceleme açısından anlamlı bir gösterge ortaya çıkabilir.

Ancak;

panel,

inverter,

eğim,

yön,

DC/AC oranı,

gölgeleme

farklılıkları dikkate alınmalıdır.

Beklenen Üretimin %5 Altında Kalınması Tazminat Doğurur mu?

Otomatik bir yüzde bulunmamaktadır.

Sözleşmedeki performans garantisi ve tolerans değerleri belirleyicidir.

Örneğin EPC sözleşmesinde minimum PR ve ölçüm toleransı açıkça belirlenmiş olabilir.

Bu nedenle yalnızca üretim farkının yüzdesine bakılarak tazminat hakkı belirlenemez.

Beklenen Üretimin %20 Altında Kalması Ne Anlama Gelir?

%20 gibi önemli bir üretim farkı teknik açıdan ciddi şekilde araştırılmalıdır.

Ancak bu farkın tamamı doğrudan EPC firmasına yüklenemez.

Öncelikle;

ışınım farkı,

şebeke kesintileri,

curtailment,

bakım eksikliği,

ekipman arızaları,

tasarım kusurları

ayrıştırılmalıdır.

Performance Test Nedir?

EPC sözleşmelerinde santral tamamlandıktan sonra garanti edilen teknik değerlerin sağlanıp sağlanmadığını belirlemek amacıyla performans testi öngörülebilir.

Testte özellikle;

PR,

availability,

kurulu güç,

ekipman performansı

kontrol edilebilir.

Test prosedürünün EPC sözleşmesinde açık şekilde belirlenmesi önemlidir.

Performans Testini EPC Firmasının Kendisi Yapabilir mi?

Sözleşmeye bağlıdır.

Ancak yüksek bedelli GES yatırımlarında bağımsız teknik danışmanın test sürecine dahil edilmesi uyuşmazlık riskini azaltabilir.

Özellikle milyonlarca liralık performans tazminatı söz konusuysa yalnızca EPC firmasının kendi ölçümlerine dayanılması yatırımcı açısından riskli olabilir.

Performance Test Başarısız Olursa Ne Olur?

Sözleşmeye göre;

düzeltme yapılması,

ekipman değiştirilmesi,

yeniden test,

Performance LD,

bedel indirimi,

belirli eşiklerin altında kalınması halinde kabulün reddi

veya sözleşmede öngörülmüş diğer yaptırımlar gündeme gelebilir.

Performance LD Nedir?

Performance Liquidated Damages, santralin sözleşmede garanti edilen performansı sağlayamaması halinde uygulanmak üzere önceden belirlenmiş tazminat mekanizmasıdır.

Örneğin EPC firması %82 PR garanti etmiş ancak santral %78 PR sağlamış olabilir.

Sözleşmede her bir puanlık eksiklik için belirli miktarda Performance LD öngörülebilir.

Delay LD ile Performance LD Arasındaki Fark Nedir?

İki kavram birbirinden ayrılmalıdır.

Delay LD: Projenin geç tamamlanması nedeniyle uygulanır.

Performance LD: Projenin tamamlanmasına rağmen garanti edilen performansı sağlamaması nedeniyle uygulanır.

Dolayısıyla bir GES zamanında tamamlanmış olsa bile düşük performans nedeniyle EPC firmasının sorumluluğu doğabilir.

Performance LD ile Ek Tazminat Birlikte İstenebilir mi?

Bu durum sözleşmenin içeriğine göre değerlendirilir.

Bazı EPC sözleşmelerinde Performance LD performans eksikliğine ilişkin tek ve münhasır çözüm olarak düzenlenebilir.

Bazılarında ise belirli şartlarda LD’yi aşan zararların talep edilmesi mümkün olabilir.

Bu nedenle;

exclusive remedy,

liability cap,

consequential loss,

loss of profit

hükümleri mutlaka birlikte incelenmelidir.

EPC Firması Üretim Kaybını Gidermek İçin Ek Panel Kurabilir mi?

Teknik olarak mümkün olabilir.

Örneğin performans eksikliği belirli miktarda ek panel kurulmasıyla giderilebilir.

Ancak bu yöntemin;

bağlantı gücü,

inverter kapasitesi,

proje onayı,

arazi,

mevzuat

bakımından uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Düşük Üretim Nedeniyle EPC Sözleşmesi Feshedilebilir mi?

Her performans eksikliği fesih hakkı doğurmaz.

Öncelikle sözleşmedeki minimum kabul edilebilir performans eşiği incelenmelidir.

Örneğin sözleşmede;

PR %82 garanti edilir, %78-%82 arasında Performance LD uygulanır, %78’in altında yatırımcı tesisi reddedebilir

şeklinde bir sistem kurulmuş olabilir.

Bu tür hükümler yatırımcı açısından son derece önemlidir.

Üretim Kaybı Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İlk aşamada santralin normal koşullarda üretmesi gereken elektrik belirlenir.

Ardından gerçekleşen üretim tespit edilir.

Ancak aradaki farkın tamamı EPC firmasına yüklenmez.

Örneğin:

Düzeltilmiş beklenen üretim: 12.000.000 kWh

Gerçek üretim: 10.000.000 kWh

Brüt üretim farkı: 2.000.000 kWh

Teknik incelemede;

500.000 kWh şebeke kesintisi,

300.000 kWh düşük ışınım,

100.000 kWh yatırımcı kaynaklı duruş

tespit edilmiş olabilir.

Bu durumda EPC performansıyla ilişkilendirilebilecek potansiyel üretim kaybı:

1.100.000 kWh

olarak değerlendirilebilir.

Ancak bu rakam henüz tazminat miktarı değildir.

Ekonomik değer ayrıca hesaplanmalıdır.

Öz Tüketim GES’inde Tazminat Nasıl Hesaplanır?

Öz tüketim amacıyla kurulan GES’in düşük üretmesi halinde yatırımcı şebekeden daha fazla elektrik satın almak zorunda kalabilir.

Örneğin santral 1 milyon kWh eksik üretmişse işletmenin bu miktardaki elektriği şebekeden satın almak için yaptığı ilave maliyet zarar hesabında önem taşıyabilir.

İhtiyaç Fazlası Satış Geliri Kaybı Talep Edilebilir mi?

Şartları oluştuğunda gündeme gelebilir.

Santral normal performans gösterseydi ihtiyaç fazlası elektrik üretilecek ve ilgili mevzuat kapsamında ekonomik değer yaratacaksa bu kayıp zarar hesabında değerlendirilebilir.

Ancak hesaplamanın varsayımsal değil, somut verilere dayanması gerekir.

Gelecek Yıllardaki Üretim Kaybı Talep Edilebilir mi?

Kalıcı tasarım kusurları bakımından önemli bir konudur.

Örneğin yanlış panel yerleşimi nedeniyle santral her yıl %5 üretim kaybediyorsa bu problem yalnızca geçmiş yılın zararını değil gelecekteki üretimleri de etkileyebilir.

Bununla birlikte geleceğe yönelik zarar hesabının makul, teknik verilere dayalı ve spekülatif olmayan şekilde yapılması gerekir.

GES’in Değeri Düşerse Ayrıca Tazminat Talep Edilebilir mi?

Kalıcı performans sorunu santralin yatırım değerini de düşürebilir.

Örneğin GES’in yıllık EBITDA’sı beklenenden sürekli düşük gerçekleşiyorsa santralin satış değeri etkilenebilir.

Ancak aynı ekonomik zararın hem üretim kaybı hem değer kaybı adı altında iki kez talep edilmemesi gerekir.

EPC Sözleşmesinde Sorumluluk Üst Sınırı Varsa Ne Olur?

EPC sözleşmelerinde yüklenicinin toplam sorumluluğu belirli bir oranla sınırlandırılmış olabilir.

Örneğin;

“Yüklenicinin toplam sorumluluğu EPC sözleşme bedelinin %20’sini aşamaz.”

hükmü bulunabilir.

Performance LD için ayrıca daha düşük bir cap belirlenmiş olabilir.

Bu hükümler yüksek üretim kayıplarında son derece önemlidir.

Ancak sorumluluk sınırlarının geçerliliği uygulanacak hukuk, kusurun niteliği ve somut olay kapsamında ayrıca incelenmelidir.

“Loss of Production” Hariç Tutulmuşsa Ne Olur?

Özellikle uluslararası EPC sözleşmelerinde;

loss of production,

loss of revenue,

loss of profit,

indirect loss,

consequential loss

gibi zarar kalemlerini sınırlandıran hükümler bulunabilir.

Bu nedenle yatırımcı yalnızca performans garantisine değil sorumluluk istisnalarına da bakmalıdır.

Aksi halde milyonlarca kWh üretim kaybı bulunmasına rağmen sözleşmedeki sorumluluk sınırlaması ciddi uyuşmazlık yaratabilir.

Düşük Üretim Nedeniyle Delil Tespiti Yapılabilir mi?

Şartların bulunması halinde evet.

Özellikle performans sorununun giderilmesi için;

paneller değiştirilecek,

inverterler yenilenecek,

kablolama değiştirilecek,

panel yerleşimi düzeltilecek

ise mevcut teknik durumun müdahaleden önce kayıt altına alınması önemlidir.

Mahkemeden delil tespiti talep edilmesi somut olayda değerlendirilebilir.

Bilirkişi İncelemesinde Nelere Bakılır?

GES performans uyuşmazlıkları teknik açıdan karmaşıktır.

Dosyanın özelliğine göre;

elektrik mühendisi,

GES performans uzmanı,

meteoroloji uzmanı,

mali uzman

incelemesine ihtiyaç duyulabilir.

Önce teknik üretim kaybı belirlenmeli, ardından bunun ekonomik karşılığı hesaplanmalıdır.

GES Düşük Üretim Uyuşmazlığında Toplanması Gereken 20 Belge

1. EPC sözleşmesi.
2. Teknik şartname.
3. EPC teklif dosyası.
4. PVsyst raporu.
5. Yield assessment raporu.
6. P50/P75/P90 hesapları.
7. Panel datasheetleri.
8. İnverter datasheetleri.
9. PR garantisi.
10. Availability garantisi.
11. Performance LD hükümleri.
12. SCADA kayıtları.
13. Sayaç verileri.
14. Işınım ölçümleri.
15. Meteorolojik kayıtlar.
16. O&M raporları.
17. İnverter logları.
18. Şebeke kesinti kayıtları.
19. Performance Test raporları.
20. EPC firmasıyla yapılan e-posta ve diğer yazışmalar.

GES Beklenen Üretimi Yapmıyorsa İlk 10 Adım

1. Gerçek üretimi doğrulayın.

Sayaç ve SCADA verileri karşılaştırılmalıdır.

2. Meteorolojik koşulları inceleyin.

Düşük üretimin ışınım kaynaklı olup olmadığı belirlenmelidir.

3. PR hesabı yaptırın.

Santralin gerçek teknik performansı ölçülmelidir.

4. EPC sözleşmesini inceleyin.

Hangi üretim veya performans değerinin garanti edildiği belirlenmelidir.

5. PVsyst dosyasını inceleyin.

Simülasyondaki varsayımlar gerçek saha koşullarıyla karşılaştırılmalıdır.

6. Ekipmanları kontrol edin.

Panel, inverter, trafo ve string performansı araştırılmalıdır.

7. Şebeke kaynaklı kayıpları ayırın.

EPC firmasına yüklenemeyecek kesintiler çıkarılmalıdır.

8. O&M performansını değerlendirin.

Bakım eksikliklerinin üretime etkisi belirlenmelidir.

9. EPC firmasına yazılı bildirim yapın.

Performans eksikliği ve yatırımcının hakları kayıt altına alınmalıdır.

10. Teknik ve mali zarar hesabı hazırlayın.

Üretim kaybı ekonomik değere dönüştürülmelidir.

GES Düşük Üretim Uyuşmazlıklarında En Sık Yapılan 15 Hata

1. PVsyst değerini otomatik garanti kabul etmek.
2. P50 değerini üretim garantisi sanmak.
3. Meteorolojik verileri incelememek.
4. PR hesabı yaptırmamak.
5. Şebeke kesintilerini EPC kaybına dahil etmek.
6. SCADA kayıtlarını yedeklememek.
7. Performance LD maddesini incelememek.
8. EPC sözleşmesindeki toleransları gözden kaçırmak.
9. Liability cap hükümlerini dikkate almamak.
10. O&M kusurunu EPC firmasına yüklemek.
11. Panel degradasyonunu araştırmamak.
12. Yalnızca yıllık toplam üretime bakmak.
13. Teknik delilleri sorun giderildikten sonra toplamaya çalışmak.
14. Üretim kaybını doğrudan elektrik fiyatıyla çarpmak.
15. Sözleşmedeki “loss of production” istisnasını gözden kaçırmak.

Sıkça Sorulan Sorular

1. GES beklenen üretimi yapmazsa EPC firmasından tazminat alınabilir mi?

Düşük üretimin EPC firmasının sözleşmeye aykırı tasarım, ekipman seçimi veya uygulamasından kaynaklanması ya da garanti edilen performansın sağlanamaması halinde tazminat talebi gündeme gelebilir.

2. PVsyst raporundaki üretimin gerçekleşmemesi tazminat için yeterli midir?

Her zaman değil. PVsyst teknik simülasyondur. Rapordaki değerin sözleşmesel garanti olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

3. P50 üretimi gerçekleşmezse EPC firması sorumlu olur mu?

Otomatik olarak hayır. P50 olasılıksal bir üretim tahminidir. Sözleşmede garanti haline getirilip getirilmediğine bakılmalıdır.

4. PR garantisi sağlanmazsa tazminat alınabilir mi?

Sözleşmede garanti edilen minimum PR sağlanmamışsa Performance LD veya diğer sözleşmesel yaptırımlar gündeme gelebilir.

5. Güneşlenmenin düşük olduğu yılda EPC firması sorumlu mudur?

Yalnızca düşük ışınım nedeniyle meydana gelen üretim eksikliğinin EPC firmasına yüklenmesi kural olarak doğru değildir. Performans hesabının meteorolojik koşullara göre düzeltilmesi gerekir.

6. Yanlış panel veya inverter seçimi tazminat nedeni olabilir mi?

EPC firmasının mühendislik sorumluluğundaki hatalı ekipman seçimi nedeniyle üretim kaybı oluşmuşsa sorumluluk gündeme gelebilir.

7. GES üretim kaybı nasıl ispatlanır?

SCADA kayıtları, sayaç verileri, ışınım ölçümleri, PVsyst raporu, PR hesapları, meteorolojik veriler ve performans testleri birlikte değerlendirilmelidir.

8. O&M şirketi düşük üretimden sorumlu olabilir mi?

Bakım eksikliği, geç müdahale veya availability taahhüdünün ihlali nedeniyle üretim düşmüşse O&M firmasının sorumluluğu gündeme gelebilir.

9. Gelecek yıllardaki üretim kaybı talep edilebilir mi?

Kalıcı tasarım veya ekipman problemi nedeniyle gelecekte de üretim kaybının meydana geleceği teknik olarak ortaya konulabiliyorsa zarar hesabında değerlendirilmesi mümkün olabilir.

10. GES düşük üretim davasında bilirkişi gerekir mi?

Bu uyuşmazlıklar ciddi teknik ve mali hesaplama gerektirdiğinden bilirkişi incelemesi çoğu dosyada kritik öneme sahiptir.

GES Beklenen Üretimi Yapmıyorsa Asıl Soru “Kaç kWh Eksik?” Değil, “Neden Eksik?” Olmalıdır

GES performans uyuşmazlıklarında yatırımcıların yaptığı en önemli hatalardan biri fizibilite raporundaki üretim ile gerçekleşen üretim arasındaki farkın tamamını EPC firmasından talep etmektir.

Oysa hukuki değerlendirme bundan daha ayrıntılıdır.

Öncelikle;

hangi üretim veya performans değerinin garanti edildiği,

gerçek güneş ışınımının ne olduğu,

santralin düzeltilmiş PR değerinin kaç olduğu,

şebeke kaynaklı üretim kayıplarının ne kadar olduğu,

EPC tasarım veya uygulama hatası bulunup bulunmadığı,

panel ve inverterlerin sözleşmedeki teknik özellikleri sağlayıp sağlamadığı

belirlenmelidir.

Ancak bundan sonra EPC firmasına veya başka bir sorumluya yüklenebilecek gerçek üretim kaybı hesaplanabilir.

Özellikle Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa ve Mersin başta olmak üzere Türkiye genelindeki büyük ölçekli GES yatırımlarında yalnızca birkaç puanlık kalıcı performans eksikliği dahi santralin 20-30 yıllık ekonomik ömrü boyunca önemli ekonomik kayıplara dönüşebilir.

Bu nedenle düşük üretim problemi yalnızca teknik bir arıza olarak değil; sözleşmesel performans, üretim kaybı ve yatırım değeri açısından birlikte değerlendirilmelidir.

Av. Arb. Fırat Fesih Kaya tarafından GES performans uyuşmazlıklarında yapılan hukuki incelemelerde EPC sözleşmesi, teknik şartnameler, PVsyst raporları, PR ve availability garantileri, Performance LD hükümleri, SCADA kayıtları, panel ve inverter performansı ile üretim kaybının ekonomik sonuçları birlikte değerlendirilmektedir.

GES’iniz Beklenen Üretimi Gerçekleştirmiyorsa Hukuki ve Teknik Performans Analizi Yaptırın

GES projenizde;

yıllık üretim fizibilitenin ciddi şekilde altında kalıyorsa,

EPC firmasının garanti ettiği PR sağlanamıyorsa,

PVsyst raporu ile gerçekleşen üretim arasında ciddi fark bulunuyorsa,

panel veya inverterlerde performans problemi varsa,

tasarım hatası nedeniyle sürekli üretim kaybı yaşanıyorsa,

EPC firması Performance LD ödemeyi reddediyorsa,

düşük üretim nedeniyle ciddi gelir veya öz tüketim kaybı oluşuyorsa

tazminat talebinden önce düşük üretimin teknik nedeni ve sözleşmedeki performans garantileri ayrıntılı olarak belirlenmelidir.

FFK Partner Hukuk ve Danışmanlık, GES düşük üretim uyuşmazlıkları, EPC performans garantileri, Performance Ratio uyuşmazlıkları, Performance LD talepleri, PVsyst ve fizibilite uyuşmazlıkları, panel ve inverter performans sorunları, üretim kaybı ve yüksek bedelli enerji yatırımı tazminatlarında hukuki destek sunmaktadır.

GES projenizde beklenen üretimin gerçekleşmemesi nedeniyle üretim, gelir veya yatırım değeri kaybı meydana geldiyse EPC firması, ekipman üreticisi veya O&M şirketine karşı ileri sürülebilecek taleplerin değerlendirilmesi için Av. Arb. Fırat Fesih Kaya ve hukuk ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

Telefon: 0312 434 22 22
Mobil: 0532 769 22 22
E-posta: ffk@ffkpartnerhukuk.com.tr
Adres: Mevlana Bulvarı No:221, Yıldırım Tower, Balgat, Çankaya / Ankara